Кіріспе

1192–1199 жылдар аралығында Жапонияның және Камакура шогунатының бірінші шогуны – Минамото но Йоритомо (源 頼朝) – Камакура шогунатын және Жапонияны құрған және бірінші шогун болды, 1192–1199 жылдар аралығында билік етті, сондай-ақ Жапония тарихындағы алғашқы билік жүргізген шогун атанды. Ол Ходзё Масаконың күйеуі болды, ол оның қайтыс болғаннан кейін регент (шиккен) міндетін атқарды. Йоритомо Минамото но Йошитомоның ұлы және Сеива Гендзидің беделді Кавачи Гендзи әулетіне жатады. Минамото әулетінің заңды мұрагері лауазымына сәтті қол жеткізген соң, ол Камакурадағы астанасынан Тайра әулетіне қарсы күш түсіріп, 1180 жылы Генпей соғысын бастарды. Бес жылдық азамат соғысынан кейін Минамото әулеті 1185 жылы Дан-но-ура шайқасында Тайраны жеңді. Йоритомо самурайлардың үстемдігін орнатып, Камакурада орталықтандырылған алғашқы шогунатты (бакуфу) құрды, осылайша Жапонияда феодалдық дәуір басталды, ол 17 ғасырға дейін жалғасты.

Ерте өмір

Йоритомо – Минамото но Йошитомоның үшінші ұлы, Минамото (Сейва Гендзи) кланының мұрагері, және оның ресми әйелі Юра Гозен, Фудзивара но Суэноридің қызы, Ацута ғибадатханасының бас діни қызметкері және күшті Фудзивара кланының мүшесі. Йоритомо Ацута ғибадатханасының батыс жағындағы отбасылық виллада, Ацутада, Нагояда, Овари провинциясында (қазіргі Сейган-дзи) дүниеге келді. Ол кезде оның әкесі Минамото но Тамеёси Минамото кланының басшысы еді. Оның балалық шақтағы есімі – Онивакамару (鬼武丸). Ол император Сейваның ұрпағы болды. Йоритомо және Минамото кланы әкесінің тарапынан императорлық отбасынан тегін алады. Дегенмен, Киотода Киёмори басқаратын Тайра кланы мен Йошитомо басқаратын Минамото кланы қайтадан топтасуды бастады. Йоритомо жер аударылып өсті. Ол Ходжо Токимаса басқаратын Ходжо кланына үйленді, Токимасаның қызы Ходжо Масакоға үйленді.

Қаруға шақыру және Генпей соғысы (11801185)

1180 жылы, зейнеткер император Го-Сиракаваның ұлы Мочихито ханзада, Тайраға қарсы бүкіл Жапониядағы Минамото кланын көтеріліс жасауға шақырды. Йоритомо бұл шақыруға қатысты, әсіресе Минамото но Йоримаса мен ханзада Мочихитоның өлімінен кейін Тайра мен Минамото арасындағы шиеленіс күшейген соң. Ишибашияма тауындағы жеңілістен кейін Минамото но Йоритомо Хаконе тауларына қашып, Югаварада тоқтады, содан кейін Маназуру Ивадан Аваға (қазіргі Чибаның оңтүстігіне) қашып кетті. Йоритомо келесі алты ай бойына жаңа әскер жинады.

Кейінгі жылдар және өлім

Билік басына көтерілген сайын, Йоритомо император Го Ширакаваның билігіне қарсы шығып, оның ықпалын әлсіретіп, өз джитоларын (аудандық басқарушылар) және шуголарын (констебльдер) тағайындау арқылы орталық үкіметтің жергілікті әкімшілік билігін құртты. 1189 жылдың жазында Йоритомо солтүстік Муцу және Дева провинцияларын басып алып, оларды өз билігіне бағындырды. 1190 жылдың желтоқсанында Йоритомо елордадағы Рокухара сарайында орналасты, бұл сарай бұрын Тайра кланының штаб-пәтері болған. 1192 жылдың көктемінде оның бұрынғы қарсыласы император Го Ширакава қайтыс болғаннан кейін, оның ең жоғары мақсатына ешкім кедергі келтіре алмады. Сондықтан Йоритомо өзіне Сей-и Тай Шōгун (Барбарияны бағындырушы генерал-сиссимус) атағын берді, бұл ресми түрде барлық феодалдарды, сондай-ақ джитолар мен шуголарды тікелей өзінің бақылауына алды. Осылайша Камакураны орталық еткен жаңа феодалдық мемлекет құрылды, ал Киото "ұлттық рәсімдер мен салт-дәстүрлер" қаласына дейін төмендетілді. 1193 жылдың мамырында Йоритомо өз гокэниндерін жинап, Фудзи-но Макигари атты әсем аң аулау шарасын ұйымдастырды. 16 мамырда Йоритомоның 12 жасар ұлы Йорие алғаш рет еленді атып өлтірді. Аң ауру тоқтатылып, кешке мереке ұйымдастырылды. Йоритомо ұлының жетістігіне қуанды және әйелі Масакоға хабаршы жіберді, бірақ Масако хабаршыны қайтарып жіберіп, әскери қолбасшының ұлының бұғы атуы тойлауға лайық емес деді. Сога ағайындарының кек алуы сол жылдың 28 мамырында Фудзи-но Макигари аң аулау шарасында болды. Сога Сукенари мен Сога Токимуне ағайындары әкесі Кудо Сукэцуненың өлтірушісін өлтірді. Ағайындар Нитта Тадацуне Сукенариді өлтіргенге дейін 10 қатысушыны өлтіруге үлкерді. Содан кейін Токимуне Йоритомоның сарайына шабуыл жасап, оған қолы жеткізуге тырысты, бірақ ақыры Гошо-но Горомару оны жеңіп, Йоритомоны мүмкін болатын қастандықтан және қырғыннан сақтап қалды. Осыдан кейін Йоритомо Токимунены тергеуге алып, кейін өлім жазасын берді. 1199 жылы Йоритомо буддалық монахқа айналдырып, үйін тастап кетті. Ол Букошогендайзенмон (武皇嘯厚大禅門) буддалық есімін алды. Екі күннен кейін ол 51 жасында қайтыс болды.

