Кіріспе
Американдық баскетболшы (туған 1955)
Адриан Делано Дантли (28 ақпан 1955 жылы туған) – американдық бұрынғы кәсіби баскетболшы және жаттықтырушы, Ұлттық баскетбол қауымдастығында (NBA) 15 маусым ойнаған. Дантли алты рет NBA All-Star атанды, екі рет All NBA құрамына кірді және екі рет NBA-да ең көп ұпай жинаған чемпион атанды. Ойыншылық карьерасын аяқтаған кезде Дантли NBA-ның барлық уақыттағы ең көп ұпай жинаған ойыншылар тізімінде тоғызыншы орында тұрды және 2008 жылы Найсмит мемориалдық баскетбол даңқы залына енгізілді. 2003 жылдан 2011 жылға дейін NBA-дағы «Денвер Наггетс» командасының көмекші жаттықтырушысы болды. Колледж кезеңінде «Нотр-Дам» командасының баскетбол командасында ойнады.
Алғашқы жылдар
Дентли Мэриленд штатының Хайатсвилл қаласындағы ДеМата католик жоғары мектебіне қатысты, онда ол әйгілі жаттықтырушы Морган Вуттен мен көмекші Терри Труакс басшылығында ойнады.
Колледж мансабы
Дэнтли Нотр-Дам университетінен баскетбол бойынша стипендия алды. Ол 1974–75 және 1975–76 жылдары бірауыздан жақсы деген баға алған Американың бірінші құрама командасының мүшесі болды. Ол 2223 ұпаймен Нотр-Дам университетінің барлық кездегі үздік ұпай жинаушылар тізімінде екінші орында тұр, сондай-ақ команданың еркін лақтыру бойынша рекордты иеленеді (615 сәтті лақтыру, 769 әрекет). Дэнтли «Көшпенді ирландтар» командасы үшін керемет студенттік карьера жасады. Бірінші курста оқып жүргенде ол колледж баскетболы тарихындағы ең маңызды ойындардың бірінде, 1974 жылы Нотр-Дамның UCLA командасының рекордтық 88 ойындық жеңіс тізбегін үзген кезде маңызды рөл атқарды. Джон Вудэн жаттықтырған UCLA командасында Билл Уолтон, Джамал Уилкс (сол кезде Кит Уилкс деп аталған) және Дейв Майерс ойнады. Дэнтли 1974–75 (әр ойынға орташа 30.4 ұпай) және 1975–76 (әр ойынға орташа 28.6 ұпай) жылдары Нотр-Дам командасының ұпай жинау бойынша көшбасшысы болды, сонымен қатар сол екі маусымда әр ойынға орташа 10.2 және 10.1 допты қайтару арқылы команданың допты қайтару көрсеткіштері бойынша да көшбасшы болды. Ол Монреальде өткен Олимпиада ойындарында алтын медаль жеңіп алған 1976 жылғы АҚШ Олимпиада командасының ең көп ұпай жинаған ойыншысы болды. Дэнтли Нотр-Дамдағы үшінші курсын аяқтағаннан кейін 1976 жылғы НБА драфтына қатысуға ниет білдірді. Кейіннен ол 1978 жылдың тамызында Нотр-Дам университетін экономика мамандығы бойынша бітірді.
Буффало Бравез
Дантли 1976 жылғы НБА драфтында «Буффало Брейвз» командасының алтыншы таңдауы болды. Ол шағын шабуылшы позициясындағы негізгі ойыншы болып тағайындалды, ойын сайын 20,3 ұпай алып, 1977 жылғы маусымнан кейін «Жылдың жаңашылы» сыйлығын жеңіп, бес жылдың ішінде «Буффало» командасынан бұл награданы алған үшінші ойыншы болды. 1977 жылдың 1 қыркүйегінде ол Майк Бантоммен бірге «Индиана Пейсерс» командасына ауыстырылды, бұл алмасудың шарты бойынша 1976-77 жылғы НБА маусымында лиганың екінші ең көп ұпай жинаған ойыншысы болған Билли Найт командаға келді. Дантли – жаңа маусымын аяқтағаннан кейін саудаға шығарылған алғашқы НБА «Жылдың жаңашылы».
