Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз аристократы Дания және Швеция қызметінде
French noble in Denmark and Sweden service
Барон Понтус Де ла Гарди (шамамен 1520 – 5 қараша 1585) – Дания және Швеция мемлекеттерінде қызмет еткен француз аристократы және генералы.
Baron Pontus De la Gardie (c. 1520 – 5 November 1585) was a French nobleman and general in the service of Denmark and Sweden.
Өмір және мансап
Ол Каунс-Минервуада (Од), Лангедокта Понс д’Эскупери болып дүниеге келді, Жак Эскопериер мен X Арменгоның ұлы еді. Жастық шағында дін қызметкері болуды қалап, монастырда білім алған. Бірақ ол ойын өзгертіп, Лангедоктан Дания мемлекетіне жалдамалы әскер болып қызмет етуге кетті. Де ла Гарди офицер шеніне көтеріліп, жалдамалы әскерлер полкіне жетекші болып тағайындалды. 1565 жылы Солтүстік жеті жылдық соғыс кезінде швед әскерлері оны Варбергте тұтқынға алып, ол Швецияға адалдығын ауыстырды. Де ла Гарди Швеция королі Иоанн III-нің жоғары бағасын алды және 1569 жылы, шведтік қызметте төрт жыл өткен соң, дворян титулын иеленді. 1571 жылы барондық атаққа ие болып, оған Эхольмен қамалы сыйға берілді.
He was born Ponce d'Escouperie in Caunes Minervois (Aude), Languedoc, a son of Jacques Escoperier and X Armengaud. As a youngster, he wanted to become a priest and was educated in a monastery. He changed his mind, however, and left Languedoc to become a mercenary in the service of Denmark. De la Gardie was promoted to officer and was in charge of a regiment of mercenaries. In 1565, during the Northern Seven Years' War, he was captured by Swedish troops at Varberg and changed allegiance to Sweden. De la Gardie quickly became a favourite of John III of Sweden and in 1569, after only four years in the Swedish service, he received nobility status. In 1571, he was created a baron and was given Ekholmen Castle.
Морнейдің жоспарсына қатысы бар деп күтілуде
Ол Жохан III-ді өлтіру үшін Морней жоспарына қатысқан деген күдік туды. Бұл жоспарды Дания ханшайымы Кристинамен және Копенгагендегі француз елшісі Шарль Данкаймен байланыста болған Шарль де Морней басқарды. Иоанн III сол жылдың қазан айында шотланд жалдамалыларының Балтық теңізіне аттануы алдында берілетін тойда, шотланд жалдамалылары билеген кезде семсермен шабуылдап өлтірілуі тиіс еді. Де ла Гардидің шеберлігі, Швецияның жауы Ресейдің оңтүстікте поляктардың шабуылына қарсы әскерін ауыстыру қажеттігімен қосылып, келесі жылдары Швеция үшін маңызды әскери жетістіктерге жол ашты. 1580 жылдың күзінде Карелия бағындырылды. Де ла Гарди әскерін Фин шығанағының мұзды бетімен жүргізіп, Весенберг (қазіргі Раквере) және Толсбург (қазіргі Тулсе) бекіністерін жаулап алды. 1581 жылдың қыркүйегінде Нарва, ауқымды бомбалаудан кейін шабуылмен алынды. 4000 сарбаз бен азамат қаза болды, бұл Де ла Гардидің тек шебер жауынгер ғана емес, сонымен қатар қатыгез және талапкер қолбасшы екенін көрсетті. Де ла Гарди және оның швед әскері сол күзде Ивангород бекінісін және бірнеше басқа бекіністерді басып алды. 1582 жылы Ресеймен соғыс аяқталып, Швеция Карелия мен Ингрияда бағындырған жерлерін сақтап қалды, бірақ Ливониядан шығуға мәжбүр болды. Де ла Гарди 16 ғасырда Швецияның ең танымал әскери қолбасшысы болды және 1580 жылдардағы елдің көптеген әскери жетістіктеріне үлкен үлес қосты. Оның тапқырлығының бір мысалы – Нарва қоршауы кезінде зигзаг тәрізді траншеяларды қолдану стратегиясы, ол сол кезде жаңа тәсіл болды.
He was suspected to have taken part in the Mornay plot to assassinate John III. The plot was led by Charles de Mornay, who was in contact with Christina of Denmark and the French ambassador in Copenhagen Charles Dancay. John III was to be killed during a sword dance performed by Scottish mercenaries at the party which was to be given in October that year before the Scottish mercenaries departure to the Baltic. De la Gardie's skills, combined with the fact that Sweden's enemy Russia had to transfer troops to defend against Polish attacks further south, led to considerable military success for Sweden during the following years. In the fall of 1580, Karelia was conquered. De la Gardie led his troops over the frozen Gulf of Finland to capture the fortresses of Wesenberg (now Rakvere) and Tolsburg (now Toolse). In September 1581, Narva was taken after a storming that had been preceded by a massive bombardment. 4,000 soldiers and civilians were killed, pointing out the fact that De la Gardie was not only a skillful warrior, but a cruel and hard commander as well. De la Gardie and his Swedish troops went on to capture the fortress of Ivangorod and several other fortresses that autumn. In 1582, the war with Russia ended and Sweden got to keep the conquests made in Karelia and Ingria, but had to withdraw from Livonia. De la Gardie was the most renowned military commander in Sweden during the 16th century and has been credited with much of the country's military success in the 1580s. An example of his ingenuity was the strategy of using zigzag shaped saps during the siege of Narva, a new technique at the time.