Кіріспе

Сербиялық футболшы (1965 жылы туған)

Драган Стойкович (серб. Драган Стојковић, ; 3 наурыз 1965 жылы туған), сонымен қатар Пикси (Пикси) деген лақап атымен танымал, сербиялық футбол жаттықтырушысы және бұрынғы ойыншы, алаң ортасында ойнаған. Қазір Сербия ұлттық құрамасының бас жаттықтырушысы. Стойкович ұзақ жылдар бойы Югославия ұлттық құрамасы мен «Қызыл Жұлдыз» клубының капитаны болды және югославиялық және сербиялық футбол тарихындағы ең үздік ойыншылардың бірі саналады. 1990 жылы Югославия құрамасының жұлдызы болды (онда ол Әлем чемпионатына қатысқан жұлдыздар құрамына іліккен) және 1998 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында капитандыққа тағайындалды. Ол «Қызыл Жұлдыздың жұлдызы» наградасын алған бес футболшының бірі және көптегендер оның Еуропада толыққанды әлеуетін аша алмағанын айтады, себебі жарақаттар «Марсель» клубында ұзақ мерзімге бекінуіне кедергі келтірді. Дегенмен, сыншылардың пікірінше, созылмалы жарақаттарына қарамастан, ол мансабы бойында керемет дағдыларын көрсетті, оның ең жоғары жетістіктері Жапонияда болды. 2021 жылы Сербия ұлттық құрамасының жаттықтырушысы болып тағайындалды және оларды 2022 жылғы ФИФА Әлем чемпионаты мен УЕФА Еуро-2024 іріктеу кезеңдерінен өткізді.

Ерте өмір

Ниш қаласында әкесі Добривое мен анасы Десанканың ұлы ретінде дүниеге келген Стойкович, СР Сербия, СФР Югославияда өсті. Футболға ерте жасынан бастап Ниш маңындағы Паси Поляна елді мекенінде өскен кезінде қызығушылық танытты. Оған Pixie and Dixie and Mr. Jinks мультфильмінің кейіпкері Пикси есімімен лақап ат қойылды. Стойкович туған серб тілінен өзге ағылшын, француз, итальян және жапон тілдерін де біледі.

Жастар футболы

1979 жылы жазда "ФК Радникки Ниш" жастар жүйесінде ойнаған он төрт жасар Стойковичтің дарыны көріне бастады, сондықтан ол Францияның Кимпер қаласында өткен турнирге "ФК Партизан" клубының 16 жасқа дейінгі командасына, Владика Ковачевичтің басшылығымен уақытша қосылды. Белградқа, содан кейін Францияға ұшып келген ол үшін бұл сапар бірнеше алғашқы реттермен есте қалды: Югославия астанасы Белградқа алғаш рет баруы, алғаш рет шетелге саяхаттауы және алғаш рет ұшаққа отыруы. Келесі төрт маусымда Стойкович "Радникки" сапында 70 матчта ойнап, сегіз гол соқты.

Қызыл жұлдыз Белград

1986 жылдың жазында 21 жастағы Стойкович "Қызыл Жұлдыз" Белград клубына ауысты, онда ол келесі төрт маусымды өткізді, 120 ойында 54 гол соқты. 1989-90 маусымда Стойкович сол кездегі Еуропаның ең ірі және ең бай клубтарының назарында болды. "Ювентус" өкілдері алғашқы кездесуді ойыншымен де, "Қызыл Жұлдыз" командасымен де өткізді. Бірақ, келісімге келу мүмкіндігі тез күйреп кетті, себебі Стойкович Туриндегі ойын уақытынан күмәнданды. Бұл УЕФА-ның матчқа үш шетелдік ойыншыны тіркеу ережесімен байланысты болды, ал "Ювентус" командасында бұрыннан-ақ үш шетелдік – кеңестік Сергей Алеиников пен Олександр Заваров, сондай-ақ португалиялық Руи Баррос бар еді. Содан кейін, 1989 жылдың қараша айының соңында "Олимпик де Марсель" клубының иесі Бернард Тапи Белградқа ұшып келіп, "Қызыл Жұлдыз" басшылығымен трансфер сомасы және ойыншының жалақысы туралы алдын ала келісімге келді, ол 1990 жылғы жазғы трансферлік терезеде маусым соңында ресми түрде қол қойылатын болды. Одан кейін 1991 жылдың жазында ол он миллиард лираға Италияның "Геллас Верона" клубына ауысты. Команда алты жыл бұрын скудетто жеңіп алған, бірақ қаржылық қиындықтардан кейін Италияның екінші лигасына бір жылға түсіп, сосын қайтадан Серия А-ға көтерілген еді. Стойковичтің жарақаттар мен тәртіптік мәселелермен толы сәтсіз маусымы болды, ол қайтадан Марсельге сатылды, онда тағы екі маусым ойнады, нәтижесінде 1992-93 жылдары Чемпиондар лигасының жеңімпазы атанды. Жанкүйерлер оның гол соққан сайын "Але Пикси" деп ән шырқап, оны құрметпен еске алатын.

