Дьюи жүйесі: кітаптарды тақырып бойынша жіктеу, кітапханаларды ұйымдастыру. 1876 ж. құрылған, WebDewey онлайн нұсқасы бар. Кітапхана каталогы үшін маңызды!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кітапхана жіктеу жүйесі
Library classification system
Дьюи ондық жіктеуіші (ДОЖ), көбінесе Дьюи ондық жүйесі деп аталады, – бұл кітапханаға жаңа кітаптарды тақырыбына сәйкес тиісті жерге қоюға мүмкіндік беретін, авторлық құқықпен қорғалған кітапхана жіктеу жүйесі. Оны алғаш рет 1876 жылы АҚШ-та Мелвил Дьюи жариялаған. Алғашында 44 беттік памфлет ретінде сипатталған, ол бірнеше томға дейін кеңейтілді және 23 маңызды басылым арқылы қайта қарастырылды, соңғысы 2011 жылы жарық көрді. Кішкентай кітапханаларға қолайлы қысқартылған нұсқасы да бар. OCLC, кітапханаларға қызмет көрсететін коммерциялық емес кооператив, қазіргі уақытта жүйені күзеп қадағалайды және WebDewey онлайн қолжеткізуге лицензия береді, ол каталогтаушылар үшін үздіксіз жаңартылатын нұсқа. Ондық сандар жіктеуі салыстырмалы орналасу және салыстырмалы индекс тұжырымдамаларын енгізді. Бұрын кітапханалар кітаптарды тақырыбына емес, сатып алыну ретіне байланысты тұрақты сөрелерге орналастырған. Жіктеудің нотациясы негізгі сыныптар үшін үш таңбалы сандарды пайдаланады, ал бөлшектік ондықтар одан әрі егжей-тегжейлі кеңейтуге мүмкіндік береді. Сандар осылайша икемді, оларды жалпы тақырыптардың ерекше аспектілерін қамту үшін сызықты түрде кеңейтуге болады. Кітапхана белгілі бір томды оның тақырыбына сәйкес кітапханадағы басқа кітаптармен салыстырылатын бірегей орналастыратын жіктеу нөмірін тағайындайды. Бұл нөмір кез келген кітапты табуға және оны кітапхана сөрелеріндегі дұрыс орнына қайтаруға мүмкіндік береді. Бұл жіктеу жүйесі кем дегенде 135 елдегі 200 000 кітапханада қолданылады.
The Dewey Decimal Classification (DDC), colloquially known as the Dewey Decimal System, is a proprietary library classification system which allows new books to be added to a library in their appropriate location based on subject. It was first published in the United States by Melvil Dewey in 1876. Originally described in a 44 page pamphlet, it has been expanded to multiple volumes and revised through 23 major editions, the latest printed in 2011. It is also available in an abridged version suitable for smaller libraries. OCLC, a non profit cooperative that serves libraries, currently maintains the system and licenses online access to WebDewey, a continuously updated version for catalogers. The decimal number classification introduced the concepts of relative location and relative index. Libraries previously had given books permanent shelf locations that were related to the order of acquisition rather than topic. The classification's notation makes use of three digit numbers for main classes, with fractional decimals allowing expansion for further detail. Numbers are flexible to the degree that they can be expanded in linear fashion to cover special aspects of general subjects. A library assigns a classification number that unambiguously locates a particular volume in a position relative to other books in the library, on the basis of its subject. The number makes it possible to find any book and to return it to its proper place on the library shelves. The classification system is used in 200,000 libraries in at least 135 countries.
