Кіріспе
Ағылшын актері, жазушысы және қоғамдық қайраткер (1946 жылы туған)
Сэр Энтони Робинсон (1946 жылғы 15 тамызда туған) – ағылшын актері, жазушысы, хабаршы, комедия актері, жүргізуші және саяси белсенді. Ол BBC телесериалы «Blackadder» да Болдрик рөлін ойнады және «Time Team» және «The Worst Jobs in History» сияқты көптеген тарихи деректі фильмдерді ұсынды. Ол 16 балалар кітабының авторы. Еңбек партиясының мүшесі Робинсон 2013 жылы Королеваның туған күні құрметіне қоғамдық және саяси қызметтері үшін рыцарь дәрежесіне ие болды.
Ерте өмір
Робинсон 1946 жылғы 15 тамызда Лондондағы Хомертон қаласында Филис пен Лесли Робинсонның отбасында дүниеге келді. Оның ата-анасы жұмысшы табынан шыққан, Хакни аймағынан еді; әкесі мемлекеттік қызметкер және кеңес қызметкері болған, ол RAF-та қызмет еткен, ал анасы аудио-тексші, WAAF-та қызмет еткен. Ол Вудфорд Грин дайындық мектебінде және Уанстед округінің гимназиясында оқыды. Ол төрт О деңгейін (ағылшын тілі, ағылшын әдебиеті, тарих және география) тапсырып, А деңгейіне оқуға түсті, бірақ оларды аяқтамай, оның орнына драма мектебінде оқуға шешім қабылдады. Робинсон 13 жасында "Оливер!" мюзиклінің алғашқы қойылымында Фагиннің бандасының мүшесі ретінде алғашқы актерлік рөлін ойнады, сондай-ақ рөлді ойнауға тиіс бала келмеген кезде "Артфул Доджер" рөлін де орындады. Келесі бес жыл ішінде ол бірнеше Вест-Энд театрларында, сондай-ақ кино мен теледидарда өнер көрсетті. Робинсон генеалогиялық зерттеулер арқылы өзінің бес атасының бірі Джулия Левидің еврей екенін анықтады; оның әкесі бұл туған тегінен хабарсыз болған, 1930 жылдары Лондонның шығыс бөлігінде фашистер оны еврей деп ойлап ұрып-сапалаған.
Ерте мансап
Драма мектебінен кейін ол төрт жыл репертуарлық театрларда, ең әйгілісі Лидстегі Батыс Йоркшир ойын үйінде жұмыс істеді. Робинсон Бирмингемдегі Мидлендс өнер орталығында режиссер болып жұмыс істеу үшін Өнер кеңесінен стипендия жеңіп алды және жазушы Дэвид Иллингвортпен бірге Бристольдегі «Авон Туринг Компаниі» атты қоғамдық театр ұйымын құрды. Ол сондай-ақ жүлделі «Horizon» деректі фильмі «Джой» мен BBC өндірісіндегі «Кеңес Хамфридің кереметі» фильміндегі бас рөлді сомдады. Джон Уэйннің қатысуымен түсірілген «Бранниган» фильмінде де ойнады. Осы стильдегі бағдарламаларға «Жұпар гүлбақшасынан әңгімелер» («Жұпар гүлбақшасымен жалғасады»), «Одиссей: олардың ең ұлы батыры» (Илиада мен Одиссеяның қайта айтылуы) және «Қан мен бал» (Ескі Ұстанымнан алынған әңгімелер, түсірілімдер жергілікті жерде жүргізілді) кірді. Робинсон сондай-ақ Тони Сарчеттың жазған «Delve Special» (1984–1987) BBC Radio 4 комедиясында өнер көрсетті.
