Географиялық атаулар сөздігі: Getty терминологиясы
Getty Thesaurus of Geographic Names
Географиялық атаулар жөніндегі Getty сөздігі – қалалар, елдер, таулар, өзендер туралы ақпараттардың толық базасы. Тарих, мәдениет, өнер туралы да мәлімет бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Географиялық атаулардың Гетти сөздігі (қысқаша TGN) – Дж. Пол Гетти қорының Гетти сөздік бағдарламасына кіретін өнімі. TGN жерлердің атаулары мен оларға қатысты ақпаратты қамтиды. TGN-дегі жерлерге әкімшілік-саяси бірліктер (мысалы, қалалар, елдер) және физикалық нысандар (мысалы, таулар, өзендер) кіреді. Қазіргі заманғы және тарихи жерлер де қамтылған. Тарих, халық, мәдениет, өнер және сәулетке қатысты қосымша ақпарат та бар. Бұл ресурс мұражайлар, өнер кітапханалары, архивтер, визуалды ресурстар жинағын каталогтаушылар мен библиографиялық жобаларға жеке лицензия арқылы қолжетімді, ал жалпы жұртшылыққа Гетти сөздік веб-сайтында (сыртқы сілтемелерді қараңыз) тегін қолжетімді. Гетти сөздік дерекқоры (Art & Architecture Thesaurus (AAT), Union List of Artist Names (ULAN) және TGN) Гетти сөздік бағдарламасымен жасалады және күтіледі. Олар сөздіктер құрастырудың ISO және NISO стандарттарына сәйкес келеді. Оларда өнер, сәулет және материалдық мәдениетке қатысты адамдар, жерлер, заттар және түсініктер туралы терминдер, атаулар және басқа да мәліметтер бар. Гетти сөздіктерін үш түрлі жолмен пайдалануға болады: деректерді енгізу кезеңінде, өнер туындыларын, сәулет, материалдық мәдениет, архивтік материалдар, визуалды көшірмелер немесе библиографиялық материалдарды сипаттау үшін каталогтаушылар немесе индекстеушілер қолданады; зерттеушілерге ақпарат беру үшін білім базасы ретінде; және онлайн ресурстарға соңғы пайдаланушылардың қолжетімділігін жақсарту үшін іздеуге көмектесуші құрал ретінде.
The Getty Thesaurus of Geographic Names (abbreviated TGN) is a product of the J. Paul Getty Trust included in the Getty Vocabulary Program. The TGN includes names and associated information about places. Places in TGN include administrative political entities (e. g., cities, nations) and physical features (e. g., mountains, rivers). Current and historical places are included. Other information related to history, population, culture, art and architecture is included. The resource is available to museums, art libraries, archives, visual resource collection catalogers, bibliographic projects through private license or available to members of the general public for free on the Getty Vocabulary website (see external links). The Getty vocabulary databases (Art & Architecture Thesaurus (AAT), Union List of Artist Names (ULAN), and TGN) are produced and maintained by the Getty Vocabulary Program. They are compliant with ISO and NISO standards for thesaurus construction. They contain terms, names, and other information about people, places, things, and concepts relating to art, architecture, and material culture. The Getty vocabularies can be used in three ways: at the data entry stage, by catalogers or indexers who are describing works of art, architecture, material culture, archival materials, visual surrogates, or bibliographic materials; as knowledge bases, providing information for researchers; and as search assistants to enhance end user access to online resources.