1873-1885: алғашқы дамуы
Мелвил Дьюи (1851–1931) – американдық кітапханашы және өзін-өзі реформатор деп жариялаған адам. Ол Америка кітапханалар қауымдастығының негізін қалаушы мүшесі болды және кітапханалар мен бизнесте картотекалық жүйелерді таратуға үлкен үлес қосты. Ол 1873 жылы Амхерст колледжі кітапханасында жұмыс істеген кезде кітапханалық жіктеу жүйесінің идеяларын жасады. Ол бұл жіктеуді кітапханадағы кітаптарға қолданды, және 1876 жылы жіктеудің алғашқы нұсқасын дайындады. 1876 жылы ол кітапхана кітаптары мен кітапшаларын каталогтау және реттеу үшін жасалған сыныптау және тақырыптық көрсеткіш атты памфлет түрінде жариялады. Ол сол жылы бірнеше рет жарық көрген памфлетті басқа кітапханашылардан пікір алу үшін пайдаланды. Кімге көшірмелер жіберілгені және қанша кітапханашы пікір білдіргені белгісіз, себебі Эрнест Кушинг Ричардсонға тиесілі болған бір ғана түсініктемелермен сақталған көшірме бар. Оның жіктеу жүйесі Library Journal журналының алғашқы санындағы мақалада және 1876 жылы Білім беру департаменті жариялаған «Американың қоғамдық кітапханалары» атты басылымдағы Дьюидің мақаласында еске алынды. 1876 жылдың наурыз айында ол көрсеткіштің бірінші басылымына авторлық құқыққа өтініш берді және ол мақұлданды. Басылым 44 беттен тұрды, 2000 көрсеткіш жазбасын қамтыды және 200 данамен басылды.
Melvil Dewey (1851–1931) was an American librarian and self declared reformer. He was a founding member of the American Library Association and can be credited with the promotion of card systems in libraries and business. He developed the ideas for his library classification system in 1873 while working at the Amherst College library. He applied the classification to the books in that library, until in 1876 he had a first version of the classification. In 1876, he published the classification in pamphlet form with the title A Classification and Subject Index for Cataloguing and Arranging the Books and Pamphlets of a Library. He used the pamphlet, published in more than one version during the year, to solicit comments from other librarians. It is not known who received copies or how many commented as only one copy with comments has survived, that of Ernest Cushing Richardson. His classification system was mentioned in an article in the first issue of the Library Journal and in an article by Dewey in the Department of Education publication Public Libraries in America in 1876. In March 1876, he applied for, and received, copyright on the first edition of the index. The edition was 44 pages in length, with 2,000 index entries, and was printed in 200 copies.
1885-1942 жылдар: асырап алу кезеңі
1885 жылы «Дьюи ондық жүйесі» деген атпен жарық көрген екінші басылымы 314 беттен және 10 000 индекстік жазбадан тұрды. 500 дана басылды. Дьюи екінші басылымда өз жүйесін едәуір өзгертіп, кеңейтті. Осы басылымның кіріспесінде Дьюи: «Ағылшын тіліндегі орфографиялық реформаға қатысты 100-ге жуық адам сын-пікірлер мен ұсыныстар енгізді» дейді. Дьюи ондық жүйесінің инновацияларының бірі – кітаптарды ұқсас тақырыптағы басқа кітаптармен салыстыра отырып, сөрелерге орналастыру болды. Жүйе алғаш енгізілген кезде АҚШ-тағы көптеген кітапханалар тұрақты орналастыруды қолданды: әр кітапқа оның биіктігі мен сатып алынған күніне сүйене отырып, белгілі бір сөре орны берілді. Жаңа басылымдар бұрынғы басылымдардың қоры таусылғанда дайындалды, тіпті кейбір басылымдар бұрынғыдан көп өзгермеді, себебі олар негізінен сұранысты қанағаттандыру үшін қажет болды. Келесі он жылда үш басылым жарық көрді: 3-ші (1888), 4-ші (1891) және 5-ші (1894). 6-дан 11-ге дейінгі басылымдар 1899-1922 жылдары жарық көрді. 6-шы басылым рекордтық 7600 данамен басылды, бірақ кейінгі басылымдар одан әлдеқайда аз болды. Осы кезеңде кітап көлемі ұлғайды, ал 12-ші басылым 1243 бетке жетті, бұл алдыңғы басылымнан 25% көп. Кіші кітапханалардың кеңейтілген сыныптама кестелерін пайдаланудағы қиындықтарын ескере отырып, 1894 жылы Дьюи ондық жүйесінің бірінші қысқартылған басылымы шығарылды. 