"Қара жыланнан" кейін (19891999)
Blackadder-ден кейін Робинсон британдық анимациялық сериалдың баяндаушысы және бас рөлдердің бірі болды, ол сол аттас әнге негізделген «Нелли – піл» сериалы. Сериал 1989 жылдан 1991 жылға дейін көрсетілді және Children's ITV арнасында трансляцияланды. Сондай-ақ, ол 1989 жылы ағылшын балаларының сценарийімен жазылған, өнерге қаржылай қолдау көрсетілген «Free Ranger» мультфильміне дауыс берді. Робинсон сонымен қатар BBC 1 арнасы үшін сенбі кешкі «Stay Tooned» сериалын жүргізді, онда Warner Bros. және MGM классикалық мультфильмдерінің іріктелген жинағы ұсынылды. 1989 жылы Бристольдегі Тиндейл баптист шіркеуінде өткен Робин Гуд оқиғасына негізделген, бірақ бас рөлде Мейд Мариан болған пантомиманы көргеннен кейін, ол Робин Гуд туралы аңызды еркін қайта баяндайтын және ол Нотингем шерифі рөлінде ойнаған «Мейд Мариан және оның қуанышпен жүретін достары» балалар комедиялық сериалын жасады. 1989 жылдан 1994 жылға дейін BBC1 арнасында төрт серия көрсетілді. 1990 жылы ол «Менің атым сержант Бержерак» (8-серия, 2-эпизод) деп аталатын «Бержерак» сериалының эпизодында «Шломо Денковиз» рөлінде ойнады. 1994 жылы Робинсон «Ата-аналардың ұясынан қашқан бір құс» деп аталатын «Minder» телесериалының эпизодында шағын рөл ойнады, онда ол «Уилли Арамшөп» кейіпкерін сомдады.
1999-2010 жылдар
1999 жылы Робинсон жаңа мыңжылдықты мерекелеу үшін түсірілген Blackadder сериясының бір бөлігі болған қысқа фильмде Болдрик рөлінде ойнауға оралды. “Blackadder: Back & Forth” деп аталған фильм 2000 жылы Millennium Dome-да көрсетілді, ал кейін 2002 жылы BBC One арнасында эфирге шықты. Робинсон 1999 жылдан бастап көрсетіліп келе жатқан “Airline” телесериалының дауыстауын жасауға да қатысты. Сериал EasyJet қызметкерлерінің таңдалған әуежайлардағы күнделікті жұмысына арналған. Сериал ITV арнасы үшін түсірілді және қазір Sky Real Lives, Sky One, Sky Two, Sky Three (қазір Sky Mix) және ITV2 арналарында жиі қайталанып тұрады. Робинсон 2006 жылға дейін қалған тоғыз серияның алтысында баяндаушы болып жұмыс істеді. 2005 жылдың басында Тони Робинсонның “Cunning Night Out” атты бір актерлік көрсетілімі өтті, онда Робинсонның мансабындағы тақырыптардың көптеген түрлері қосылған. Кейіннен бұл көрсетілім DVD форматында жарық көрді. Өзінің әңгімелерін айтумен қатар, Робинсон Терри Пратчетттың “Discworld” романдарының аудиокітаптарының қысқартылған нұсқаларын оқыды. Найджел Планнер, Селия Имри және Стивен Бриггс толық нұсқаларын оқыды. Ол сондай-ақ “Discworld” видео ойынындағы кейбір кейіпкерлерге дауыс берді. Осы “Discworld” жұмысын жалғастырып, Робинсон 2006 жылы Рождество маусымында Sky арнасында көрсетілген “Hogfather” телефильмінің тікелей эфирдегі драмасында ойнады. Робинсон сонымен қатар Classic FM арнасының “Friendly Guide to Classical Music” бағдарламасын жүргізді, ол жексенбі күндері сағат 16:00-де эфирге шықты. 