Тарих
TGN жұмысы 1987 жылы басталды, Getty терминологияны жинақтау және таратуға арналған бөлім құрды, ол кезде «Сөздік үйлестіру тобы» деп аталды. AAT сол кезде Getty басқаруында болды және Getty өнер туындыларын жасаушылардың сұраныстарын қанағаттандыруға тырысты. TGN-нің дамуы Thesaurus Artis Universalis (TAU) халықаралық зерттеуінің, Comité International d'Histoire de l'Art (CIHA) жұмыс тобының және 1991 жылы өткен коллоквиумда қол жеткізілген келісімнің нәтижесінде болды, онда өнер және сәулет тарихы мен археологияны каталогтау және зерттеуде географиялық сөздіктің әлеуетті пайдаланушыларының барлық спектрі қатысты. TGN-нің бастапқы негізі әртүрлі Getty каталогтау және индекстеу жобаларында қолданылатын мыңдаған географиялық атаулардан тұрды, АҚШ үкіметінің деректер базаларынан алынған ақпаратпен толықтырылды және жарияланған қағаз көздерден ақпаратты қолмен енгізу арқылы одан әрі жетілдірілді. TGN пайдаланушылар қауымдастығының үлесімен және Getty Vocabulary Program-ның редакциялық жұмысы арқылы өсіп, өзгеріп отырады. TGN-ді құрастыру мен ұстаудың негізгі принциптерін «Өнер және сәулет тезауры» (AAT) белгіледі, сондай-ақ «Суретшілер аты-жөнінің бірыңғай тізімі» (ULAN) үшін де қолданылады: оның аясына көркем өнер мен сәулет туралы ақпаратты каталогтауға және іздеуге қажетті терминология кіреді; ол тезаурус құру үшін ұлттық және халықаралық стандарттарды қолдана отырып құрастырылған; ол қазіргі және тарихи әлемге сәйкес келетін ағаш құрылымдары бар иерархияны қамтиды; ол қазіргі заманғы, авторитетті әдеби көздермен пайдалану үшін кепілдендірілген және ғылыми өнер және сәулет тарихы қауымдастығында пайдалану арқылы расталған терминологияға негізделген; және ол пайдаланушылар қауымдастығының қажеттіліктеріне жауап ретінде құрастырылады және редакцияланады. TGN Элеонора Финк басқаруымен құрылды (содан кейін «Сөздік үйлестіру тобы» деп аталған, ал кейіннен «Гетти ақпараттық институты» деп аталған Өнер тарихы ақпараттық бағдарламасының директоры). TGN көптеген жылдар бойы пайдаланушылар қауымдастығының көптеген мүшелері және бірнеше менеджерлердің қадағалауымен арнайы редакторлар тобы арқылы құрылды. TGN-ге техникалық қолдау Гетти көрсетті. TGN алғаш рет 1997 жылы машинамен оқылатын файлдарда жарияланды. TGN-нің көлемі мен өзгерістер мен толықтырулардың жиілігін ескере отырып, қағаз түрінде жариялау тиімсіз деп танылды. Қазіргі уақытта ол іздеуге болатын онлайн веб-интерфейсте және лицензия алуға қолжетімді дерек файлдарында жарияланады. TGN деректері көптеген үлескерлерден деректерді жинақтаудың, күрделі және өзгермелі полииерархияларды құрудың, біріктірудің, жылжытудың және әр түрлі форматта жариялаудың ерекше талаптарын қанағаттандыру үшін Гетти техникалық қызметкерлері арнайы құрастырған редакциялық жүйеде жинақталады және редакцияланады. TGN-нің соңғы редакциялық бақылауын Гетти Vocabulary Program жақсы қалыптасқан редакциялық ережелерді қолдана отырып жүзеге асырады. Қазіргі уақытта TGN-нің менеджерлері - Патрисия Харпринг, бас редактор және Мурта Бака, сөздік бағдарламасы мен цифрлық ресурстарды басқару бөлімінің басшысы. TGN 2014 жылдың тамызынан бастап Linked Open Data ретінде қолжетімді.
Work on the TGN began in 1987, when the Getty created a department dedicated to compiling and distributing terminology, at that time called the Vocabulary Coordination Group. The AAT was already being managed by the Getty at that time, and the Getty attempted to respond to requests from the creators of art information for additional controlled vocabularies for artists' names (ULAN) and geographic names (TGN). The development of TGN was informed by an international study completed by the Thesaurus Artis Universalis (TAU), a working group of the Comité International d'Histoire de l'Art (CIHA), and by the consensus reached at a colloquium held in 1991, attended by the spectrum of potential users of geographic vocabulary in cataloging and scholarship of art and architectural history and archaeology. The initial core of the TGN was compiled from thousands of geographic names in use by various Getty cataloging and indexing projects, enlarged by information from U. S. government databases, and further enhanced by the manual entry of information from published hard copy sources. The TGN grows and changes via contributions from the user community and editorial work of the Getty Vocabulary Program. The basic principles under which the TGN is constructed and maintained were established by the Art & Architecture Thesaurus (AAT) and also employed for the Union List of Artist Names (ULAN): Its scope includes terminology needed to catalog and retrieve information about the visual arts and architecture; it is constructed using national and international standards for thesaurus construction; it comprises a hierarchy with tree structures corresponding to the current and historical worlds; it is based on terminology that is current, warranted for use by authoritative literary sources, and validated by use in the scholarly art and architectural history community; and it is compiled and edited in response to the needs of the user community. TGN was founded under the management of Eleanor Fink (head of what was then called the Vocabulary Coordination Group, and subsequently Director of the Art History Information Program, later called the Getty Information Institute). TGN has been constructed over the years by numerous members of the user community and an army of dedicated editors, under the supervision of several managers. Technical support for the TGN was provided by the Getty. TGN was first published in 1997 in machine readable files. Given the growing size and frequency of changes and additions to the TGN, hard copy publication was deemed to be impractical. It is currently published in both a searchable online Web interface and in data files available for licensing. The data for the TGN is compiled and edited in an editorial system that was custom built by Getty technical staff to meet the unique requirements of compiling data from many contributors, building complex and changing polyhierarchies, merging, moving, and publishing in various formats. Final editorial control of the TGN is maintained by the Getty Vocabulary Program, using well established editorial rules. The current managers of the TGN are Patricia Harpring, Managing Editor, and Murtha Baca, Head, Vocabulary Program and Digital Resource Management. TGN is available as Linked Open Data since August 2014.
