Кіріспе

Ірі қара малдың ұрығынан алынған қаннан туындаған

Ірі қара малдың ұрықтық сарысуы (FBS) мал сою зауытында жабық жүйе арқылы ірі қара малдың ұрығынан алынған қаннан дайындалады. Ірі қара малдың ұрықтық сарысуы – эукариоттық жасушаларды in vitro жасуша өсіру үшін ең көп қолданылатын сарысу қоспасы. Бұл оның антиденелердің өте төмен деңгейде болуымен және көптеген өсу факторларын қамтитынымен байланысты, бұл көптеген жасуша мәдениеттерінде әмбебап қолдануға мүмкіндік береді. Глобулярлы ақуыз, ірі қара сарысуы альбумині (BSA) – ұрықтық ірі қара сарысуының маңызды құрамдас бөлігі. Ірі қара малдың ұрықтық сарысуындағы ақуыздардың көптеген түрлері өсірілген жасушаларды тірі қалуға, өсуге және бөлінуге қабілетті ортада ұстап тұрады. Биологиялық өнім болғандықтан, FBS толық анықталмаған орта компоненті болып табылады және осы себепті әр партияның құрамы әртүрлі болуы мүмкін. Осыған байланысты және кездейсоқ факторлардың таралу мүмкіндігін азайту үшін сарысусыз және химиялық түрде анықталған орталар (ХҚО) әзірленді. Дегенмен, сарысусыз ортаның тиімділігі шектеулі, өйткені көптеген жасуша штамдары өсу үшін сарысуды қажет етеді, ал көптеген сарысусыз орта құралымдары тек белгілі бір жасуша түрлерінің өсуін ғана қолдай алады.

Өндіріс

FBS ет өндірісінің жанама өнімі болып табылады. FBS, жасуша өсіруде қолданылатын жануар сарысуының көп бөлігі сияқты, коммерциялық қасапханаларда жиналған сиырдың қанынан жасалады, бұл сиырлар адамдарға арналған етпен де қамтамасыз етеді. FBS өндірісінің бірінші кезеңі – сойылған сиырдан алынғаннан кейін сиыр ұрығынан қан алу. Ұрық оттегінің жетіспеуінен өледі, себебі сиыр өлгеннен кейін кемінде 15-20 минут бойы аналық жатырдың қорғаныш ортасында қалады. Қан стерильді ыдысқа немесе қан қапшығына асептикалық жағдайда жиналады, содан кейін ұюына рұқсат етіледі. Қан алудың қалыпты әдісі – жүрек пункциясы. Бұл ұрықтың өзінен және қоршаған ортадан микроорганизмдермен сарысудың ластану қаупін азайтады, сонымен қатар жиналған қанның көлемін арттырады. Содан кейін фибрин ұйымдарын және қалған қан жасушаларын мөлдір сары (саламы) түсті сарысудан бөлу үшін центрифугаланады. Жасуша мәдениетіне жарамды болу үшін қажетті қосымша өңдеуден бұрын сарысу мұздатылады. Өңдеудің екінші кезеңі сүзгілеуді қамтиды, әдетте сүзгілеу тізбегі қолданылады, соңғы сүзгілеу үш стерильді 0,1 микронды мембраналық сүзгіден тұрады. Асептикалық жағдайда өңделген FBS қатаң сапа бақылау сынақтарынан өтеді және толық талдау сертификатымен бірге жеткізіледі. Сертификатта сынақ нәтижелерінің толық тізімі және сарысудың тегі туралы ақпарат берілген. Тәуелсіз сатушылар ұсынатын талдау сертификаттары әртүрлі болуы мүмкін, бірақ олардың әрқайсысында әдетте мыналар туралы мәліметтер болады: сүзгілеу туралы мәлімдеме, қан жиналған ел, өндірілген ел, жасуша өсуіне қабілеттілікті тексеру, микробтық стерильділікті тексеру, сондай-ақ микоплазма мен вирус, эндотоксин, гемоглобин, IgG гамма-глутамилтрансфераза және жалпы белок мөлшерін анықтау. FBS жиналған елге қатысты да тексеруге болады.

