Кіріспе

Американдық әскери-теңіз офицері және инженер-механик Уильям Фредерик Дюранд (5 наурыз 1859 – 9 тамыз 1958) – Америка Құрама Штаттарының әскери-теңіз офицері және жаңашыл инженер-механик. Ол ұшақ пропеллерлерін дамытуға зор үлес қосты. Ол NASA-ның алдастысы болған Аэронавтика жөніндегі Ұлттық кеңес комитетінің тұңғыш азаматтық төрағасы болды. Коннектикут штатында туған ол 1877 жылы Коннектикут штатының Дерби қаласындағы Бирмингем орта мектебінің (қазіргі Дерби орта мектебі) алғашқы бітірушілерінің бірі болды. Ол Аннаполистегі АҚШ Әскери-теңіз академиясын екінші орынмен бітіріп, Лафайет колледжінен докторлық дәрежесін алды. Ол Мичиган мемлекеттік колледжінде, Корнелл университетінде және Стэнфорд университетінде оқытты, сонда мектептегі алғашқы авиация курсын оқыды, ол елдегі екінші курс болды (біріншісі Массачусетс технология институтында ұсынылды). Ол 1906 жылғы жер сілкінісінен кейін Стэнфордты қайта құруға көмектесті, ал Аэронавтика және Астронавтика инженерлік ғимараты оның есімін иеленді. Сол жердегі ескерткіште былай жазылған: "Оның алғашқы кәсіби қызметі 1880 жылы 'Теннесси' кемесінде болды, ол толық жабдықталған ағаш кеме және қосымша бу күшіне ие болды. Ал соңғысы 1942–1946 жылдары ұшақтар үшін реактивті жылдамдатуды дамыту жөніндегі Ұлттық Авиациялық комиссияның төрағасы болды". Ол 1958 жылы 99 жасында қайтыс болды.

Мичиган штаты мен Корнелл университеті

Вурчестерде Дюранға Мичиган мемлекеттік колледжінің қамқорлар кеңесінің мүшесі жүгінді. Мичиган штаты механикалық инженерлік бағдарламаны құруға және басқаруға адам іздеді. Дюран лауазымды қабылдап, 1887 жылдың 15 қыркүйегінде АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі қызметінен кетті. Дюран төрт жыл бойы Мичиган штатының Лансинг қаласында жұмыс істеп, Механикалық инженерлік бөлімін құрды. 1893 жылы Дюран полярлық координаттарда көрсетілген мәндерді орташа есептеуге арналған радиалды планиметрді математикалық тұрғыдан сипаттаған мақала жариялады. Радиалды планиметр бастапқыда ғана академиялық қызығушылық тудырды, бірақ он жылдан кейін сағатпен басқарылатын жазу аспаптары қолданыла бастады. Дюран өзінің теориясына негізделген жұмыс істейтін құрылғы жасады. Ол құрылғыға патент алып, патент мерзімі біткенге дейін оны шығаратын ғылыми аспаптар компаниясынан роялти алды. Дюран Инженерлік бөлімнің басшысы болып тағайындалды. NACA және NRC Вашингтондағы Мунси Траст ғимаратында, екі қабатпен бөлінген кеңселерде орналасқан. Дюран күніне бірнеше рет баспалдақпен көтеріліп немесе лифтпен түсіп, екі кеңсе арасында ауысып жүрді. 1925 жылдың 11 қыркүйегінде Дюран радио арқылы Кулидж оны кеңеске тағайындағанын естіді. Кеңестің міндеті ұлттық қорғанысқа қатысты авиацияны зерттеу және соғыс кезінде ұшақтарды дамыту саясаты бойынша президентке кеңес беру болды. Кеңес төрағасы – Морроу, төрағаның орынбасары – АҚШ судьясы Артур С. Денисон, хатшысы – Дюран, сондай-ақ Хирам Бингем, Джеймс С. Паркер, Карл Винсон, генерал-майор Джеймс Г. Харборд (отставкада), контр-адмирал Фрэнк Ф. Флетчер (отставкада) және Говард Э. Коффин кірді. Кеңестің алғашқы отырысы Ақ үйde өтті, онда Дюран кеңестің хатшысы болып сайланды. Саптамалар бойы сарапшылармен кеңескеннен кейін кеңес президентке әскери және теңіз әскері үшін ұшақтарды дамытудың жақын мерзімді жоспары туралы есеп ұсынды. Бұл есепте сонымен қатар Әскери және Теңіз департаменттері ішінде әскери және теңіз әскері ұшақтары жөніндегі көмекші хатшылар лауазымын құру ұсынылды. Соңғы том 1936 жылы жарық көрді. Лесли VE 7 қозғалтқышымен жеті пропеллерді сынады. Дюранның жел тоннеліндегі моделі Леслидің өлшемдерімен салыстырылатын тиімділік көрсетті, бірақ итеру күші мен жұтылған қуаты 6%-дан 10%-ға дейін төмен болды.

