Кіріспе

XIX ғасырдағы Лакота басшысы Галл (шамамен 1840 жылы туған, 5 желтоқсан 1894 жылы қайтыс болған), Лакота Физи, Кіші Бигхорн шайқасында Хункапа Лакотаның маңызды әскери жетекшісі болды. Соғыстар аяқталғаннан кейін ол Ситтинг Буллдың халқымен бірге Канадада төрт жыл сүргінде болды, ал 1881 жылы Стендинг Рок резервациясында өмір сүру үшін бағынды. Кейін ол өз халқының резервациялық өмірге бейімделуін жақтады және өмірінің соңғы жылдарында тайпалық сот судьясы қызметін атқарды.

Алғашқы жылдар

1840 жылы қазіргі Оңтүстік Дакотада дүниеге келген және жетім қалған Галлдың есімі көршісі өлтірген жануардың өт бауын жегеннен кейін қойылған деседі. Жастық шағында шебер жауынгер атанған Галл, екі он жылдығында әскери басшы болды. Лакота тайпасының соғыс жетекшісі ретінде, АҚШ-тың тайпалық жерлерге басып кіруіне қарсы ұзақ соғыста Галл Отырған бұқамен бірге бірнеше шайқаста болды, соның ішінде 1876 жылғы Кіші Бигхорн шайқасы да бар.

Кіші Бигхорн шайқасы

1980 жылдардың басында археологтар үлкен шөп өртінен кейін шайқас даласында қазба жұмыстарын жүргізді. Тарихшылар жергілікті американдықтар мен тайпалық ауызша тарихтарды зерттеді. Осы деректерге сүйене отырып, Кіші Бигхорн шайқасын заманауи қайта қарастыру Галлға 7-ші атқыштар полкінің Кастер басқарған бес ротасын Сиу және Шайендердің күшті жеңісіне үлкен үлес қосқан бірнеше маңызды тактикалық шешімдері үшін лайықты құрмет берді. Майор Маркус Реноның жергілікті американдықтардың ауылының оңтүстік-шығыс жағына жасаған алғашқы шабуылы Галлдың екі әйелі мен бірнеше баласын өлтірді. Галл оны былай есте сақтады: "Сол күні жүрегім ауыр күйзеліске толы еді". Шабуылдың бастапқы кезеңінде Лакота және Шайендер Реноның үш ротасын үлкен ауылдың оңтүстік-шығыс жағынан кері шегіндірді. Галл Кастердің стратегиясы екі бағыттан шабуыл болуы мүмкін деген күдікке іштенді. Ол Кастердің шабуылдаушы күштерінің екінші бөлігінің орналасқан жерін анықтаудың жергілікті американдықтардың қорғанысы үшін өте маңызды екенін ойлады. Галл өзеннен өтіп, солтүстік-шығысқа қарай аттанды, онда ол Кастердің бас барлаушысы Митч Буйердің жергілікті американдықтардың ауылын бақылап, Кастерге қайтып келе жатқанын көрді. Кастердің бес ротасының негізгі күштерін анықтағаннан кейін, Галл олардың өзенді кесіп, ауылдың солтүстік жағына енуді көздегенін дұрыс болжады. Биіктіктен төмен түскенде, Галл Ренодан шегінген Сиу және Шайен күштеріне өзінің күдігін жеткізді. Crazy Horse-пен бірге ол күштерді солтүстікке қарай өзеннен өткізіп, E және F роталарын қазіргі Калхун Кулиден қазіргі Финли Риджге дейін айдады. Сол жерде олар Кастердің үш ротасын қорғанысқа түсірді. Бірнеше минуттан кейін Галл және оның күштері Финли Риджінің солтүстік-шығысында орналасып, С, I және L роталарына қарсы атыс ашты. Crazy Horse лейтенант Калхунның L ротасы мен I ротасы арасындағы ашық жерден шабуыл жасағанда, L ротасы I ротасымен байланысуға тырысу үшін риджтен кері шегінді. C және L роталары Галлдың күштерінен шығысқа, ал басқалары оңтүстікке қарай қорғаныс ұстаудан қайта топтасуға тырысты. Бұл Галл мен оның күштеріне үрейлі шегініс сияқты көрінді. Екі кавалерия ротасының енді жергілікті американдықтарды ұстап тұрған оттық басымдығы болмағанын көріп, Галл мен оның күштері шығыстан шабуыл жасады, ал басқа үндістер C ротасының бөлінген бөлімдеріне шығыстан және оңтүстіктен шабуыл жасады. Олар көп ұзамай C және L роталарын талқандап, аман қалғандар мен I ротасының бір бөлігін Кастер мен оның күштеріне қарай, "Соңғы тұрақ" деп аталатын жерге қашуға мәжбүр етті. С, I және L роталарының бірнеше сарбаздары да өзенге қарай оңтүстікке қашып кетті. Олардың құлаған жерлері кейін ақ мәрмәрден жасалған ескерткіштермен белгіленді, олар әлі де тұр. Көп ұзамай жергілікті американдықтар Кастерді және оның қалған C, E және F роталарындағы күштерін талқандады. Олар "Терең шатқал" деп аталатын тар шатқалда қоршалып, жойылды. Оларды өлтіргеннен кейін, үндістер шайқаста жеңіске жетіп, Кастердің бес ротасын толығымен жойды. Кейінгі жылдары Галл шайқастағы рөлін айтып берді. Ол Кастердің оңтүстік-шығыстағы үш ротасының аман қалғандары оқ-дәрілері бітіп қалғандықтан Кастерге қарай солтүстік-батысқа қашқан деп қате ойлаған. Көптеген сарбаздар жүгіріп, тіпті жүктелген мылтықтарын тастап қашқан. Сиу және Шайендер оларды жинап алып, қарудан атып, сарбаздардың аттарын қуып, оларды тактикалық жылдамдық артықшылығынан айырды. Жергілікті жауынгерлер майлы шөп жотасына оңтүстік-шығыстан шабуыл жасады, көбінесе жаяу жүріп келді. Галл солтүстік-шығыстан қаптап атыс жүргізді.

Кейінгі жылдар

1876 жылдың соңында Хункпапа тайпаларының көп бөлігі Канадаға шекарадан өтіп, келесі бірнеше жыл бойы тірі қалу үшін күресті. Галл Ситтинг Буллмен келіспей, өз тобымен АҚШ-қа қайтып оралып, 1881 жылдың 3 қаңтарында Дакота аймағындағы Форт-Бюфордта бас берді. Шаруа болып, Галл өз халқын резервациядағы өмірге бейімделуге ынталандырды. Ол сондай-ақ христиан дініне көшті, Ыбырайым деген қосымша есім қабылдады және резервацияның Үнді істері жөніндегі сотында судья болып қызмет етті. Ол үнді агенті Джеймс МакЛофлинмен жақын қарым-қатынас орнатты.

Өлім

Галл 1894 жылғы 5 желтоқсанда Оук-Крик үйінде қайтыс болғанға дейін Стендинг-Рок агенттігінде өмір сүрді. Ол Оңтүстік Дакота штатының Уакпала қаласындағы Сент-Елизавета епископтық зиратында жерленген. 1991 жылы оның денесі эксгумацияланды, себебі Юта штатының мемлекеттік саябақ мұражайында оның бас сүйегі бар екендігі туралы хабарлама тараған, бірақ оның денесі толыққанды күйде табылған.