Этика

Қан жинау процесіне қатысты этикалық мәселелер туындады, себебі бұл ұрыққа мүмкін болатын ауырсынуға байланысты. Ірі қара малдың ұрық сарысуын жинау әдістемелері талқыланды. Халықаралық сарысу индустриясы қауымдастығы (ISIA) сарысудың этикалық түрде жиналуын қамтамасыз ету үшін қолданылатын қатаң ережелер мен процедуралар туралы толық ақпарат жариялады. Анасы сойылған кезде және сою процесінде уақыт өте келе ұрық есінен айрылып немесе өледі, бірақ туылмаған тірі бұзаулардың оттегіге ұшырауы оларды өлтіру алдында есіне келтіруі мүмкін деген болжам бар, бұл сарысуды жинаудың этикалық жағына қатысты пікірталастарды қозғады. Индустрия қауымдастығы кейбір ұйымдардың алаңдаушылығын мойындайды, бірақ барлық сарысу жинау шаралары жинаушы елдің тиісті органы бақылайтын, тіркелген сою орындарында ветеринарлық бақылауда жүргізіледі деп мәлімдейді.

Серумды қолдану

Көптеген өндірушілерден ірі қара малдың ұрықтық сарысуы қолжетімді, ал in vitro жағдайында өсірілген жасушалар өте сезімтал болғандықтан, клиенттер әдетте нақты партияларды өздерінің нақты жасуша түріне сәйкес келе ма екенін тексеру үшін сынап көреді. Бір партиядан екінші партияға ауысқанда, жасушаларды жаңа материалға бейімдеу қалыпты жағдай, мысалы, ескі сарысудың 50%-ын жаңа сарысудың 50%-ымен араластырып, жасушалардың жаңа материалға бейімделуіне мүмкіндік беру арқылы. Өсу факторлары сияқты компоненттердің тұрақтылығын сақтау үшін сарысуды мұздатып сақтау керек. Сарысуды еріткен кезде кейбір шөкпелер пайда болуы мүмкін. Бұл қалыпты құбылыс және сарысудың сапасына ешқандай зиян келтірмейді. Шөкпені стерильді құтыларға ауыстырып, 5 минут бойы 400 × g күшпен центрифугалау арқылы жоюға болады. Шөкпенің мөлшерін азайту үшін сарысуды 2-8°C температурада тоңазытқышта еріту ұсынылады. Бұл процесте сарысуды үнемі араластырып отыру қажет. Сарысуды қайта-қайта мұздату/ерітуден аулақ болу керек, және мұздату алдында сарысуды бір рет қолданылатын бөліктерге (аликвоталарға) бөлуге кеңес беріледі.

Бастапқы дереккөздер

Биотехнология индустриясы мен ғылыми-зерттеу салаларында қолдануға арналған сарысу қатаң түрде реттеледі. Жануарлардан алынған барлық өнімдерді жинау және әлемдік қозғалысы қатаң бақылауда болады. Жануарлардан алынған өнімдерге ветеринариялық бақылау көбінесе ЕО (DG SANCO) және АҚШ (USDA) белгілеген ережелерге сәйкес жүзеге асырылады. ЕО-ға жануарлардан алынған қосалқы өнімдерді импорттауды реттейтін қазіргі регламент (ЕО) 1069/2009 және оны іске асыру құжаты (ЕО) 142/2011 болып табылады. FBS – бүкіл әлемде жиналатын өнім, оның негізгі жинау орындары АҚШ, Австралия, Жаңа Зеландия, Канада, Орталық Америка, Оңтүстік Америка және Еуропада шоғырланған.

Дүниежүзілік сатылым

2008 жылы FBS сатылымы әлем бойынша 700 000 литрге бағаланды. 2012 жылғы дереккөз бойынша, жылына шамамен 600 000 литр өндіріледі, оның үштен бірі Жақсы өндіріс практикасы бойынша фармацевтикалық қолдануға жарамды. Бір литр сарысу алу үшін 1-3 ұрық қажет.