Колорадо өзені, Әуе кемелері жөніндегі арнайы комитет,

1927 жылы Дюран АҚШ Ішкі істер министрлігінің Еңбек хатшысының кеңесшілер кеңесіне мүше болды. Кеңеске Колорадо өзенін зерттеп, жыл сайынғы су тасқыны, лайлану, гидроэлектр қуатын дамыту, сондай-ақ суару және Лос-Анджелес, Калифорния сияқты қалалардың су пайдалану мәселелеріне шешім табу тапсырылды. Ғылыми кеңесшілер кеңесінің төрағасы Карл Т. Комптон Әскери-теңіз күштері министрі Клод Свонсонның өтініші бойынша дирижабльдер жөніндегі арнайы комитет құрды. Комитет құрамына Калтех институтынан Роберт А. Милликан және Теодор фон Карман, М.И.Т.-ден Уильям Ховгаард, Стэнфорд университетінен Дюран мен Стивен Тимошенко, Белл Телефон зертханасынан Фрэнк Б. Джуетт және General Motors компаниясынан Чарльз Ф. Кеттеринг кірді. Дюран комитет төрағасы болды.

Кеме тұрақтандыруы

АҚШ Әскери-теңіз күштері департаментінің сұрауы бойынша Ұлттық ғылым академиясы кемелердегі аударылуға қарсы құрылғыларды зерттеу үшін Дюран төрағалық еткен комитет құрды. Ұшақ тасымалдағыш сияқты кемені тұрақтандыру қабілеті ұшақтардың қонуы кезінде өте пайдалы болар еді. Комитет Бруклин әскери-теңіз базасында тәжірибелік зертхана ашты. Жүйенің толық көлемді үлгісі Гамильтонда сынақтан өтті, бірақ басқару тұрақтылығымен мәселелер туындады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, үміттендіретін нәтижелер көріне бастады, бірақ Гамильтон әрекетке шақырылып, 5 тонналық модель сақтауға жіберілді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1941 жылдың наурыз айында NACA төрағасы Ванневар Буш 82 жастағы Дюранды ұшақтардың реактивтік қозғалтқыштарын зерттеу және дамыту жөніндегі комитетті басқаруды сұрады. Комитет құрамына General Electric, Westinghouse және Allis Chalmers компанияларының өкілдері кірді. Комитет мүшелері жобалаудағы әртүрлілікті қамтамасыз ету мақсатында үш компанияның да реактивтік қозғалтқыштарды жеке-жеке дамытуына келісті. Әскери әуе күштерінің бастығы Генри Х. Арнольд Англиядан Уитлдің реактивтік қозғалтқышын алды, ол сынақтар жүргізу және көшірме жасау үшін Массачусетс штатының Линн қаласындағы GE газ турбиналық бөліміне тапсырылды. General Electric оны J31 моделіне өзгертті. Дюран 1942 жылдың 13 шілдесінде Массачусетс штатының Линн қаласында осы қозғалтқыштың статикалық сынағына куә болды. Сол кезде ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде турбокомпрессорларды дамыту үшін General Electric компаниясынан шақырылған инженер Санфорд А. Мосспен бірге болды. Мосс GE компаниясынан зейнеткерлікке шыққан, бірақ реактивтік қозғалтқыш жобасында консультант ретінде жұмыс істеді. Дюран мен Мосс турбокомпрессордың бастапқы даму кезеңдері туралы әңгімелесіп, ал нысанның басшысы олардың сөзін жазды. 1941 жылдың 2 қазанында Дюран J31 қозғалтқышымен жабдықталған Bell P-59 Airacomet ұшағының алғашқы ресми рейсіне куә болды. Westinghouse осы жұмыстың нәтижесінде J30 қозғалтқышын жасады. Дюран реактивтік қозғалтқыш жобасын 1941 жылдың 2 сәуірінен 1945 жылдың 7 шілдесіне дейін басқарды, ол кезде Дюран 86 жасқа толды. Сонымен қатар, 1941 жылдың көктемінде Дюран Ұлттық зерттеу кеңесінің Инженерлік бөлімін басқарды. Дюран жұмыс күнін екіге бөлді: таңертең NACA-да, ал түстен кейін NRC-де жұмыс істеді. Дюранға Браун университетінің NRC бөлімінің атқарушы хатшысы Уильям Х. Кеннерсон көп көмек көрсетті.

Ғылыми-зерттеу ресурстары

Дамбалар, жобалау және құрылысқа қатысты құжаттар, 1903-1956 (3 сызықтық фут) Стэнфорд университеті кітапханаларындағы Арнайы жинақтар және университет мұрағаттары бөлімінде сақталады. Уильям Ф. Дюрандтың құжаттары, 1893-1979 (1.25 сызықтық фут) Стэнфорд университеті кітапханаларындағы Арнайы жинақтар және университет мұрағаттары бөлімінде сақталады.