Индиана Пейсерлері
1977–78 жылғы НБА маусымында ол 23 ойынға қатысып, 26.6 орташа ұпай жинап, лигадағы ең көп ұпай жинаған ойыншылардың арасында үшінші орынды иеленді. 1977 жылдың 13 желтоқсанында «Пейсерс» командасы орталық позицияда күшті ойыншыға мұқтаж болғандықтан, ол кішкентай орталық Дейв Робишпен бірге «Лос-Анджелес Лейкерс» командасына «орталық» Джеймс Эдвардс, «қорғаушы» Эрл Татум және ақшалай сыйлықтар алмастырылып берілді.
Лос-Анджелес Лейкерс
1977–78 маусымында ол шағын шабуылшы позициясында 56 ойынға қатысып, Карим Абдул-Жаббардан кейін командалық есепте екінші орынды иеленді, орташа есеппен ойын басына 19,4 ұпай, 7,2 доптарды қайтарып алу және 3,4 нәтижелі пас берді. 1978–79 маусымында ол жарақаттарға байланысты өнер көрсету мүмкіндігінен айырылды, бұл шағын шабуылшы Жамал Уилкске өз дағдыларын көрсетуге мүмкіндік берді. Дантли бәрібір 60 ойынға қатысып, орташа есеппен 17,3 ұпай, 5,7 доптарды қайтарып алу және 2,3 нәтижелі пас берді. Ол сонымен қатар ерекше түрде қате жасауға бейімділігімен көзге түсті, 680 әрекеттен 541 тегін лақтыруды жүзеге асырып, лигада көшбасшы болды. 1979 жылдың 13 қыркүйегінде команда 26 жастағы Уилкстің талантына тәуел келіп, «Лейкерс» командасының чемпиондық маусымы басталар алдында 23 жастағы Дантлиді «Юта Джаз» командасына алмастырды, орнына 31 жастағы күшті шабуылшы Спенсер Хейвудты алды.
Юта джазы
Юта штатында Дантли өзінің ең жақсы ойыншы ретінде танылды, екі рет лигадағы ең көп ұпай жинаған ойыншы атанды (1981 және 1984 жылдары). 1981-1984 жылдар аралығында ол әр маусымда 30-дан астам ұпай жинады, осы кезеңде өзінің бір ойындағы ең көп ұпай жинаған рекордын орнатты: 1982 жылдың 4 желтоқсанында «Буллс» командасына қарсы өткен матчта 131–124 есебімен 57 ұпай. 1983 жылы Дантли оң білегіндегі байланыстарды жыртып алғаннан кейін 60 ойынға қатыса алмады. 1984 жылы Дантли плей-оффтағы бір ойындағы ең көп ұпай жинау бойынша жаңа рекорд жасады – Батыс конференциясының жартылай финалында «Санс» командасына қарсы өткен 5-ші ойында 46 ұпай. Бірақ «Джаз» командасы бұл серияны ұтырып қалды. Сол маусымда ол «Жылдың қайта оралған ойыншысы» атағын иеленді. «Джаз» сапында өткізген жеті жылында Дантли алты рет All-Star ойындарына қатысты және екі рет All-NBA екінші командасының құрамына енді. 1980 жылғы NBA All-Star ойынында Дантли «Юта Джаз» командасынан (команда Нью-Орлеаннан көшкеннен кейін) алғаш рет All-Star ойынына қатысқан ойыншы болды және 144–136 есебімен жеңіліске ұшырағанда Батыс командасына 23 ұпаймен жетекшілік етті. Бұл Дантлинің барлық алты All-Star ойынындағы ең көп ұпайы болды. Дантлидің 1980–1984 жылдардағы маусымдарында 30-дан астам ұпай жинаған ойыншылардың нақты тиімділігі бойынша үштіктің екеуі мен жетіліктің төртеуіне кірді. 1985 жылға қарай Дантлидің бас жаттықтырушы Фрэнк Лэйденмен қарым-қатынасы нашарлай бастады. 1986 жылғы NBA плей-оффының бірінші турында Дантли белдегі бұлшық еттерінің спазмы салдарынан қатыса алмады, бұл Лэйденді Данли үшін жаңа команда іздеуге итерді. Оның болмауынан «Джаз» командасы «Даллас Маверикс» командасына 4 ойыннан жеңіліп қалды. 1986 жылдың 21 тамызында Лэйденмен келісімшарт бойынша туындаған даудан кейін, Дантли 1987 жылғы екінші раундта таңдалған Норрис Коулман (#38) және 1990 жылғы Фил Хендерсон (#49) таңдауларымен бірге «Детройт Пистонс» командасына «Джаз» командасының қорғаушысы Келли Трипукка мен орталық ойыншысы Кент Бенсонға айырбасталды.