Жастар деңгейі

Стойкович 1983 жылғы 11 қазанда Панчево қаласында Норвегияға қарсы өткен 1984 жылғы УЕФА 21 жасқа дейінгі футбол чемпионатының іріктеу ойынында 21 жасқа дейінгі құрамада дебют жасады. Бас бапкер Иван Топлак басшылығымен ойнаған «Радникки Ниш» клубының жас ойыншысы дебюттік матчында гол соғып, Югославия құрамасы 6:2 есебімен жеңіске жетті.

Үлкендер тобы

Стойкович 84 халықаралық ойында 15 гол соқты, олар бұрынғы SFR Югославия және FR Югославия құрамаларында ойнаған кездеріне бөлінген. Ол бұрынғы құрама үшін 1984 жылғы УЕФА Еуросы, 1984 жылғы Жазғы Олимпиада, 1988 жылғы Жазғы Олимпиада және 1990 жылғы ФИФА Әлем Кубогында, ал соңғысы үшін 1998 жылғы ФИФА Әлем Кубогы мен 2000 жылғы УЕФА Еуросында өнер көрсетті. Ол халықаралық аренадағы дебютін 1983 жылдың 12 қарашасында Францияға қарсы тең түскен ойында жасады. 1990 жылғы Әлем Кубогында Стойкович Югославияның Испанияны 2:1 есебімен жеңген 1/8 финалдағы екі голын да соқты. Ширек финалда әлем чемпиондары Аргентинаға 3:2 есебімен жеңілген пенальти сериясында үш югослав ойыншысы гол соға алмады. Кейін ол 1992 жылғы УЕФА Еуросына шақырылды, бірақ Югославия соғыстарының салдарынан ел турнирден шеттетілді. 1998 жылғы ФИФА Әлем Кубогы мен 2000 жылғы УЕФА Еуросының құрамында болғаннан кейін, оның соңғы халықаралық матчы 2001 жылдың 4 шілдесінде көп жыл ойнаған Жапонияға қарсы өтті.

Ойын стилі

Жоғары шеберлікпен ойнайтын орта алаң шебері Стойкович бұрынғы Югославиядан шыққан ең ұлы ойыншылардың бірі саналады; ол шабуылдаушы орта алаң, орталық орта алаң немесе шабуылшы ретінде де ойнай алатын, тіпті кейде мақсатты ойыншы ретінде де қолданылған. Жылдам, мүмкіндікті дұрыс пайдаланатын және болжауға қиын ойыншы, ол ең алдымен көрегендігімен, шығармашылығымен және пас беру қабілетімен, сондай-ақ тамаша техникасы мен допты жүргізу шеберлігімен танымал болды, бұл оған бірнеше қарсыласты жеңуге және «Балқан Марадоны» деген лақап атын алуға мүмкіндік берді. Дегенмен, талантына қарамастан, оның карьерасы бірнеше жарақаттарға байланысты тоқталды, бұл оның потенциалын толыққанды пайдалануына кедерес келтірді.

ФА президенті

2001 жылы зейнетке шыққан 36 жастағы Стоичкович Милян Миляничтің орнына Сербия футбол федерациясының президенті болды. Осы кезеңде ол 8 жылға УЕФА техникалық комитетінің және ФИФА футбол комитетінің мүшесі болып сайланды.

