Кіріспе
Агарлы табақ – микроорганизмдерді өсіру үшін қолданылатын, агармен қатырылған өсім ортасы бар Петри табағы. Кейде өсімге әсер ету үшін, мысалы антибиотиктер сияқты таңдамалы қосылыстар қосылады. Табаққа орналастырылған жеке микроорганизмдер жеке колонияларға айналады, олардың әрқайсысы генетикалық тұрғыдан бірдей, жеке ата-аналық организмнің клоны (мутацияның төмен, болдырмас деңгейін ескермегенде). Осылайша, табақты сұйық мәдениеттегі организмдердің концентрациясын немесе осы мәдениеттің тиісті сұйылтылуын колония санауышпен бағалау үшін, немесе генетикалық түрде әртүрлі организмдердің қосылған мәдениетінен генетикалық таза мәдениеттерді алу үшін пайдалануға болады. Жасушаларды табаққа орналастырудың бірнеше әдісі бар. Бір әдіс – «жолақтау». Бұл әдісте, жұқа, стерильді сымның ұшындағы мәдениет тамшысы, кейде инокулятор деп аталады, агардың бетімен сызылады, организмдерді қалдырады – жолақтың басында олардың саны көп, ал соңында азайды. Сәтті «жолақтауда» белгілі бір сәтте жиналған организмдердің саны сол аймақта жеке колониялардың өсуіне жеткілікті болады, оларды одан әрі өсіру үшін басқа стерильді инокулятормен алып тастауға болады. Агар табақтарына организмдерді табаққа орналастырудың тағы бір әдісі – нүктелік талдау. Бұл талдау түрі көбінесе жасушалардың тірілігін тексеру үшін қолданылады және пиннерлермен (көбінесе «бақалар» деп те аталады) жүзеге асырылады. Үшінші қолданылатын әдіс – жасушаларды табаққа орналастыру үшін стерильді шыны мөлдірлерін пайдалану. Бұл әдісте жасушалар сұйық мәдениетте өсіріледі, оның шағын көлемі агар табағына пипеткамен салынып, содан кейін мөлдірлермен таратылады. Репликалық табаққа орналастыру – жасушаларды агар табақтарына орналастырудың тағы бір әдісі. Бұл төрт әдіс ең көп таралған, бірақ басқалары да мүмкін. Агар табақтарының ластануын болдырмау үшін стерильді жағдайда жұмыс істеу өте маңызды.
An agar plate is a Petri dish that contains a growth medium solidified with agar, used to culture microorganisms. Sometimes selective compounds are added to influence growth, such as antibiotics. Individual microorganisms placed on the plate will grow into individual colonies, each a clone genetically identical to the individual ancestor organism (except for the low, unavoidable rate of mutation). Thus, the plate can be used either to estimate the concentration of organisms in a liquid culture or a suitable dilution of that culture using a colony counter, or to generate genetically pure cultures from a mixed culture of genetically different organisms. Several methods are available to plate out cells. One technique is known as "streaking". In this technique, a drop of the culture on the end of a thin, sterile loop of wire, sometimes known as an inoculator, is streaked across the surface of the agar leaving organisms behind, a higher number at the beginning of the streak and a lower number at the end. At some point during a successful "streak", the number of organisms deposited will be such that distinct individual colonies will grow in that area which may be removed for further culturing, using another sterile loop. Another way of plating organisms, next to streaking, on agar plates is the spot analysis. This type of analysis is often used to check the viability of cells and performed with pinners (often also called froggers). A third used technique is the use of sterile glass beads to plate out cells. In this technique cells are grown in a liquid culture of which a small volume is pipetted on the agar plate and then spread out with the beads. Replica plating is another technique in order to plate out cells on agar plates. These four techniques are the most common, but others are also possible. It is crucial to work in a sterile manner in order to prevent contamination on the agar plates.