Шарттары
TGN – қазіргі уақытта шамамен 1,106,000 атау мен жерлер туралы басқа да ақпаратты қамтитын құрылымдалған сөздік. Бір жердің атаулары халық тіліндегі, ағылшын тіліндегі, басқа тілдердегі, тарихи атауларды, сондай-ақ табиғи және кері реттегі атауларды қамтуы мүмкін. Осы атаулардың ішінде біреуі басым атау ретінде белгіленеді. TGN – сөздік құрастыруға арналған ISO және NISO стандарттарына сәйкес келетін тезаурус; ол иерархиялық, эквиваленттілік және ассоциативтік қатынастарды қамтиды. TGN географиялық ақпараттық жүйе (GIS) емес екенін ескеріңіз. TGN-дегі көптеген жазбаларда координаталар бар, бірақ бұл координаталар шамамен алынған және тек анықтама үшін ғана қолданылады. Әрбір TGN жазбасының негізгі фокусы – бір жер. TGN-де шамамен 912,000 орын бар. Деректер базасында әрбір орын жазбасы (сонымен қатар нысан деп аталады) бірегей сандық идентификатормен сәйкестендіріледі. Орын жазбасына атаулар, орынның иерархиядағы жоғарғы деңгейдегі орны немесе позициясы, басқа қатынастар, географиялық координаталар, түсіндірмелер, деректердің көздері және орын түрлері байланыстырылған, бұл орынның рөлін сипаттайтын терминдер (мысалы, мекендеген орын және мемлекеттік астана). TGN-нің уақыт бойынша қамтылуы тарихқа дейінгі кезеңнен бастап қазіргі уақытқа дейін, ал географиялық аумағы – бүкіл әлемді қамтиды.
TGN is a structured vocabulary currently containing around 1,106,000 names and other information about places. Names for a place may include names in the vernacular language, English, other languages, historical names, names and in natural order and inverted order. Among these names, one is flagged as the preferred name. TGN is a thesaurus, compliant with ISO and NISO standards for thesaurus construction; it contains hierarchical, equivalence, and associative relationships. Note that TGN is not a GIS (Geographic Information System). While many records in TGN include coordinates, these coordinates are approximate and are intended for reference only. The focus of each TGN record is a place. There are around 912,000 places in the TGN. In the database, each place record (also called a subject) is identified by a unique numeric ID. Linked to the record for the place are names, the place's parent or position in the hierarchy, other relationships, geographic coordinates, notes, sources for the data, and place types, which are terms describing the role of the place (e. g., inhabited place and state capital). The temporal coverage of the TGN ranges from prehistory to the present and the scope is global.
Дизайн
TGN – бұл фасетті және полииерархиялық жіктеу жүйесі. Онда екі фасет бар: Дүние және Көшпенділер. Дүние фасетінің ішінде физикалық ерекшеліктер мен саяси бірліктер бар. Континенттер мен аймақтар сияқты жалпыдан бастап, аудандар, қалалар, кенттер және шағын қалалар сияқты нақтырақ әкімшілік орындарды қарастыруға болады. Физикалық ерекшеліктер фасетіне тау тізбектері, мұхиттар, теңіздер, өзендер, сарқырамалар, аралдар тобы және шөлдер кіреді. Әрбір ұғымның тізімінде оның иерархиядағы орны (жоғары тұрған ұғымға сілтемемен), сондай-ақ байланысты терминдерге, ұқсас ұғымдарға, деректер көздеріне және түсіндірмелерге сілтемелер болады.
The TGN is a faceted classification system as well as a poly hierarchical one. There are two facets: World and Extraterrestrial. Within the World facet are Physical Features and Political Entities. One can view administrative places from as broad as continents and regions to as specific as neighborhoods, boroughs, towns, and cities. Within the Physical Features facets are mountain ranges, oceans, seas, rivers, waterfalls, island groups, and deserts. The record for each concept includes its place in the hierarchy (with a link to its parent), as well as links to related terms, related concepts, sources for the data, and notes.