Қызыл Жұлдыз Белградтың президенті

2005 жылдың шілдесінде Стойкович "Қызыл Жұлдыз" Белград клубының президенті болды. Төрт жыл бұрын Футбол қауымдастығына (FA) тағайындалған Стойкович, сербиялық футболдың тағы бір беделді, жарқын тұлғасы Драган Джаичтің орнын басты. Джаич соңғы 26 жыл бойы клуб басқармасында түрлі жетекші қызметтерді атқарған еді. Билікке өту процесі көптеген дау-дамайларға, жасырын лоббилік әрекеттерге және кейде баспасөзде ашық қақтығыстарға толы болды.

2005-06 жылғы маусым

2005–06 маусымға дайындық кезінде Стойковичтің алғашқы қадамдарының бірі – ол мұра еткен бас жаттықтырушы Ратко Достаничті қызметтен босату және оның орнына Уолтер Зенганы тағайындау болды. Осылайша Зенга «Қызыл Жұлдызды» жаттықтырған тұңғыш шетелдік маман атанды. Жапониядағы байланыстарын пайдаланып, Стойкович «Toyota Motor Corporation» компаниясын клубқа жеңкелік демеушілік келісімі арқылы инвестиция салуға ықпал етті. Бұдан бөлек, ол «Delta Holding» және «Telekom Srbija» сияқты белгілі серб компанияларына клубтың есігін ашты, соның нәтижесінде демеушілердің кең желісі құрылды. Ойыншылар құрамына қатысты Стойкович бастапқыда «арзанға сатып ал, қымбатқа сат» саясатын сақтап қалды. Бұл саясат бойынша ойыншылар көбінесе «Қызыл Жұлдыздың» жастар академиясынан немесе Сербия мен Черногорияның кіші клубтарынан алынып, еуропалық аренада танымал болғаннан кейін шетелге сатылатын. Стойковичтің маңызды алғашқы қадамы – 2005 жылғы жазғы трансферлік терезенің соңғы күні шабуылшы Марко Пантеличті 250 000 евроға «Hertha Berlin» клубына жалға берді (Пантелич 2006 жылдың сәуірінде «Hertha» клубына қосымша 1,5 миллион евроға сатылды). Ал 20 жастағы шабуылшы Милан Пурович және 22 жастағы қақпашы Владимир Стойкович тиісінше «Budućnost Podgorica» және «FK Zemun» клубтарынан келді. Президент Стойкович ганалық жартылай қорғаушы Хамину Драманиді шақыру арқылы, ол қолжетімді шетелдік ойыншыларға қызығушылық танытқанын көрсетті, бұл оның трансферлік саясатының маңызды бөлігіне айналды. Жаңа келген үш ойыншы (Никола Жигич, Бошко Янкович, Милан Бишевац, Душан Баста, Ненад Ковачевич, Александар Лукович және Милан Дудич сияқты команданың негізгі ойыншыларымен) жақсы үйлесіп, «Қызыл Жұлдыз» лигада көш бастады, оның ішінде 2005 жылғы қазан айының ортасында қалалық қарсыласы «FK Partizan» клубын өз алаңында 2:0 есебімен жеңді. Сонымен қатар, клуб УЕФА кубогында да жақсы ойын көрсетті, оның ішінде «A. S. Roma» клубын өз алаңында 3:1 есебімен жеңді. Бірақ топтық кезеңнің соңғы матчында «RC Strasbourg» клубымен өткен сыртқы ойында Кевин Гамейроның қосымша уақытта соққан голынан кейін жарықтан шығу мүмкіндігінен айырылды. 2005–06 жылғы қысқы трансферлік терезеде команда, әсіресе шабуыл шебін нығайтты. «Budućnost Podgorica» клубынан шабуылшы жартылай қорғаушы Игорь Бурзанович, жапондық шабуылшы Такайуки Сузуки, «FK Zemun» клубынан жартылай қорғаушы Ненад Милиаш және «FK Voždovac» клубынан шабуылшы Душан Джокич келді. «Қызыл Жұлдыз» маусымды лига және кубокты жеңіп аяқтады, тек екі лигалық матчта жеңіліске ұшырады.

