Кіріспе

Алан Уитли (19 сәуір 1907 - 30 тамыз 1991) – ағылшын актері. Ол 1930-шы, 1940-шы және 1950-ші жылдары танымал сахна актері болды, 1931-1965 жылдар аралығында қырық фильмде түсті және 1930 жылдан 1990 жылға дейін радиода, ал 1938 жылдан 1964 жылға дейін теледидарда жиі хабар таратты. Оның ең танымал телеролі – 1950-ші жылдардағы «Робин Гудтың оқиғалары» телесериалындағы Нотингем шерифі, Ричард Гриннің Робин Гуд рөлінде ойнауында Уитли 1955-1959 жылдар аралығында 54 эпизодта шериф рөлін орындады. Бұрын ол ұлы детективтің алғашқы телесериалында Шерлок Холмс рөлін ойнаған еді. Актерлік өнерден өзге, Уитли Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде радио хабаршысы болып жұмыс істеді, оккупацияланған Еуропаға хабарлар таратты, онда ол кеңінен танымал болды. Оның тағы бір қызығушылығы – поэзия: ол Федерико Гарсия Лорканың өлеңдерін аударды және эфирде жиі өлеңдер оқыды. Өмірінің соңғы жылдарында ол негізінен радиода баяндамашы, өлең оқырман және актер ретінде жұмыс істеді.

Алғашқы жылдар

Уиттли 1907 жылғы 19 сәуірде Суррей штатының Толворт қаласында Уильям Генри Уиттли мен оның әйелі Роза Еваның (құрметті аты – Тауэрс) ұлы болып дүниеге келді. Ол Тиффин мектебінде білім алып, кейін өнеркәсіптік психология саласында жұмыс істеді. Алғаш рет 1928 жылғы қазан айында Кембридж қаласындағы Фестиваль театрында сахнаға шықты. Ол «Heartbreak House» пьесасында Рэндалл Уттерворд рөлін ойнады, содан кейін сол театрдың репертуарлық труппасының мүшесі болды, кейін Халл қаласында өнер көрсетті. 1930 жылы Фред Терримен бірге «Солтүстік Американың әдемі Нелл» спектаклімен гастрольдік сапарда болды, ал 1931 жылы «Квакер қызы» спектаклінде ойнады. 1934–1935 жылдары тоғыз ай бойы Уиттли Кройдон репертуарлық театрында жетекші актер болды. Кейіннен ол Скандинавия және көрші елдерде гастрольде болды, «Армзада» спектакліндегі майор Петкофф және «Шеңбер» спектакліндегі Арнольд Чемпион Чейни рөлін ойнады. Сол жылы ол «Пиквик парақтарынан» бейімделген «Пиквикке қарсы Барделл» спектаклінде Сэм Уэллер рөлінде ойнады.

Соғыс және соғыстан кейінгі кезең

1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Уитли BBC драмалық репертуар компаниясына қосылды. 1940 жылдың мамыр-қыркүйек айларында ол BBC Overseas Service қызметінің дикторы болды, содан кейін 1945 жылдың наурызына дейін BBC European Service қызметінің бас дикторы және жаңалықтар оқып берушісі болды. Ол олардың бірнешеуін ағылшын тіліне аударды; "Бұқа шайқасушысының өліміне ағым" алғашқы болып аяқталды және 1946 жылы BBC арнасында көрсетілді. Соғыс кезінде тоқтатылғаннан кейін BBC теледидары қайта іске қосылғанда, Уитли Сэм Уэллерден бастап (1946), "Өміріңнің ең бақытты күндері" (1949) фильміндегі әжуалы, циник мектеп мұғалімі Руперт Биллингс және "Ричард II" (1950) фильміндегі трагикалық король сияқты алуан түрлі рөлдерді ойнады. Уитлидің 1940 жылдардағы фильмдеріне "Цезарь және Клеопатра" (1945), "Рейктің жолы" (1945), "Қылмыспен кездесу" (1946), "Брайтон Рок" (1947) және "Пол Темплге шақыру" (1948) кіреді. Рональд Дунканның "Мазарға осы жолмен" (осы актерлік құрам Париждегі Champs Elysées студиясында және Лондондағы Гаррик театрында да ойнады) пьесасындағы Джулиан және Т.С. Элиоттың "Отбасылық қайта қосылуы" пьесасындағы Гарри рөлі.

1950 жылдар

1951 жылы Уитли Конан Дойл әңгімелері негізінде түсірілген алты телеспектакльде Шерлок Холмс рөлін ойнады. Холмс бұрын да теледидарда бірнеше рет сомдалған, бірақ бұл оның тұңғыш рет жеке серияда пайда болуы болды. Бұл қойылымдардың аудио және бейне жазбалары сақталмаған. 1955 жылдан 1959 жылға дейін Британдық кино институтының мәліметтері бойынша Уитли ABC телеарнасының «Робин Гудтың оқиғалары» атты телесериалының 54 эпизодында Робиннің (Ричард Грин) мәңгілік қарсыласы – Нотингем шерифі рөлінде ойнады. «The Times» газеті жазғандай, ол бұл рөлді «көптеген зұлым күлімсіреумен» орындады, бірақ кейіннен одан бас тартты. Әріптестері оны «Британиядағы ең жақсы комедиялық актер» деп есептесе де, түрлі рөлдерде «батыл», «көңілді», және «сезімтал» болды. «Робин Гудтың оқиғалары» сериалымен қатар, Уитли 1956 жылы алғаш көрсетілген BBC телеарнасының діни драмалық сериалында Понтий Пилат рөлін сомдады.

Кейінгі жылдар

1960 жылдары Уитли теледидар мен радиода жиі хабар таратты. Ол Ричард Д'Ойли Карт рөлін BBC телесериалының үш бөлімдік «Гилберт пен Салливан: Өлмейтін әзілкештер» (1961) туындысында ойнады және «Мейгре» (1962 және 1963), «Доктор Кто» сериалдарының эпизодтарында пайда болды, онда оның кейіпкері 1964 жылы далек пен «Compact» арқылы өлтірілгені көрсетілді. Кейінгі жылдары Уитли көбінесе радиода жұмыс істеді, баяндаушы, өлең оқушы және актер ретінде. 1975 жылы ол Дороти Л. Сайерстің 12 бөлімдік «Патша болуға тағдырланған адам» циклында Яһуда Искариот рөлін ойнады. Ол Ноэль Ковард және Сомерсет Моэм сияқты жазушылардың пьесаларының, сондай-ақ Александр Дюма, Джеймс Хилтон, Энтони Пауэлл және К. П. Сноудың романдарының бейімдеулерінде ойнады. Ол 1991 жылы BBC Radio 4 радиосындағы «Теңіз жағасындағы бір күн» романының бейімдеуінде Венди Хиллер мен Майкл Хордернмен бірге соңғы рет пайда болды. Уитли 1991 жылдың 30 тамызында 84 жасында Лондондағы Вестминстерде жүрек талмасынан қайтыс болды.