Кіріспе

1185–1333 жылдар аралығындағы жапон тарихының кезеңі, онда Камакура шогунаты билік жүргізді. Камакура дәуірі (鎌倉時代) – жапон тарихында Камакура шогунатының үкімдігін белгілейтін кезең. 1192 жылы Камакурада алғашқы шогун Минамото но Ёритомо Генпей соғысының нәтижесінде Тайра және Минамото кландары арасындағы күресті аяқтағаннан кейін оны ресми түрде құрды. Бұл кезең самурайлардың – жауынгер кастасының пайда болуымен және Жапонияда феодализмнің орнауымен ерекшеленеді. Камакура дәуірі мен Камакура шогунатының басталу жылы туралы түрлі теориялар бар. Бұрынғы ең көп таралған теория бойынша, 1192 жылы Минамото но Ёритомо 征夷大将軍; Сейи Тайшогун қызметіне тағайындалды. Кейіннен басым болған теория 1185 жылды, сол жылы Ёритомо әртүрлі аймақтардағы әскери және полициялық билікті бақылаған 守護; Shugo және салық жинаумен және жер басқарумен айналысқан 地頭; Jitō жүйесін құрды деп санайды. 2016 жылғы жапон тарихының оқулықтарында Камакура дәуірінің басталуына нақты жыл көрсетілмейді, себебі Камакура шогунатының құрылған жылы туралы әртүрлі пікірлер бар. Камакура дәуірінің алғашқы кезеңінде шогунат Солтүстік Фудзивараға қарсы соғысын жалғастырды, олар тек 1189 жылы жеңіліске ұшырады. Содан кейін 1190-жылдары Камакура билеушілерінің билігі әлсіреп, 13 ғасырдың басында билік күшті Ходжо кланына көшті. Ходжо кланының басшысы шогунның регенті (Shikken) болды, ал шогун қуаты жоқ символға айналды. Кейінгі Камакура дәуірінде 1274 және 1281 жылдары моңғолдардың шапқындары болды. Қауіпсіздікті арттыру үшін Ходжо билеушілері билікті орталықтандырмай, екі императорлық әулетті – Солтүстік және Оңтүстік сарайларды кезекпен таққа отыруға рұқсат берді. 1330-жылдары Оңтүстік сарай императоры Го Дайго көтеріліс ұйымдастырды, ол 1333 жылы Камакураға жасалған қоршауға әкелді, нәтижесінде шогунаттың үкімдігі аяқталды. Осымен Камакура дәуірі де аяқталды. Го Дайгоның қолдауымен Ашикага Такауджи мен Нитта Йошисада императорлық билікті қысқа мерзімге (1333–1336) қайта орнатты, бірақ бұл Ашикаганың тікелей билігіне және келесі Муромачи дәуірінде Ашикага шогунатының құрылуына әкелді. Ходжо регенттігі кезінде бірнеше маңызды әкімшілік жетістіктерге қол жеткізілді. Бұл басқа әскери феодалдарға сот және заң шығару билігін жүзеге асыруға мүмкіндік берді, ал үкімет ұжымдық басшылыққа негізделген кеңес құрды. Осы кезеңде 1232 жылы Жапонияның алғашқы әскери заң кодексі қабылданды. Буддизмнің ілімдері Ескі Буддизмге (Кю Буккё) және Жаңа Буддизмге (Шин Буккё) тарады.