2006-07 жылғы маусым

Алдыңғы маусымдағы қос жеңіс және Еуропа аренасындағы сәтті өнер көрсетулер жанкүйерлердің үмітін арттырды. Олар қазіргі «Қызыл жұлдыз» құрамын сақтап қалуды (әсіресе, бірнеше жоғары деңгейдегі Англия Премьер-лигасы клубтарының қызығушылығын тудырған Никола Жигичті) және UEFA Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне іріктеу үшін күш салуды қалады. Алайда, алғашқы қадам толыққанды сенімсіздік тудырды – президент Стойкович қақпашы Владимир Стойковичті «Нантқа» шамамен 3 миллион еуроға сатты. Ашулы жанкүйерлердің наразылығын басуға тырысып, ол бұл шешімді клубтың қарыздарының өтеуімен байланыстырды. Бұл қарыз «негізгі демеушілердің міндеттемелерін орындамауы және жылдар бойы тиімсіз басқарудың» салдарынан алаңдатарлық деңгейге жеткенін мәлімдеді. Бас жаттықтырушы Зенга кеткеннен кейін, Стойкович атақты жаттықтырушы Душан Баевичті шақырды, ол Грекияда екі онжылдық сәтті жұмыс істегеннен кейін серб/бұрынғы югослав футболына оралды. Клубтан ойыншылардың кетуі жалғасты: Милан Дудич «Ред Булл Зальцбургке», Хамину Драмани «Генчлербирлигиге», ал Александр Лукович «Удинезеге» сатылды. Бірақ, олардың кетуі бұрынғыдай жанкүйерлердің күшті наразылығын тудырмады. Чемпиондар лигасының іріктеуіне дайындық барысында президент Стойкович 24 жастағы болгарлық шабуылдаушы жартылай қорғаушы Благой Георгиевті, бразилиялық шабуылшы Эли Тадеуді және сенегалдық қорғаушы Ибрагима Гүйені шақырды. «Қызыл жұлдыз» Чемпиондар лигасының алғашқы іріктеу кезеңінде Ирландияның чемпионы «Корк Ситиді» оңай жеңді. Алайда, келесі кезеңде Карло Анчелотти басқаратын, Кака, Андреа Пирло, Кларенс Сейдорф, Кафу, Дженнаро Гаттузо, Пиппо Инзаги, Билли Костакурта сияқты жұлдыздарды қамтитын «Миланға» қарсы ойнау қиынға соқты, белградтық клуб екі ойын қорытындысы бойынша 1:3 есебімен жеңіліске ұшырады. Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне өте алмауы клубтан ойыншылардың тағы бір толқынының кетуіне әкелді: капитан Ненад Ковачевич «РК Ленске», Бошко Янкович «РКД Майоркаға», ал клубтың ең бағалы ойыншысы Никола Жигич «Расинг Сантандерге» сатылды. Ал Милан Бишевацтың 2006/07 жылғы қысқы трансферлік терезеде «Ленске» өтуі алдын ала келісілді. Сонымен қатар, эквадорлық қорғаушы жартылай қорғаушы Сегундо Кастильо трансферлік терезенің соңында клубқа қосылды. Соңғы күні, 2006 жылғы жазғы трансферлік терезеде Стойкович клубтың тарихындағы ең маңызды шетелдік ойыншысы болған, екі жыл бұрын Бундеслигадағы ең көп гол соққан ойыншы – 33 жастағы Аилтонды шақырды. 2007 жылдың 12 қазанында Стойкович «Қызыл жұлдыз» Белградтың президенті лауазымынан қадам басқанын жариялады.