16 бөлімнен тұратын сериал 2006 жылдың 26 желтоқсанында қайта көрсетілді. BBC Radio 2 арнасының “Tracks of My Years” бағдарламасында ол өзінің сүйікті әндері: Билли Сванның “I Can Help”, Леона Льюистің “Bleeding Love”, Snow Patrol-дің “Chasing Cars”, Кристина Агилераның “Beautiful”, Massive Attack-тің “Unfinished Sympathy”, Боб Диланның “Tangled Up In Blue”, Беверли Найттың “Shoulda Woulda Coulda”, Максвеллдің “This Woman's Work”, The Chiffons-тың “He's So Fine” және The Frames-тің “Falling Slowly” екенін айтты. 2007 жылы Робинсон “Tales From Fat Tulip's Garden” стиліндегі әзіл-қалжыңмен “Honda” компаниясының телерекламаларын баяндады. Рекламаларда көзді жабатын беттері бар пластикалық машиналар бейнеленген (Thomas the Tank Engine-ге ұқсас). Ол сондай-ақ 2007 жылдан 2009 жылға дейін Domestos және Vanish тазалау өнімдеріне дауыс берді. 2007 жылы Робинсон Ұлыбритания мен Ирландияның 30 қаласын аралап, “A Cunning Night Out” көрсетілімін қойды. 2009 жылдың шілдесінде ол BBC1 арнасының “Hotel Babylon” сериалында Артур Барнс есімді айлакер рөлінде ойнады. Кейіпкер лоббидегі төбелес кезінде қонақ үйдің менеджері шеберлікпен лақтырған бөтелкеден есінен танып құлайды.
2010 жылдан қазіргі уақытқа дейін
2013 жылдың қыркүйегінде сэр Джонатан Миллер Уильям Шекспирдің «Король Лир» пьесасының Лондонның «Олд Вик» театрында өткен гала-тамашасын қойды. 2014 жылы ол Линдсей Познердің режиссерлігімен Мольердің «Le malade imaginaire» пьесасының Ричард Биннің жаңа аудармасы – «Ипохондрик» турнелік қойылымындағы бас рөлді ойнады. 2016 және 2017 жылдары Грег Дэвис пен Ройсин Конатимен бірге «Man Down» сериалында «Daddy» рөлін ойнады. 2019 жылы ITV комедиялық сериалы «Plebs»-тің 5-ші маусымындағы «The Dig» атты эпизодта Даэдалус Граэко есімді археолог рөлінде пайда болды.
Бастауы және уақыт тобы (1994-2001)
1994 жылы Робинсон Time Team телебағдарламасын жүргізуге кірісті, ол үш күнге шектелген археологиялық қазбаларға арналған еді. Сериал 20 жылға созылды және 59 жеке дайындалған бағдарламаны қамтыды, бұл оның кейінгі тарих саласындағы мансабына жол ашты. 2005 жылы Эксетер университеті Робинсонға құрметті докторлық атағын, ал бас жүргізуші Мик Астон мен продюсер Тим Тейлорға құрметті профессорлық атақтарды берді, осы арқылы Ұлыбританияда археологияны түсінуде Time Team бағдарламасының қосқан үлесіне деген үлкен алғысын білдірді. 2011 жылғы "Гитлердің аралдық бекінісі" эпизодында Робинсон өзін әуесқой археолог деп атады.