1895 жылы Бельгияда орналасқан және Пол Отлет басқарған Халықаралық библиография институты Дьюиге классификацияны француз тіліне аудару және библиографиялар үшін классификация жүйесін пайдалану мүмкіндігі туралы хабарлады (кітапханалардағы кітаптар үшін емес). Бұл авторлық құқықпен қорғалған классификацияны өзгертуді қажет ететін еді. Дьюи библиографияға арналған нұсқаны жасауға және француз тіліне аударуға рұқсат берді. Алайда, Дьюи Халықаралық библиография институтына алынған классификацияның ағылшын тіліндегі нұсқасын жасауға рұқсат беруге келіспеді, мұны олардың келісімін бұзу және Дьюидің авторлық құқығын бұзу деп есептеді. Бірақ Дьюидің 1931 жылы қайтыс болғаннан кейін, ондық классификацияны дамытуты бақылайтын комитет пен француздық ондық классификацияны әзірлеушілер арасында келісімге қол жеткізілді. Ағылшын тіліндегі нұсқасы «Жалпы ондық классификация» деп жарияланды және ол бүгінге дейін қолданылып келеді. 1927 жылы жасалған зерттеуге сәйкес, Дьюи жүйесі АҚШ-тағы жауап берген қоғамдық кітапханалардың шамамен 96%-ында және колледж кітапханаларының 89%-ында қолданылған. 1931 жылы Мелвил Дьюи қайтыс болғаннан кейін, классификацияны басқару Lake Placid Club Education Foundation-ның ондық классификация комитетіне, ал редакциялық жұмыс Америка кітапханалар қауымдастығының (ALA), Конгресс кітапханасының және Forest Press қатысуымен ондық классификация редакциялық саясаты комитетіне жүктелді.
The second edition of the Dewey Decimal system, published in 1885 with the title , comprised 314 pages, with 10,000 index entries. Five hundred copies were produced. Dewey modified and expanded his system considerably for the second edition. In an introduction to that edition Dewey states that "nearly 100 persons hav [spelling of 'have' per English language spelling reform, which Dewey championed] contributed criticisms and suggestions". One of the innovations of the Dewey Decimal system was that of positioning books on the shelves in relation to other books on similar topics. When the system was first introduced, most libraries in the US used fixed positioning: each book was assigned a permanent shelf position based on the book's height and date of acquisition. New editions were readied as supplies of previously published editions were exhausted, even though some editions provided little change from the previous, as they were primarily needed to fulfill demand. In the next decade, three editions followed closely on: the 3rd (1888), 4th (1891), and 5th (1894). Editions 6 through 11 were published from 1899 to 1922. The 6th edition was published in a record 7,600 copies, although subsequent editions were much lower. During this time, the size of the volume grew, and edition 12 swelled to 1,243 pages, an increase of 25% over the previous edition. In response to the needs of smaller libraries which were finding the expanded classification schedules difficult to use, in 1894, the first abridged edition of the Dewey Decimal system was produced. In 1895, the International Institute of Bibliography, located in Belgium and led by Paul Otlet, contacted Dewey about the possibility of translating the classification into French, and using the classification system for bibliographies (as opposed to its use for books in libraries). This would have required some changes to the classification, which was under copyright. Dewey gave permission for the creation of a version intended for bibliographies, and also for its translation into French. Dewey did not agree, however, to allow the International Institute of Bibliography to later create an English version of the resulting classification, considering that a violation of their agreement, as well as a violation of Dewey's copyright. Shortly after Dewey's death in 1931, however, an agreement was reached between the committee overseeing the development of the Decimal Classification and the developers of the French Classification Decimal. The English version was published as the Universal Decimal Classification and is still in use today. According to a study done in 1927, the Dewey system was used in the US in approximately 96% of responding public libraries and 89% of the college libraries. After the death of Melvil Dewey in 1931, administration of the classification was under the Decimal Classification Committee of the Lake Placid Club Education Foundation, and the editorial body was the Decimal Classification Editorial Policy Committee with participation of the American Library Association (ALA), Library of Congress, and Forest Press.
