Кіріспе
Микроскоп слайды – микроскоппен қарау үшін үлгілерді ұстауға арналған, әдетте 75х26 мм (3х1 дюйм) және қалыңдығы шамамен 1 мм болатын, жұқа, жалпақ шыны бөлігі. Әдетте үлгі слайдқа бекітіледі, содан кейін екеуі де бірге микроскопқа салынып, қаралады. Бұл тәсіл бірнеше слайдтағы үлгілерді микроскоптан жылдам орнатуға және алып тастауға, таңбалауға, тасымалдауға және арнайы слайд қораптарында немесе папкаларда сақтауға мүмкіндік береді. Микроскоп слайдтары көбінесе қаптама шынымен бірге қолданылады, ол үлгінің үстіне қойылатын кішкентай және жұқа шыны табақ. Слайдтар микроскоптың платформасында слайд ұстағыштарымен, слайд қысқыштарымен немесе слайдты микроскоптың платформасында дәл және қашықтан жылжытуға арналған қиылыс үстелмен бекітіледі (мысалы, автоматтандырылған/компьютерлік жүйеде немесе саусақпен тигізу ластану қаупін тудырса немесе дәлдік жеткіліксіз болса).
A microscope slide is a thin flat piece of glass, typically 75 by 26 mm (3 by 1 inches) and about 1 mm thick, used to hold objects for examination under a microscope. Typically the object is mounted (secured) on the slide, and then both are inserted together in the microscope for viewing. This arrangement allows several slide mounted objects to be quickly inserted and removed from the microscope, labeled, transported, and stored in appropriate slide cases or folders etc. Microscope slides are often used together with a cover slip or cover glass, a smaller and thinner sheet of glass that is placed over the specimen. Slides are held in place on the microscope's stage by slide clips, slide clamps or a cross table which is used to achieve precise, remote movement of the slide upon the microscope's stage (such as in an automated/computer operated system, or where touching the slide with fingers is inappropriate either due to the risk of contamination or lack of precision).
Тарих
Бұл ұғымның бастауы – піл сүйегі немесе сүйектен жасалған бөліктер болды, олардың арасында мөлдір микадан жасалған екі дискіге орналасқан үлгілер сахна мен объектив арасына сырғытылатын. Бұл "слайдерлер" Викториялық Англияда Корольдік микроскопиялық қоғам стандартталған шыны микроскоп слайдын енгізгенге дейін кең таралған.
Өлшемі мен түрлері
Стандартты микроскоп слайдының өлшемі шамамен 75 мм х 25 мм (3 дюйм х 1 дюйм) және қалыңдығы шамамен 1 мм. Әртүрлі арнайы мақсаттар үшін басқа да өлшемдер бар, мысалы, геологиялық қолдану үшін 75 х 50 мм, петрографиялық зерттеулер үшін 46 х 27 мм және жұқа кесінділер үшін 48 х 28 мм. Слайдтар әдетте қарапайым шыныдан жасалады және олардың жиектері көбінесе ұсақтап өңделеді немесе жылтыратылады. Микроскоп слайдтары әдетте содалы әйнек немесе борсиликатты әйнек сияқты оптикалық сапалы әйнектен жасалады, бірақ арнайы пластиктер де қолданылады. Кварцтан жасалған слайдтар ультракүлгін сәулелерді өткізу маңызды болған кезде жиі қолданылады, мысалы, флуоресценттік микроскопияда. Қарапайым слайдтар ең көп таралғанымен, бірнеше арнайы түрлері бар. Қуыс слайдтың бір немесе бірнеше беткей ойықтары ("ұялары") бар, олар сәл қалың заттарды, сондай-ақ сұйықтықтар мен тіндерді ұстауға арналған. Өндіруші әдетте PTFE сияқты инертті материалдардан жасалған әртүрлі тұрақты белгілерді немесе маскаларды басып шығару, құммен кесу немесе бетіне жапсыру арқылы жасайды. Кейбір слайдтардың бір шетінде қарындашпен немесе қаламмен жазу үшін матовое немесе эмальмен жабылған бөлігі болады. Слайдтар өндірушімен химиялық тұрақтылықты немесе жасушалардың жабысуын жақсарту үшін арнайы жабындармен жабдықталуы мүмкін. Жабын жұқа немесе ұнтақ үлгілерді ұстап тұру үшін тұрақты электр зарядына ие болуы мүмкін. Көбінесе қолданылатын жабындарға поли L лизин, силан, эпоксидті шайырлар жатады.