Ұдайы жауын-шашын

2009 жылдың сәуірінде клубтың қазіргі қарызы 22,3 миллион еуро екенін жариялаған баспасөз конференциясында «Қызыл Жұлдыз» Белградтың бас хатшысы Саша Кожич (клуб президенті Дэн Танаға бағынышты) бұрынғы клуб президенті Стойковичті «клубты тіршілікке келмейтіндей басқарды» деп айыптады. Кожич – қазіргі президент Тана сияқты, 2005-2007 жылдардағы клуб президенті Стойкович кезінде клубтың басқарушы кеңесінің мүшесі болған. Кожич «Қызыл Жұлдыздың» операциялық шығындары Стойкович кезінде ай сайын 1,5-2 миллион еуроға дейін өскенін, оның ішінде клуб қызметкерлерінің жалақысы 2007 жылы екі есеге артқан, сондай-ақ жарнамалық шығындар (әдетте 100 000 еуро) екі жыл ішінде 1,1 миллион еуроға дейін өскенін айтты. Клубтың ойын аңызы және оның ресми бесінші жұлдызы ретінде мәртебесіне қарамастан, 2007 жылы «Қызыл Жұлдыз» президенті лауазымынан кеткеннен бері Стойкович клубтың ультралары «Делие» тобымен келіспеушілікте болып келді. Олар оны «кемеден секіріп, қаржылық қиындықтарды қалдырды» деп айыптайды. Жағдай содан бері бірнеше рет қайталанды. 2012 жылдың қаңтар айында клубтың «Маракана» стадионындағы «Қызыл Жұлдыз» Белград лицензиясы бар және жұмыс істейтін кафеде кофе ішіп отырғанда, Нагояның бас бапкері Стойкович – Мильян Мильянничтің жерлеу рәсіміне келген болатын. «Делие» тобынан үш адам оның бұрынғы клуб ғимаратын тастауға мәжбүр етті, себебі олар клубтың бұрынғы президентіне жағымсыз сөздер айтқаннан кейін, оған «мұнда келгенің жөн емес» дегенді жеткізген. Бұл оқиға клубтың қазіргі президенті Владан Лукичтің «оқиғаға қатты қайғырғанына» және Стойковичті кеңсесіне кофеге шақыру ниетін білдіруіне әкелді. «Клубтың есіктері оған әрдайым ашық» деп атап, «Драган Стойковичтің осы клуб үшін қаншалықты маңызды екенін түсіндірудің қажеті жоқ» деп қосты. Стойкович болса, оқиғаға «үш жас жігіт, олардың біреуін өзімнің [клуб президенті] кезімде ультра жанкүйерлер тобының басшысы ретінде таныдым, олар маған келіп, осында болуға рұқсат бермейтінін айтты» деп түсіндірді. Олардың бұл әрекеті «маған деген жек көрушіліктерінен туды» деді, себебі ол клуб саясатына ықпал етуден және ультра жанкүйерлерге [қаржылық] жеңілдіктер алудан тыйым салған қатаң тәртіп кодексін енгізген. 2012 жылдың қарашасында «Қызыл Жұлдыздың» 2008-2009 жылдардағы клуб президенті Дэн Тана кәсіпкердің клуб президенті кезінде клубқа өз қалтасынан 600 000 еуро бергенін жазып тастағанын жариялады. Стойкович те клубқа 32 000 еуро берешегін ұмытуға дайын екенін мәлімдеді. Бұған дейін Владан Лукич клуб президенті кезінде одан сұрағанда ол бұл қарызды кешіруден бас тартқан болатын.