Тарихтың кеңінен баяндауы (20012012)
2001 жылдан бастап Робинсон басқа да тарихи деректі фильмдер сериясына, соның ішінде "Шындық па, әлде қиял ма" (ол тарихи мифтерді жоққа шығарып, нағыз оқиғаны баяндады) сериясына, 2003 жылы "Римдіктер" және 2006 жылы аса сәтті болған "Тарихтағы ең ауыр жұмыстар" сериясына кірісті. Ол бұл шоуды ел бойынша гастрольде көрсетіп, өмірбаяндық сұрақ-жауап сессиясын өткізді. Бұл алғашқы сериядан кейін 2005 жылдың желтоқсанында "Тарихтағы ең ауыр Рождестволық жұмыстар" және 2006 жылдың сәуірінде 4-ші арнада "Тарихтағы ең ауыр жұмыстар" сериясының екінші маусымы көрсетілді. Содан кейін ол "Ұлыбританияның нағыз монархы" (2004) және "Нағыз Да Винчи коды" (2005) сияқты жеке бағдарламаларды ұсынды. 2005 жылы Channel 4 арнасында "Тони Робинсонның "Титаникке саяхаты" атты арнайы бағдарламасын ұсынды, онда режиссер Джеймс Кэмеронмен бірге RMS "Титаник" лайнерінің құлау орнына жасаған соңғы теңіз саяқатына қатысты. Сондай-ақ, 4-ші арнада "Тони Робинсонның "Қылмыс және жаза, апат және Жердегі адам" бағдарламасын ұсынды, ол соңғы 200 мың жылдағы климаттың өзгеруіне қарсы адамзаттың күресін зерттейді. "Тони Робинсонпен түсіндірілмейтін құбылыстар" 2008 жылдың желтоқсанында Channel 4 арнасында тұңғыш рет көрсетілді. Бұл серияда Робинсон археология, парапсихология, тарих және спиритуализм салаларын үйлестіріп, паранормальды құбылыстарды зерттейді. Ол 2006 жылы "Қиямет күнінің коды" атты бағдарламаны да ұсынды. 2010 жылдың 1 қыркүйегінен бастап Робинсон National Geographic арнасында "Британияның тууы" атты сериалды жүргізді, ол 2011 жылдың қаңтарынан бастап Channel 4 арнасында қайта көрсетілді. 2011 жылы ол "Құдайлар мен монстрлар" бағдарламасын да ұсынды. "Тони Робинсон Австралияны зерттейді" 2012 жылдың бірінші жартысында тұңғыш рет көрсетілді. Жоғары сапада түсірілген бұл серия Terra Australis Incognita-ның алғашқы байқауларынан бастап қазіргі уақытқа дейін созылатын хронологияны ұстанады, әр дәуір уақыттың тең бөліктері емес, белгілі бір тақырыппен сипатталады. 2012 жылдың 10 қыркүйегінен бастап Робинсон History Channel арнасында "Тони Робинсонның уақыт саяхаты" атты сериалды жүргізді. Бұл сериал Фримантель, Мельбурн, Хобарт, Вулломоолу, Бендиго, Ньюкасл, Карлтон, Брисбен, Сент-Килда, Аделаида, Канберра, Калгурли, Таунсвилл және Лансестон сияқты Австралияның түрлі қалалары мен қалашықтарының тарихын қамтиды. Ол сондай-ақ Жаңа Зеландияның Крайстчерч қаласына да барды. 2015 жылы Робинсон History Channel арнасында "Қызметтік сапар" бағдарламасымен Австралиядағы тарихи бағдарламаларын жалғастырды. 2012 жылдың қазан айында "Time Team" бағдарламасының 20 жылға жуық көрсетілгеннен кейін жабылатыны хабарланды. "The Guardian" газетінің Тара Конлан бұл шоуды "телевизия тарихы" деп атады. Шоудың сәтті өтуі туралы сөйлескенде Робинсон: "Көптеген орындаушыларға екі атақты телесериалда қатысу мүмкіндігі берілмейді, бірақ мен өте бақыттымын" деді. Шоудың рейтингісі төмендегендіктен, Channel 4 тарихи деректі бағдарламаларға қатысты жаңа, "инновациялық" тәсілдерді іздеуге көшті.