Қою
Микроскоптық слайдтарға үлгілерді орналастыру сәтті көру үшін көбінесе өте маңызды. Бұл мәселеге соңғы екі ғасырда көп көңіл бөлінді және ол көптеген мамандандырылған және кейде өте күрделі техникалармен жақсы дамыған сала. Үлгілер көбінесе кішкентай шыны қақпақтармен бекітіледі. Қақпақтың негізгі функциясы – қатты үлгілерді тегіс қысып ұстау, ал сұйық үлгілерді бірқалыпты қалыңдықтағы тегіс қабатқа келтіру. Бұл қажет, себебі жоғары ажыратымдылыққа ие микроскоптардың фокусқа түсіретін өте тар аймағы бар. Қақпақ шынының басқа да бірнеше функциялары бар. Ол үлгіні орнында ұстап тұрады (қақпақтың салмағы арқылы немесе ылғалды препарат болған жағдайда – беттік кернеу арқылы) және үлгіні шаң мен кездейсоқ тигізілуден қорғайды. Ол микроскоптың объектив линзасын үлгіге тиюден және керісінше қорғайды; майға батыру микроскопиясында немесе суға батыру микроскопиясында қақпақ батыру сұйығы мен үлгі арасындағы тікелей жанасуды болдырмайды. Үлгіні герметикалық жабу үшін, оның құрғауы мен тотығуын тежеу және ластанудың алдын алу үшін қақпақ слайдқа жабыстырылуы мүмкін. Әртүрлі герметиктер қолданылады, оның ішінде коммерциялық герметиктер, зертханалық препараттар немесе тіпті үлгіге байланысты қарапайым мөлдір тырнақ лак. Тірі жасуша үлгілері үшін қолданылатын еріткішсіз герметик – "валап", яғни вазелин, ланолин және парафиннің тең пропорциядағы қоспасы. Қақпақтар әртүрлі өлшемдер мен қалыңдықтарда қол жетімді. Дұрыс емес қалыңдықты пайдалану сфералық аберрацияға және ажыратымдылықтың, бейненің қарқындылығының төмендеуіне әкелуі мүмкін. Арнайы объективтер қақпақсыз үлгілерді бейнелеу үшін пайдаланылуы мүмкін, немесе пайдаланушыға қақпақтың қалыңдығын түзетуге мүмкіндік беретін түзету сақиналарымен жабдықталған болуы мүмкін.
Құрғақ орнату
Құрғақ монтаждау – ең қарапайым монтаждау түрі, онда объекті слайдқа жай ғана қойылады. Үлгіні және микроскоптың объективін қорғау, сондай-ақ үлгіні қозғалмай, тегіс қысып ұстау үшін үстіне қаптама жабыны салынуы мүмкін. Бұл монтаждау гүлдің тозаңдарын, қауырсындарды, түктерді және т.б. қарау үшін сәтті қолданылады. Сонымен қатар, ол мөлдір мембраналық сүзгілерде ұсталған бөлшектерді зерттеу үшін де қолданылады (мысалы, ауадағы шаңды талдау кезінде).
ылғалды немесе уақытша орнату
Су тамшысындағы препарат иодтың немесе басқа сұйықтықтың тамшысына салынады, ол беттік кернеу арқылы слайд пен қақпақтың арасында ұсталады. Бұл әдіс, мысалы, көл суында немесе басқа сұйық ортада, әсіресе көлдерде өсетін микроскопиялық организмдерді қарау үшін кеңінен қолданылады.
Дайын орнатылған немесе тұрақты орнатылған
Патологиялық және биологиялық зерттеулер үшін үлгі әдетте күрделі гистологиялық дайындалудан өтеді, оған шіруді болдырмау үшін оны бекіту, ішіндегі барлық суды алып тастау, суды парафинмен алмастыру, микротом арқылы өте жұқа тілімдерге кесу, тілімдерді микроскопқа арналған шыныға жағу, тінді әртүрлі бояулармен бояп, нақты тіндік құрамдастарды анықтау, тінді мөлдір ету үшін тазарту және оны қаптамамен және монтаждау ортасымен жабу кіреді.
Стрейнді орнату
Шашыратып орналастыру – дистилденген суда шоғырланған үлгіні ерітіп, үлгіні слайдқа қойып, судың булануына мүмкіндік беру арқылы палинологиялық микроскоптық слайдтар жасау әдісін сипаттайды.
Қою құралдары
Монтаждау ортасы – бұл үлгіні, әдетте, жабынды шыны астында бекітетін ерітінді. Су немесе глицерин сияқты қарапайым сұйықтықтарды монтаждау ортасы ретінде қарастыруға болады, бірақ бұл термин көбінесе қатаю арқылы тұрақты монтажға айналатын қосылыстарды білдіреді. Көп қолданылатын монтаждау орталары: Пермонт, Хойердің монтаждау ортасы және глицериннен жасалған альтернативті желе. Жақсы монтаждау ортасының қасиеттері: шынының сыну көрсеткішіне (1,518) жақын болуы, үлгімен әрекеттеспеуі, уақыт өте кристалдануға, қараюға немесе сыну көрсеткішін өзгертпеуі, үлгі дайындалған ортада (сулы немесе ксилен, толуол сияқты полярлы емес) еруі, сондай-ақ үлгідегі бояудың солғындауына немесе таралуына себеп болмауы.
"Қою" сөзінің басқа түрлерімен/мағыналарымен салыстыру
Шыны қақпақтарына қажетті бекітуден өзгеше, мұражайлардағы шыны ыдыстарда көлемді үлгілерді сақтау үшін де ұқсас бекіту жасалуы мүмкін. Дегенмен, үлгіні дайындау үшін жасалатын бекітудің мүлдем басқа түрі бар, ол биологиялық немесе биологиялық емес материалдарға қатысты болуы мүмкін және "қыздыру" (сығу) және "суыту" (құю) типтес процестерге бөлінеді. Бұл "бекіту" деп аталғанымен, ол гистологиядағы ендіруге көбірек ұқсас, және жоғарыда сипатталған бекітумен шатастырылмауы керек. Басқа салаларда "бекіту" терминінің көптеген басқа да мағыналары бар.