Нагоя Грампусы

Стойкович 2008 жылдың 22 қаңтарында өзінің бұрынғы клубы – «Нагоя Грампус» командасының бас жаттықтырушысы болу үшін Жапонияға оралды. 2008 жылдың 15 наурызында бұрынғы Ж. Лиганың ең құнды ойыншысы бас жаттықтырушы ретінде алғашқы ойынын жеңіп алды, «Нагоя Грампус» командасы 2007 жылғы АФК Чемпиондар Лигасының чемпионы «Урава Редс» клубын «Ураваның» үй стадионы – «Сайтама» аренасында 2:0 есебімен ұтты. «Нагоядағы» сұлу ойыншылық карьерасына қарамастан, кейбір жанкүйерлер бастапқыда оның жаттықтырушы тәжірибесінің жетіспеуіне алаңдады; алайда, оның командасы 3-орында аяқтады және ол клубты дебюттік маусымда алғаш рет АФК Чемпиондар Лигасына қатыстыруға жетекшілік етті. 2009 жылғы Ж. Лига матчында «Йокогама Ф. Маринос» және «Нагоя Грампус» командалары арасында Стойкович өзінің техникалық аймағынан гол соқты. Ойыншылардың бірі жарақат алғандықтан, қақпашы Тетсуя Эномото ойынды тоқтату үшін допты алаңдан шығарды. Стойкович дубльдегі орнынан тұрып, допты бір соққымен қақпаға енгізді, доп жоғары көтеріліп, содан кейін қақпаға түсті. Осы әрекеті үшін төреші оны алаңнан қуды. 2010 жылдың 20 қарашасында Стойкович «Грампус» командасын Ж. Лиганың чемпионы атандырды – клуб тарихындағы тұңғыш рет. Стойкович бұрынғы бас жаттықтырушы Арсен Венгерден футбол туралы көп нәрсе үйренгенін айтты, ол 1995 жылы клубты үздік көрсеткішке жеткізген, Император кубогының жеңімпаздары болған және олармен үнемі байланыста болған, Венгер оған кеңес беріп, клубтың жетістіктерімен құттықтаған. Венгер Стойковичті «Арсенал» командасын қабылдағысы келетін адам деп атады, ол: «Біздің идеяларымыз бірдей және екеуміз де кемелді футболға ұмтыламыз» деді. 2010 жылғы сәтті маусымнан кейін Стойкович Ж. Лиганың жыл жаттықтырушысы наградасын жеңіп алды.

Гуанчжоу ҒЗҚ

2015 жылдың 24 тамызында Стоичкович Қытай Суперлигасының «Гуанчжоу R&F» клубының бас бапкері болып тағайындалды, оның шарты 2017 жылы аяқталуға тиіс болған. 2016 жылдың 8 қыркүйегінде «Гуанчжоу R&F» клубы Стоичковичтің «Гуанчжоу R&F» клубымен 2020 жылдың соңына дейін жаңа келісімшарт жасасқанын растады. Стоичкович 2015 жылы команданы құлдырау қаупінен сақтап қалды. Оның басқару уақытының қалған бөлігі шабуылдық футболмен ерекшеленді, шабуылшы Эран Захави екі рет Суперлиганың үздік мергені атағын жеңіп алды. «Гуанчжоу R&F» 2016 және 2018 жылдары ҚХА кубогының жартылай финалына шықты, ал 2017 жылы Азия Чемпиондар лигасына ілікпей қалды. Команда 2019 жылғы Суперлигада 12-орында аяқтады және лигадағы ең нашар қорғаныс көрсеткішіне ие болды – 30 ойында 72 гол жіберді. Клубта төрт маусымнан астам уақыт өткізгеннен кейін, Стоичкович «Гуанчжоу R&F» клубының ең ұзақ қызмет еткен бас бапкері атанды, ол 2020 жылдың қаңтарында клубты тастап кетті.

Сербия

2021 жылдың 3 наурызында, өзінің туған күнінде Стойкович Сербия ұлттық футбол құрамасының жаңа бапкері болып тағайындалды. Оның басшылығымен Сербия соңғы матчта Португалияны 2:1 есебімен жеңіп, 90-шы минутта Александр Митрович гол соққаннан кейін 2022 жылғы ФИФА әлем чемпионатына қатысу жолдамасын алды. 2022 жылғы әлем чемпионатында Сербия Бразилия, Камерун және Швейцариямен бірге G тобында өнер көрсетті. 24 қарашада топтық кезеңнің ашылу ойынында Сербия Бразилиядан 2:0 есебімен жеңіліп, Ришарлисон екінші таймда екі гол соқты. 28 қарашада Сербия Камерунмен топтық кезеңнің екінші ойынында кездесті. Камерун ойынды ерте голмен бастады, бірақ Сербия бірінші таймның соңына дейін қосымша уақытта екі голмен қайта оянды. Сербия екінші таймды 53-ші минутта Александр Митрович соққан тағы бір голмен ашты. Алайда, Камерун қарсылық көрсетіп, 63-ші және 66-шы минуттарда екі жылдам голмен теңдестірді. Швейцария бірінші таймның соңына дейін гол соғып, ойынды 2:2 есебімен теңестірді. Швейцария 48-ші минутта шешуші гол соғып, қызықты өткен матчта жеңіске жетті. Сербия G тобында 4-ші орынға ие болып, турнирден шығып қалды.