1942 жылдан қазіргі уақытқа дейін: жеке басын қалыптастыру
Классификацияның осы күнге дейінгі дамуы орташа және ірі кітапханалар тарапынан елеулі сынға ұшырады, себебі олар қысқартылған басылымды пайдалануға тым үлкен болды, ал толық классификация оларға тым ауыр болып көрінді. Дьюи классификацияны үш басылымда шығаруды жоспарлаған: кітапханалық басылым – ең толық нұсқа; ағылшын және француз тілдеріндегі библиографиялық басылым, ол кітаптарды емес, библиографияларды ұйымдастыру үшін арналған; және қысқартылған басылым. 1933 жылы библиографиялық басылым әмбебап ондық классификацияға айналды, ал кітапханалық және қысқартылған нұсқалары ресми Дьюи ондық классификациясының басылымдары ретінде сақталды. Милтон Фергюсон редакциялаған 15-ші басылым, жалпы кітапханалардың көпшілігі үшін арналған "стандартты басылым" тұжырымдамасын іске асырды, бірақ ең ірі немесе мамандандырылған кітапханалардың қажеттіліктерін толық қанағаттандыруға тырыспады. Бұл басылым Дьюи жүйесінің көлемін жартысынан астамға – 1900 беттен 700 бетке дейін қысқартты. Бұл өте радикалды өзгеріс болғандықтан, 16-шы және 17-ші басылымдарға арналған кеңесші комитет бірден құрылды. Конгресс кітапханасының редакциясымен шығарылған 16-шы және 17-ші басылымдар қайтадан екі томдық болып өсті. Алайда, сол кезде Дьюи ондық жүйесі жалпы кітапханалар үшін стандартты классификация ретінде орнықты, ал Конгресс кітапханасының классификациясы ірі зерттеу кітапханалары үшін қабылданды. "Дьюи" жүйесінің алғашқы электрондық нұсқасы 1993 жылы жасалды. Қағаз түріндегі басылымдар белгілі интервалдармен шығарылып тұрады; онлайн WebDewey және қысқартылған WebDewey тоқсан сайын жаңартылады.
The growth of the classification to date had led to significant criticism from medium and large libraries which were too large to use the abridged edition but found the full classification overwhelming. Dewey had intended issuing the classification in three editions: the library edition, which would be the fullest edition; the bibliographic edition, in English and French, which was to be used for the organization of bibliographies rather than of books on the shelf; and the abridged edition. In 1933, the bibliographic edition became the Universal Decimal Classification, which left the library and abridged versions as the formal Dewey Decimal Classification editions. The 15th edition, edited by Milton Ferguson, implemented the growing concept of the "standard edition", designed for the majority of general libraries but not attempting to satisfy the needs of the very largest or of special libraries. It also reduced the size of the Dewey system by over half, from 1,900 to 700 pages. This revision was so radical that an advisory committee was formed right away for the 16th and 17th editions. The 16th and 17th editions, under the editorship of the Library of Congress, grew again to two volumes. However, by then, the Dewey Decimal system had established itself as a classification for general libraries, with the Library of Congress Classification having gained acceptance for large research libraries. The first electronic version of "Dewey" was created in 1993. Hard copy editions continue to be issued at intervals; the online WebDewey and Abridged WebDewey are updated quarterly.