Детройт Пистонс
1986–87 маусымда Дэнтли әлі де тиімді ұпай жинады, бірақ Исаи Томас, Джо Дюмарс, Винни Джонсон және Билл Леймбир сияқты төрт ойыншы да ойын барысында орташа есеппен кем дегенде 10 ұпайдан жинағандықтан, оған бұрынғыдай көп мүмкіндік берілмеді. 1987 жылғы Шығыс конференциясы финалының 7-ші ойынында бос допты ұстауға тырысқанда Дэнтли есінен танып құлады. 1988–89 маусымын «Пистонс» командасымен бастағандықтан, ол НБА тарихындағы үздік 10 команданың бірі саналады. 1989 жылдың 15 ақпанында, маусымның ортасында ол 1991 жылғы бірінші раунд таңдауымен (#19 ЛаБрэдфорд Смит) бірге «Даллас Маверикс» командасына Марк Агирреге айырбасталды. Дэнтли бұл ауысуға Томаспен болған келіспеушіліктері себеп болғанын айтса да, бас жаттықтырушы Чак Дейлимен және бас менеджер Джек МакКлоскимен шабуылдағы басты рөлді және Деннис Родманнан көп ойын уақытын талап етуіне байланысты туған дау-дамайлар да ықпал еткені белгілі болды.
Соңғы жылдары және зейнеткерлікке шығу
1989-90 маусымда ол «Даллас Маверикс» сапында 45 ойында орта есеппен 14,7 ұпай жинады, содан кейін аяғы сынғандықтан маусымның соңғы екі айын өткізіп жіберді. 1990 жылдың 2 сәуірінде екі маусым (76 ойын) ойнағаннан кейін босатылды. 1991 жылдың 2 сәуірінде, маусымның көп бөлігінде баскетболдан тыс қалғаннан кейін, ол еркін агент ретінде «Милваки Бакс» командасымен келісімшартқа отырды, онда 13 ойын (3-еуі плей-оффта) ойнады. 1991 жылдың 18 қыркүйегінде Дантли 1991-92 маусымы үшін итальяндық «Бриз Арезе» командасымен келісімшарт жасасты. Ол ойын сайын орташа есеппен 26,7 ұпай жинады. Оның әдеті – әрбір еркін лақтыру алдында екі қолмен төрт рет допты дриблингтеу және екі рет айналдыру. Сонымен қатар, «әрбір еркін лақтырудың алдында ол орта мектеп шағындағы қағидасын қайталап айтатын, оны жақсы еріншекерлер шатастыра алмайтын: «Алдыңғы жиектен, кері айналу, соңына дейін». Негізгі қағидалар Дантли үшін еріншектік емес, өмір салты болды. Оның төменгі позицияда ұпай жинау қабілеті одан да таңғажайып, себебі оның бір аяғы екіншісінен айтарлықтай қысқа. Аяқтарының арасындағы шамамен 5 сантиметрлік айырманы өтеу үшін ол өзіне арнайы жасалған аяқ киімдерін киеді.
Құрметтер
Юта 2007 жылдың 11 сәуірінде Дэнтлидің жейде нөмірін (#4) мәңгілікке шығарды. Дэнтли баскетболдың барлық деңгейінде – жоғары мектепте, колледжде, Олимпиадада және НБА-да ерекше табысқа жетті. 2008 жылдың 7 сәуірінде ол Найсмит атындағы баскетбол даңқы залына енгізілді. Дэнтли орта мектепте Таусон командасының бас жаттықтырушысы Терри Труаксқа ойнаған. Кәсіби карьерасынан бөлек, бос уақытында Дэнтли Мэриленд штатының Сильвер-Спринг қаласында жас баскетболшыларды жаттықтырады.
Жеке өмір
Дантлидің ұлы Камерон Дантли 2008 жылғы маусымда «Сиракуз Оранж» командасының бас қақпашысы болды. Дантли Вашингтон аймағындағы мектептер мен демалыс лигаларының ойындарында төрешілік қызмет атқарады. 2013 жылы Дантли Мэриленд штатының Сильвер-Спринг қаласындағы «Шығыс орта мектебінде» жолдан өтушілерге көмектесуші болып та жұмыс істегені хабарланды. Дантли «үйде бос отырудан жалықтым» деп, мектеп оқушыларына көшені қауіпсіз кесіп өтуге көмектесу үшін жұмысқа кіріскенін айтты.