Post-Time командасы және басқа да тарихи деректі фильмдерді ұсыну (2012 қазіргі)
2012 және 2014 жылдар аралығында Робинсон Channel 4 арнасы үшін «Тарих арқылы серуендеу» атты бағдарламалар сериясын ұсынды. Онда Робинсонның Кейрнгорм, Юра жағалауы және Стоунхендж сияқты Ұлыбританияның танымал ландшафттары арқылы саяхаттауы көрсетілді. Кем дегенде 16 сағаттық төрт серия эпизодтар эфирге шықты. 2016 жылы Channel 4 арнасында Тони Робинсон қатысқан «Ұлыбританияның ежелгі жолдары» атты үш бөлімдік тағы бір серия көрсетілді. 2017 жылы «Ұлыбританияның ежелгі жолдарының» төрт бөлімдік екінші сериясы көрсетілді. 2014 жылы Робинсон «Тони Робинсонның Бірінші дүниежүзілік соғысы» атты Ұлы соғыстың тарихын ұсынды. Ол сондай-ақ Channel 4 арнасының «The Mill» сериалының шынайы тарихын ашатын «The Real Mill» бағдарламасын да ұсынды. 2015 жылы Робинсон Discovery TV үшін үш сағаттық «Тони Робинсонның Жабайы Батысы» (сонымен қатар «Тони Робинсонның Жабайы Батысы 3D» деп те белгілі) бағдарламасын ұсынды, онда ол 19-шы және 20-шы ғасырдың басында Американың Жабайы Батысының шындығын ашуға тырысты. Бұл бағдарламада Уайетт Эрп, Джеронимо және Буффало Билл сияқты маңызды тұлғалар, сондай-ақ артефакттар мен стереоскопиялық суреттер көрсетілді. Сондай-ақ 2015 жылы ол «Time Crashers» атты қысқа мерзімді бағдарламаны жүргізді. 2016 жылы ол «Дронмен жасырылған Ұлыбритания» бағдарламасын жүргізіп, Ұлыбританияның тек дронмен қолжетімді бөліктерін зерттеді. Екінші сериясы 2018 жылы көрсетілді. 2017 жылдың ақпан айында Робинсон Channel Five арнасында өзінің аттас бағдарламасы «Тони Робинсон: Жағалаудан жағалауға» бағдарламасын жүргізді. 2018 жылы Робинсон Channel Five арнасымен жұмысын жалғастырып, «Ұлыбританияның ұлы соборлары» бағдарламасын ұсынды, онда Ұлыбританияның ең үздік алты соборының тарихын ашты. Бағдарламаның екінші сериясы 2020 жылдың наурыз айында көрсетілді. 2019 жылдың маусым айында Робинсон 5-ші арнада «Темза: Ұлыбританияның ұлы өзені» атты төрт бөлімдік бағдарламаны Тони Робинсонмен бірге ұсынды, онда ол Темза өзенінің бастауынан аузына дейін серуендеді. 2020 жылдың қаңтар айында Робинсон 5-ші арнада «Тони Робинсонның Ұлыбритания тарихы» атты жаңа бағдарламаның тұсаукесерін жасады. Екінші сериясы 2021 жылы көрсетілді. 2021 жылдың қаңтар айында Робинсон Channel 5 арнасында Темза өзені туралы шоуларының үшінші сериясын ұсынуға оралды, енді ол «Тони Робинсонмен Темзаның құпия өмірі» деп аталды. 2021 жылы ол UKTV арнасында «Жоғарыдан 2-дүниежүзілік соғыс» сериясын баяндады. 2022 жылы ол Channel 4 арнасында «Тони Робинсонның біздің мұражайы» атты жаңа шоу ұсынды. 2022 жылдың соңында Тони Робинсонның 2023 жылы «Time Team» бағдарламасының жаңадан іске қосылуына қатысатыны расталды.
Телерадио мансабы
2023 жылы Робинсон "Тони Робинсонның ақылды ойлары" деп аталатын апталық тарих подкастын эфирге таратуды бастады.