Шогунат және Ходжо регентлігі

Камакура дәуірі Жапонияның құрлық экономикасына көшуімен және озық әскери технологиялардың мамандандырылған жауынгерлік топтың қолына шоғырлануымен белгіленді. Лордтар вассалдардың адал қызметіне мұқтаж болды, ал олар өздеріне тиесілі феодтармен сыйландырылды; феод иелері жергілікті әскери билікті жүзеге асырды. Минамото но Ёритомо билігін консолидациялағаннан кейін, ол Камакурадағы әулеттік үйінде жаңа үкімет құрды. Ол өзінің үкіметін «шатыр үкіметі» деп атады; 幕府; бакуфу, бірақ император Го-Тоба оған ежелгі жоғары әскери атақ – сёгун бергендіктен, үкімет Батыс әдебиетінде көбінесе сёгунат деп аталады. Ёритомо Фудзивара әулеттік үкіметінің үлгісін қабылдады және әкімшілік кеңесін (政所), самурайлар кеңесін (侍所) және сауал-зерттеу кеңесін (問注所) құрды. Орталық және батыс Жапониядағы иеліктерді тәркілегеннен кейін, ол иеліктерге басқарушыларды, ал провинцияларға констебльдерді тағайындады. Сёгун ретінде Ёритомо басқарушы да, генерал-констебль де болды. Алайда, Камакура сёгунаты ұлттық режим болған жоқ, және ол үлкен аумақтарды бақылағанымен, басқарушыларға қарсы күшті қарсылық болды. Режим Солтүстік Фудзивараға қарсы соғысты жалғастырды, бірақ солтүстік пен батысты толық әскери бақылауға ала алмады. Бірақ 1189 жылы Солтүстік Фудзивараның төртінші басшысы Фудзивара но Ясухира Ёритомодан жеңілді, және солтүстіктің 100 жылдық гүлденуі аяқталды. Ескі сарай Киотода орналасқан, өзінің юрисдикциясына бағынған жерді сақтап, ал жаңадан құрылған әскери әулеттер Камакураға тартылды. Күшті бастамаға қарамастан, Ёритомо өзінің әулетінің басшылығын тұрақты түрде консолидациялай алмады. Минамото ішінде ұзақ жылдар бойы отбасылық тартыстар болды, бірақ Ёритомо өзінің билігіне күдік келтірген негізгі қарсыластарының көпшілігін жойды. 1199 жылы күрт қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Минамото но Ёрии сёгун және Минамото әулетінің номиналды басшысы болды, бірақ Ёрии шығыс жауынгерлік әулеттерін бақылауға шамасы келмеді. 13 ғасырдың басында Ходзё Токимаса регенттік билігін орнатты – 1180 жылы Минамотомен одақтасқан Тайра әулетінің тармағының мүшесі. Ходзё басшысы сёгунның регенті ретінде тағайындалды; регент осы кезеңде Шиккен деп аталды, бірақ кейінірек Токусо және Реншо сияқты ұқсас билікке ие лауазымдар құрылды. Көбінесе Шиккен сонымен қатар Токусо мен Реншо да болды. Ходзё билігінде сёгун биліксіз беделге ие болды. Императордың қолдауымен, өзі де беделді тұлға бола тұра, Киото мен Камакура арасында шиеленіс туды, және 1221 жылы император Го-Тоба мен екінші регент Ходзё Ёситоки арасында Жокю соғысы басталды. Ходзё әскерлері оңай жеңіске жетті, ал императорлық сарай сёгунаттың тікелей бақылауына көшті. Сёгунның констебльдері үлкен азаматтық өкілеттіктерге ие болды, ал сарай барлық әрекеттері үшін Камакураның мақұлдауын алуға міндетті болды. Саяси биліктен айырылғанымен, сарай кең көлемді иеліктерді сақтап қалды. Ходзё регенттігі кезінде бірнеше маңызды әкімшілік жетістіктерге қол жеткізілді. 1225 жылы үшінші регент Ходзё Ясутоки Мемлекеттік кеңес құрды, бұл басқа әскери лордтарға Камакура режимі ішінде сот және заң шығару билігін жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Ходжо регенті кеңеске төрағалық етті, бұл ұжымдық басшылықтың табысты нысаны болды. 1232 жылы Жапонияның алғашқы әскери заң кодексі – Госейбай Шикимоку қабылданды, бұл соттан әскери қоғамға терең ауысуды көрсетті. Киотодағы заңдық тәжірибе әлі де 500 жылдық конфуцийлік қағидаларға негізделген болса да, жаңа кодекс – бұл басқарушылар мен констебльдердің міндеттерін атап көрсеткен, жер дауларын шешудің құралдарын ұсынған және мұрагерлікті басқару ережелерін бекіткен жоғары заңдық құжат болды. Оның кейбір бөлімдері келесі 635 жыл бойы күшінде болды. Сол кездегі әдебиет осы кезеңнің тұрақсыздығын көрсетеді. Ходжоки буддалық ұғымдар тұрғысынан және адамдық жобалардың мәнсіздігі тұрғысынан осы кезеңдегі дүрбелеңді сипаттайды. "Хейке Моногатари" Тайра әулетінің өрлеуі мен құлдырауы туралы, соғыстар мен самурайлық ерліктер туралы әңгімелерге толы. Екінші әдеби бағыт – Син Кокин Вакашудағы поэзия антологияларының жалғасы, оның жиырма томы 1201 және 1205 жылдар аралығында жарық көрді.