Тарих
1881 жылы Роберт Кохтың зертханасында күйеуі Вальтер Гессенің техникалық қызметкері болған Фанни Гессе, агардың жақсы қатырушы зат екенін ұсынды, себебі ол бұрыннан-ақ джем жасауда кеңінен қолданылып келген.
Қан агар пластинкасы
Қан агар пластиналары (ҚАП) сүтқоректілердің қанын (әдетте қой немесе жылқының) қамтиды, әдетте оның концентрациясы 5–10% құрайды. ҚАП – байытылған, дифференциалды орта, ол қатал талаптарға ие организмдерді оқшаулау және гемолитикалық белсенділікті анықтау үшін қолданылады. β-гемолитикалық белсенділік колонияның айналасындағы қызыл қан жасушаларының лизисі мен толық ыдырауын көрсетеді. Мысалы, Streptococcus haemolyticus. α-гемолиз қызыл қан жасушаларының тек ішінара лизисін (жасуша мембранасы зақымдалмайды) тудырады және гемоглобиннің метгемоглобинге айналуына байланысты жасыл немесе қоңыр түспен көрінеді. Бұған мысал ретінде Streptococcus viridans келтірілуі мүмкін. γ-гемолиз (немесе гемолизсіз) – гемолитикалық белсенділіктің болмауын білдіретін термин. ҚАП құрамында сондай-ақ ет немесе ашытқы экстракты, триптон, натрий хлориді және агар бар.
Шоколадтық агар
Шоколадты агар – қан жасушалары 80°C температураға дейін қыздырылып, жарылған қан агар тақтасының бір түрі. Ол Haemophilus influenzae сияқты талғампаз тыныс жолдары бактерияларын өсіруге қолданылады. Шоколадты агар түсіне байланысты осылай аталады, бірақ тақтаның құрамында шоколад жоқ.
Жылқының қан агары
Жылқы қан агары – қанмен толықтырылған микробиологиялық ортаның бір түрі. Ол толықтырылғандықтан, кейбір қатал өсу жағдайларын қажет ететін бактериялардың өсуіне мүмкіндік береді және осы бактериялық культуралардағы гемолитикалық активтілікті анықтауға көмектеседі.
Тейер-Мартин агары
Таер-Мартин агары – Neisseria gonorrhoeae және Neisseria meningitidis бактерияларын оқшаулауға арналған шоколадты агар.
Тиосульфатцитратсары тұздарсахароза агар
Тиосульфат-цитрат-өт тұздары-сахароза агары Vibrio spp. өсімін, оның ішінде Vibrio cholerae өсімін күшейтеді.
Жалпы бактериялық орта
Эскулин агары Enterococcus және D тобындағы Streptococcus түрлерін оқшаулау үшін қолданылады. CLED агары – цистеин, лактоза, электролит тапшылығы бар агар, несеп жолдарының бактерияларын оқшаулау және ажырату үшін қолданылады, себебі ол Proteus түрлерінің қозғалысын тежейді және лактозаны ферменттейтіндер мен ферменттемейтіндерді ажырата алады. Гранада ортасы клиникалық үлгілерден В тобының Streptococcus, Streptococcus agalactiae бактерияларын оқшаулау және ажырату үшін қолданылады. Ол Гранада ортасында қызыл колониялар түзеді және көптеген ілеспе бактериялардың өсуі тежеледі. Hektoen enteric агары Enterobacteriaceae тұқымдасына жататын фекальды бактерияларды оқшаулау және өсіру үшін арналған. Ол Salmonella және Shigella бактерияларын оқшаулауда ерекше пайдалы. Лизогенді бульон Escherichia coli өсіру үшін қолданылады. MacConkey агары – грамтеріс бактерияларды ажыратуға мүмкіндік беретін және грам оң бактериялардың өсуін тежейтін селективті және дифференциалдық орта. Агарға өт тұздары мен кристалл фиолетінің қосылуы грам оң бактериялардың көпшілігінің өсуін тежейді, соның нәтижесінде