Саясат және қайырымдылық
1996 жылдан 2000 жылға дейін Робинсон актерлер одағы «Эквити»-нің вице-президенті болды, 500 000 фунт стерлингтік тапшылықты шағын үстемеге айналдырған қайта құру бағдарламасына көмектесті. Ол «Эквити» ішінде жұмысын жалғастыруда. 2000 жылы ол Еңбек партиясының Ұлттық атқару комитетіне сайланды, бұл лауазымды 2004 жылға дейін атқарды. 2011 жылдың наурыз айында Робинсон Орталық Лондондағы «Баламалы бағытқа наурыз» акциясына қатысты, ол консерваторлар бастаған Ұлыбритания үкіметінің шығындарды қысқарту бағдарламасына қарсы болды. Робинсон Ұлыбритания археологиялық кеңесінің Жас археологтар клубының құрметті президенті. Робинсон Мьянмадағы адам құқықтарының бұзылуын жариялауға бағытталған «Burma Campaign UK» үкіметтік емес ұйымын қолдады. Робинсон қарттарға көмектесетін «Alive» қайырымдылық қорының меценаты, ол ұйымның «күтімдегі адамдардың өмір сапасын жақсартуға көмектесетін ынталандыру шараларын ілгерілетуде алдыңғы қатарда» екенін айтты. «Alive» қарттардың психикалық, әлеуметтік және эмоционалдық жағдайын басымдыққа қойып, тұрғын үй қызметтерін жақсарту бойынша жұмыс істейді. Робинсон Дербидегі RSPCA Abbey көшесіндегі үйсіз жануарларды қайта орналастыру орталығының меценаты, себебі ол орталықтан ит қабылдаған. Робинсон 2013 жылғы туған күніне орай қоғамдық және саяси қызметтері үшін рыцарь атағымен марапатталды. 2018 жылдың 23 маусымында Робинсон Лондондағы «Халықтың дауысы» науқанына қатысты, ол Еуропалық Одақтан шығу туралы референдумның екінші жылдығын белгіледі. «People’s Vote» – Ұлыбритания мен Еуропалық Одақ арасындағы Brexit келісімі бойынша референдум өткізуді талап ететін науқандық топ. 2019 жылдың 3 мамырында Робинсон 40 жылдан астам мүшелікке ие болғаннан кейін Еңбек партиясынан кетіп қалғанын мәлімдеді, Джереми Корбиннің басшылығына және партияның Brexit және антисемитизм туралы айыптауларды қарауына наразы екенін айтты. Ол кейін Корбин отставкаға кеткеннен және Кейр Стармер Еңбек партиясының жетекшісі болып сайланғаннан кейін 2020 жылдың 4 сәуірінде қайта қосылды.
Жеке өмір
Робинсон 1969 жылы Барбара ("Барди") Хеншаллға алғаш рет үйленді және төрт жылдан кейін ажырасты. Ол 1970-жылдардың соңынан 1992 жылға дейін Мэри Шепардпен тұрмыста болды, олардан екі баласы болды. 2011 жылы ол Луиза Хоббсқа үйленді. Робинсон EFL Чемпионаты клубы «Бристоль Сити» Ф.С. жанкүйері. Ол сонымен қатар «Genesis» рок-тобының жанкүйері және «Genesis 1970–1975» жинағының бір бөлігі ретінде «The Lamb Lies Down on Broadway» альбомының қайта шығарылуына түсіндірме жазбаларын жазды.
Құрметтер мен марапаттар
1999: Құрметті өнер магистрі (М. А.) дәрежесі – Бристоль университеті драматургия және археология саласындағы қызметтері үшін. 2002: Шығыс Лондон университетінің құрметті өнер магистрі (М. А.) дәрежесі. 2005: Ашық университетінен қоғамның білім беру және мәдени дамуына қосқан үлесі үшін Университеттің құрметті докторы (D. Univ.) дәрежесі. 2005: Эксетер университетінің құрметті заң докторы (LL. D.) дәрежесі – саяси өмірге белсенді қатысқаны үшін. 2006: Оксфорд Брукс университетінің Университеттің құрметті докторы (D. Univ.) дәрежесі. 2008: UCD әдеби және тарихи қоғамының Джеймс Джойс сыйлығы. 2011: Честер университетінің құрметті ғылым докторы (D. Sc.) дәрежесі. 2013: Елизавета II патшайымның 2013 жылғы туған күні құрметіне арналған наградасымен рыцарь атағы. 2019: Абердин университетінің құрметті әдебиет докторы (D. Litt.) дәрежесі.