Табысы мен сын
Дьюи ондық жіктеуіш сандары Универсалды ондық жіктеуіштің (UDC) негізін құрады, ол негізгі Дьюи сандарын таңдалған тыныш белгілерімен (үтір, қос нүкте, жақшалар және т.б.) біріктіреді. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерден тыс аймақтарда қолданылатын жүйелерге корей ондық жіктеуіші, қытай кітапханалары үшін жаңа жіктеу схемасы және Жапониядағы Ниппон ондық жіктеуіші жатады. Оның кең таралғанына қарамастан, бұл жіктеу күрделілігі және түзету мүмкіндігінің шектеулі болуы үшін сынға ұшырайды. Әсіресе, кіші тақырыптардың орналасуы архаикалық және англо-американдық көзқарасқа бейімделген деп сипатталған. Бұл 800-шілер бөлімінде ерекше айқын көрінеді, онда көптеген әдебиеттер, әсіресе АҚШ немесе Еуропадан тыс, 890-шыларға жіберіледі, әсіресе 900-шылар – тарихпен салыстырғанда. 2007–2008 жылдары Аризона штатындағы Марикопа округі кітапханалар жүйесі кітап индустриясы стандарттары мен байланыс (BISAC) жүйесінің пайдасына Дьюи ондық жіктеуішін (DDC) пайдаланудан бас тартты, кітапханаларын пайдаланушылар үшін қолжетімді ету мақсатында. АҚШ және басқа елдердегі (Канада мен Нидерландыны қоса алғанда) бірнеше кітапханалар осы қадамды жасады. 1996 жылы гомосексуализм 306.7 (сексуалдық қатынастар) тақырыбына қосылды; бұл қазіргі басылымдағы таңдалған орын болып қала береді. Кітаптар 616.8583 (сексуалдық тәжірибелер медициналық ауру ретінде қарастырылады) бойынша да табылса, ресми нұсқау былай дейді: Мысалы, Ислам діні халық саны бойынша христиан дінімен шамалас болғанына қарамастан, DDC 297 бойынша ғана жіктеледі. Бүкіл 200-ші бөлім DDC 1-нен бері көбінесе өзгеріссіз қалды, себебі қайта құрылымдау қолданыстағы кітапханалар үшін үлкен жұмыс көлемін тудырады. Бұл өзгеріс идеологиялық, техникалық емес, себебі маңызды сандарды қосу қажет болған жағдайда кеңістік қосымша беріледі.
Dewey Decimal Classification numbers formed the basis of the Universal Decimal Classification (UDC), which combines the basic Dewey numbers with selected punctuation marks (comma, colon, parentheses, etc.). Adaptations of the system for specific regions outside the English speaking world include the Korean Decimal Classification, the New Classification Scheme for Chinese Libraries, and the Nippon Decimal Classification in Japan. Despite its widespread use, the classification has been criticized for its complexity and its limited capability for amendment. In particular, the arrangement of subheadings has been described as archaic and biased towards an Anglo American world view. This is particularly clear in the 800s section, in which most literature, particularly from outside the United States or Europe, is relegated to the 890s particularly when contrasted with the 900s—history. In 2007–08, the Maricopa County Library District in Arizona abandoned the DDC in favor of the Book Industry Standards and Communications (BISAC) system commonly used by commercial bookstores, in an effort to make its libraries more accessible for their users. Several other libraries across the United States and other countries (including Canada and the Netherlands) followed suit. In 1996, homosexuality was added to 306.7 (sexual relations); this remains the preferred location in the current edition. Although books can also be found under 616.8583 (sexual practices viewed as medical disorders), the official direction states: For example, Islam is under just DDC 297, despite being almost as large as Christianity by population. The entire 200 section has remained largely unchanged since DDC 1, since restructuring would pose a significant amount of work for existing libraries. The motivation for this change is ideological rather than technical, as appending significant figures can add space as needed.
Әйелдерге қатысты әдістеме
Сондай-ақ, Хоуп А. Олсон әйелдерге қатысты тақырыптардың орналасуы жасырын ықпалдылықты көрсетеді деп санайды, бірақ бұл мәселені дін схемасымен салыстырғанда шешу оңайырақ болды. Осы уақытқа дейін жасалған өзгерістердің кейбіреуі сандық жақындыққа қатысты болды, яғни тақырыптардың бір-біріне шағылысқан орналасуы өзгертілді. Мысалы, DDC-нің бұрынғы нұсқаларында әйелдерге қатысты белгілі бір санаттар, әдеп нормаларына қатысты санаттармен тікелей іргелес орналасқан еді; осы санаттардың жанында орналасуы әдепті әйелдермен байланыстырып көрсеткен, оны гендерлік бейтарап ретінде қарастырмаған. Бұл өзгеріс 1965 жылы DDC-нің 17-ші нұсқасында енгізілді.
It has also been argued by Hope A. Olson that the placement of topics related to women shows implicit bias, but this has been simpler to address than the religion schema. Some changes made so far have been in numerical proximity, altering the placement of topics relative to each other. For example, in older versions of the DDC, some categories regarding women were adjacent to categories on etiquette; the placement of these categories next to each other imposed an association of etiquette with women, rather than treating it as gender neutral. This was changed in DDC version 17, in 1965.