"Жаңа буддизм" (Шин Буккё)

Камакура буддизм мектептерінің алғашқы негізін қалаушылар Хонен мен Шинран болды, олар формализмге қарағанда сенім мен практикаға баса назар аударды. Жапонияны аспанның ерекше қорғауының белгісі ретінде қарастырылған бұл шабуыл, шогундық басшыларына терең әсер етті. Қытайдан төнген қауіптің күшеюі бұрынғы қорқынышты нығайтты. Жеңіс сонымен қатар, әскери саясаткерлерге шогунат үкіметінің тиімділігін көрсетті. Юань шапқыншылығы экономиканы сарқылып, болашақтағы қорғанысқа дайындалу үшін жаңа салықтар енгізуге тура келді. Шабуылдар Юань әулетін жеңуге көмектескендердің арасында сыйақы күтімін тудырды. Бірақ, ешқандай жер немесе басқа да сыйлықтар берілмеді, осылайша туған наразылық, соғыс салдарынан туған қиындықтар мен қорғанысқа жұмсалатын қаражаттың артуы Камакура бакуфуының құлдырауына себеп болды. Бұған қоса, мұрагерлік отбасылық жерлерді бөліп, жер иелері көбінесе қаржы алу үшін қарызға белгілі бір сома алуға мәжбүр болды. Рониндердің шаңқай топтары шогунаттың тұрақтылығына қауіп келтірді.

Азаматтық соғыс

Ходжолар осыдан кейін туған дау-дамағұлға жауап ретінде әртүрлі ірі әулеттік кландарға көбірек билік беруге тырысты. Киото сотын одан әрі әлсірету үшін бакуфу таққа екі таласқан императорлық желіні – Оңтүстік сарай немесе кіші желі және Солтүстік сарай немесе үлкен желі деп белгіленген – кезегімен отыруға рұқсат етуге шешім қабылдады. Бұл әдіс бірнеше мұрагерлікке дейін жұмыс істеді, бірақ соңында Оңтүстік сарайдың мүшесі Го Дайго император болып таққа отырды. Го Дайго шогунатты құлатуды қалап, Камакураға ашық түрде қарсы шығып, өз ұлын мұрагер етіп тағайындады. 1331 жылы шогунат Го Дайгоны жер аударып жіберді, бірақ Кусуноки Масасиге сияқты адал күштер көтеріліс жасады. Оларға Го Дайгоның көтерілісін басу үшін жіберілген кезде Камакураға қарсы шыққан Ашикага Такауджи көмектесті. Сонымен қатар, тағы бір шығыс басшысы Нитта Йошисада шогунатқа қарсы көтерілді, ол тез ыдырап, Ходжолар жеңіліске ұшырады. Жеңістің құлшынысында Го Дайго императорлық билікті және 10 ғасырлық конфуцийлік дәстүрлерді қайта орнатуға тырысты. Кенму қалпына келтіру деп аталатын осы реформа кезеңі императордың мәртебесін нығайтуға және соғысшылар кастасынан гөрі сарай ақсүйектерінің басымдығын қайта бекітуге бағытталған. Алайда, шындығында, Камакураға қарсы көтерілген күштер императорды қолдауға емес, Ходжоларды жеңуге мүдделі болды. Ашикага Такауджи ақыры Го Дайго ұсынған Оңтүстік сарайға қарсы азаматтық соғыста Солтүстік сарайдың жағына қосылды. Соғыс 1336 жылдан 1392 жылға дейін жалғасты. Соғыстың басында Го Дайго Киотодан қуылды, ал Солтүстік сарайдың үміткері Ашикага тарапынан орнатылды, ол шогундардың жаңа әулетін құрды.

Оқиғалар

1185: Дана-нура шайқасында бәсекелес Тайра кланы теңізде жеңілді. 1192: Император Го Тоба Йоритомоны Камакурадағы резиденциясы бар шогун (әскери басшы) етіп тағайындап, бакуфу үкімет жүйесін орнатты. 1199: Минамото но Йоритомо қайтыс болды. 1207: Хонен және оның ізбасарлары Киотодан қуылды немесе өлім жазасына кесілді. Бұл, әдейі болмағанмен, Таза Жер доктринасын кеңірек аудиторияға таратуға себеп болды. 1221: Камакура әскері Жокю бүлігінде император әскерін жеңіп, Камакура шогунатының (Ходзо регенттері) император үстемдігін бекітті. 1227: Дзен буддизмінің Сото сектасын монах Доген Зенджи Жапонияға әкелді. 1232: Ходзо регенттерінің бақылауын күшейту үшін Жоэй Шикимоку заң кодексі қабылданды. 1271: Ничирен Садо аралына жер аударылды. 1274 және 1281: Кублай ханның монғолдары Жапонияға шабуыл жасауға тырысты, бірақ тайфун оларды кері қайтарды. 1293: 27 мамырда Сагами шығанағы мен Камакурада күшті жер сілкінісі мен цунами болды, нәтижесінде 23 034 адам қаза тапты. Бұл осы аймақта 1241 және 1257 жылдары болған, 7.0 магнитудасына жеткен жер сілкінісі/цунамиден кейін орын алды. 1333: Нитта Йошисада Камакура қоршауы кезінде Камакура шогунатын жаулап алып, жойды.