Сыртқы келбеті мен мінез-құлқы

"Хейджи туралы әңгіме" кітабында Йоритомоның "жасынан гөрі ересектеу" болғаны айтылады, ал жас саяқатшы Йоритомоның бейнесі "Хейджи туралы әңгіме" суретінде бейнеленген. Генпей Жосуики Йоритомоны "беті үлкен және келбеті әдемі" деп сипаттайды. 1183 жылдың тамызында Камакурада Йоритомомен кездескен императорлық елші Нахахара но Ясусада оның "бойы аласа, бірақ беті үлкен, келбеті әдемі, сөйлеуі мәдениетті" екенін айтқан. Куджо но Канезане өзінің "Тамаха" күнделігінде "Йоритомоның денесі күшті, ал оның қаһарлы мінезі дұрыс пен бұрысты айқын ажырата білумен және қатаң шешімдермен үйлеседі" деп жазады. Йоритомо императорлық гвардияның мүшесі Йошинаомен шудомен шұғылданған. Тарихшы Хидео Курода Минамото но Ёритомоның портреттері мен мүсіндерін жинап, зерттеді және мынадай қорытындыға келді. Хигасихирозодағы Минамото но Ёритомо мен Кенчо-дзидегі Ходжо Токиёри мүсіндерін салыстырғанда, олардың бет-әлпетінен бастап мөлшеріне дейін дерлік бірдей, сонымен қатар каригинудың хирао мен секитай қосылып, шогунның ресми киімі – сукутайға айналдырылғанына куәлік бар. Куроданың пікірінше, мүсін 14 ғасырда Камакурада жасалған Ходжо Токиёридің мүсіні болған, бірақ Йоритомоның түпнұсқа мүсіні жоғалғаннан кейін, Токиёридің өңделген мүсіні оның орнына қолданылған. Екінші жағынан, ол Кай провинциясындағы Зенко-дзидегі Минамото но Ёритомо мүсініне жазылған жазуды мүсіншінің есімі емес, жөндеушінің есімі деп санайды және оның Хёджо Масаконың тапсырысымен 13 ғасырдың бірінші тоқсанында жасалғанын айтады. Осылайша, Курода бұл мүсін Минамото но Ёритомоның ең нақты бейнесі деп қорытындылайды.

Мұра

Джордж Бейли Сансомның сөздері бойынша, "Йоритомо шынымен ұлы адам еді – оның көрегендігі таң қалдырарлық, сонымен қатар оның өсіп келе жатқан билігіне сай механизм құрудағы практикалық саясаты да ерекше болды". Оның қабірі саналатын тас пагода бүгінге дейін сақталған, Ширахата киелі орнының жанында, оның шоғунат әкімшілігінің кеңсесі деп есептелетін Окура Бакуфу орнынан біршама қашықтықта орналасқан.

Мәдени сілтемелер

Ол Age of Empires II: The Age of Kings және Total War: Shogun 2 ойындарында батыр кейіпкер ретінде көрінеді. "Yoritomo" атты кейіпкер "Fabled Lands" приключениелік ойын кітабының 6-шы кітабында, "The Lords of the Rising Sun" сериясында пайда болады, онда Yoritomo өзін-өзі жариялаған сёгун және "Лорд Киёморимен" соғысқа дайын тұр. Ол Namco компаниясы жасаған Genpei Toma Den аркадалық ойынында соңғы бос ретінде пайда болады, онда ойыншы кейіпкері Таира но Кагекиё, тағы бір жапон тарихи тұлғасы. Сондай-ақ, ол 2021 жылғы "Хейке тарихы" аниме сериалында маңызды кейіпкер ретінде көрінеді.