MacConkey агары іріктелген орта болады. Лактоза және нейтралды қызыл лактозаны ферменттейтін бактерияларды ажырату үшін қосылады, олар қызғылт колониялар түзеді, ал лактозаны ферменттемейтіндер мөлдір колониялар түзеді. Эозин метилен көк ортасы да соған ұқсас мақсатта қолданылады. Маннит тұзы агары да селективті және дифференциалдық орта болып табылады. Манниттің болуы маннитті ферменттейтін организмдерді көрсетеді: манниттің ферментациясы сүт қышқылын түзеді, pH деңгейін төмендетеді және тақтаны сары түске бояйды. Тұз галофилдерді іріктеуге арналған; жоғары тұз концентрациясына төтеп бере алмайтын организмдер жақсы өсе алмайды. Мюллер-Хинтон агары сиыр етінің қою сығындысы, пептон және крахмалдан тұрады және негізінен антибиотиктерге сезімталдықты анықтау үшін қолданылады. Ол қан агары түрінде де болуы мүмкін. Ағар агары әдетте ағарсыз организмдердің өсуіне және пигмент өндірісін бақылауға қолданылады. Оны мектеп ғылыми зертханаларында қолдану қауіпсіз, себебі ол патогенді бактерияларды іріктеп өсірмейді. Önöz агары Salmonella және Shigella колонияларын басқа Enterobacteriaceae-ден анық және сенімді түрде ажыратуға мүмкіндік береді, сондықтан бактериологиялық диагнозды жылдамдатуға көмектеседі. Осы ортаны қолданғанда нәжіс үлгілерінен алынған Salmonella мөлшері LEIFSON агарымен немесе Salmonella-Shigella агарымен алынғаннан жоғары болады. Фенилэтил спирті агары Staphylococcus түрлерін іріктейді, сонымен қатар грамтеріс таяқшаларын (мысалы, Escherichia coli, Shigella, Proteus және т.б.) тежейді. R2A агары, ерекше белгілері жоқ орта, суды имитациялайды, сондықтан суды талдау үшін қолданылады. Триптикалық (триптиказалық) соя агары (TSA) – соя ұны мен казеиннің ферментативті қорытылуы арқылы алынған жалпы мақсаттағы орта. Ол көбінесе басқа агар түрлерінің негізгі ортасы болып табылады; мысалы, қан агары тақталары TSA тақталарын қанмен байыту арқылы жасалады. TSA тақталары көптеген жартылай ағарсыз бактериялардың өсуін қолдайды, оның ішінде Brucella, Corynebacterium, Listeria, Neisseria және Vibrio түрлерінің кейбір түрлері. Ксилоза лизин дезоксихолат агары нәжіс үлгілерін өсіру үшін қолданылады және екі индикаторды қамтиды. Ол грам оң бактериялардың өсуін тежеу үшін жасалған, ал грамтеріс таяқшалардың өсуіне жағдай жасайды. Лактозаны ферменттейтін колониялар сары түсті болады. Ол сондай-ақ тағам үлгісінде болуы мүмкін Salmonella бактерияларын өсіру үшін қолданылады. Көптеген Salmonella колониялары оның ортасында қара орталық бөлігін түзеді. Cetrimide агары грамтеріс Pseudomonas aeruginosa бактериясын іріктеп оқшаулау үшін қолданылады. Tinsdale агары калий теллуритін қамтиды, ол Corynebacterium diphteriae бактериясын оқшаулауға мүмкіндік береді.
Мега-тақта
Гарвард ғалымдары жасаған, 14 литр теңіз балдырынан алынған агар ортасымен толтырылған 60x120 см (2' x 4') Петри табағы, E. coli бактериясының антибиотиктерге төзімді болу үшін қалай эволюцияға ұшырағанын зерттеу үшін қолданылды. Бұл мега-пластинка микробиологияның параллель эволюция, мутациялық таңдау, колониялық өзара әрекеттесу сияқты жаңа тұжырымдамаларын зерттеуге де мүмкіндік берді.