Кіріспе

Жапондық клан

Уэсуги кланы (上杉氏) – Муромачи және Сенгоку дәуірлерінде (14-17 ғасырлар) ең қуатты болған жапон самурай кланының бірі. Ең гүлденген кезеңінде кланның үш негізгі тармағы болды: Огигаятсу, Инукаке және Яманучи. Оның ең танымал өкілі – әскери сардар Уэсуги Кеншин (1530–1578), ол 9 ғасырда дайдзё дайдзин болған. Кандзюжи Шигефуса – кланның алғашқы атасының 13-ұрпағы және кланның атын таңдаған адам. 13 ғасырдың соңында ол Танго провинциясында Уэсуги иелігін алды және сол жерге келгеннен кейін орнығып, «Уэсуги» деген атауды қабылдады.

Муроматси дәуірі

Муромачи дәуірі бойы клан мүшелері шуго (облыстық губернаторлар) болып тағайындалды және Канто Канрей (Шогунның Кантодағы орынбасары) лауазымын үнемі иеленді. Осы лауазымды бағындыру арқылы клан Канто аймағында зор билікке ие болды. 1449 жылы Канто Канрей Ашикага Шигеудзи отбасының күшін шектеу үшін өзінің Уэсуги орынбасарын өлтірді. Бірақ, Уэсуги әскерлері аймақ бойынша көтеріліс ұйымдастырып, Шигеудзиді қуғынға түсірді. Канрейді құлатып, олар Киотодағы шогунаттан басқа орынбасарды тағайындауды сұрады. Уэсугидің Шигеудзиді құлатуы Канто аймағындағы басым күш ретінде бекітті, соның арқасында клан жылдам дамуға мүмкіндік алды. Көп ұзамай, олар өздерінің дәстүрлі отандарының аттарымен аталатын үш негізгі тармаққа бөлінді. Огигаятсу Кавагоэ қамалын бақылады, Яманучи Хирайда шоғырланды, ал Инукаке де аймақта қамал иеленді. Бұл тармақтардың әрқайсысы өз тегін Ашикага шогунатын құрған Ашикага Такауджидің анасы Уэсуги Кийокоға дейін жегізе алады. Бұл үш тармақ клан және Канто аймағындағы үстемдік үшін шамалы ғана уақыттан кейін күреске түсті. Бұл қақтығыс шамамен жиырма бес жылға созылды, 1477 жылы Ашикага шогунатының құлауына әкелген Онин соғысының соңына дейін жалғасты. Огигаятсу мен Яманучи тармақтары осы қақтығыстан аман қалса, Инукаке аман қалмады.

Сенгоку кезеңі

Дәстүр бойынша Огигаятсу тармағы Ота кланымен одақтас болды, ал Яманучи Нагао кланымен одақтас болды. Огигаятсулар Яманучиден аз болғанымен, 1450 жылдары Ота Доканның Эдо қамалын салғандығы арқасында билікті сақтап қалды. Уэсуги тармақтары өзара билік үшін күресіп жатқанда, Ходжо кланы Канто аймағының төменгі бөлігінде күш жинады. Бұл жаңадан өркендеген кланның басшысы Ходжо Соун, Камакураның констебльінің орынбасары Нагао Тамекагемен одақтасып, олардың ең күшті қарсыластарының біріне айналды. Бұл қарсылас кланның жылдам өсуі Уэсугидің екі қарсылас тармағын одақтасуға мәжбүр етті. 1537 жылы Кавагоэ қаласы Ходжо кланының қолдарына түсті. 1545 жылға қарай біріккен Уэсуги аймақтағы билікті қайтару және жоғалтқан иеліктерін қайтарып алу үшін жорық бастады. Дегенмен, Огигаятсу тармағы сол жылы Кавагоэ қамалын сәтсіз қоршау кезінде Уэсуги Томосаданың қазасымен аяқталды. Сенгоку дәуірінің соңына қарай Уэсуги кланы басшылығында маңызды өзгерістер болды. 1551 жылы Ходжоға түскен қамалдың иесі Уэсуги Норимаса өзінің вассалы Нагао Кагеторамен бірге қару көтерді. Кагетора Сагами провинциясында Ходжоға қарсы күрескеннен кейін өзін Уэсуги Кеншин деп атады. Кеншин кейін Сенгокудың ең танымал генералдарының біріне айналып, Канто аймағын бақылау үшін Ходжоға қарсы соғысын жалғастырды. Кеншиннің асырап алған ұлы Уэсуги Кагекацу ақырында Уэсуги кланының басшысы болды. Алайда, Секигахара шайқасында Ишида Мицунариді қолдауы Уэсуги кланының күшіне ауыр соққы болды, өйткені Мицунаридің әскері Токугава Иэясу мен оның жақтастары тарапынан талқандалды.

Эдо кезеңі

Эдо дәуірінде Уэсугиге 300 000 кокуға бағаланған Йонезава домені, Тозама даймиосы ретінде берілді. Тохоку аймағында, астанадан шалқап жатқан бұл домен, шогунаттың "сырттан келгендер" санайтын даймиоларға берілетін жердің типік мысалы саналды. Йонезава шогунаттың тікелей бақылауында болды, бірақ қалалық емес, көбінесе ауыл шаруашылығымен айналысатын аймақ болды. 17 ғасырда ауыл шаруашылығының дамуына және жалпы өсімге қарамастан, Йонезава, елдің көп бөлігі сияқты, 1700 жылдан кейін айтарлықтай өсімнің төмендеуін бастан өткерді. 1664 жылы Уэсуги даймиосының ресми коку кірісі екі есеге азайтылды, бірақ әулеті бұрынғыдай сәнді өмір салтын сақтап қалды. 1750 жылдары Йонезава қарызға батып, ашаршылыққа ұшырағаннан кейін, қазіргі даймио Уэсуги Шигесада осы аумақты шогунатқа қайтаруды ойлады. Бірақ, ол өзінің асырап алған ұлы Уэсуги Харунориге даймио міндетін жүктеді. Харунори ауыл шаруашылығы және моральдық реформалар, сондай-ақ қатаң саясаттар арқылы доменге белгілі бір деңгейде гүлденуді қайтарды. Оның қайтысынан кейін, шогунат Йонезаваны үлгілі басқарудың мысалы ретінде жоғары бағалады.

Мейдзи дәуірі мен қазіргі дәуір

1868 жылы Мейдзи реставрациясы хан жүйесін жойды, яғни әкімшілік аймақтардың, феодалдық әмірлердің және самурайлардың жоғалуына әкелді. Осы кезеңде клан басшысы Уэсуги Мочинори болды. Хан жүйесі таратылса да, Уэсуги тайпасы бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Оның қазіргі басшысы, Уэсуги Кунинори (1942 жылы туған), Білім министрлігінің Ғарыш және астронавтика ғылымдары институтының профессоры.

Жалаулар мен байрақтар

Уэсуги тайпасының гербі бамбук арасында ұшып жүрген екі шағын торғайдан тұрды. Уэсуги Кеншиннің бірнеше жеке тулары болды: Бишамонтендегі (毘, би) бірінші таңба, құдайдан берілген тағайындама туы, жайылған желдеткішпен бейнеленген ат белгісі және ілініп, шатақтап жазылған айдаһар таңбасы (龍).