Кіріспе

Гармонисттердің негізін қалаушы, американдық сәулетші Джон Джордж Рапп (1 қараша 1757 – 7 тамыз 1847) – «Гармония қоғамы» деп аталатын діни сектаның және оған байланысты бірнеше коммундардың негізін қалаушы. Германияның Иптинген қаласында дүниеге келген Рапп Якоб Бёме, Филипп Якоб Спенер және Эммануэль Сведенборг сияқты философтардың идеяларымен шабыттанды. 1780 жылдары Джордж Рапп уағыздай бастады және көп ұзамай өзінің жақтастарының тобын біріктірді. Оның тобы 1785 жылы лютеран шіркеуінен ресми түрде бөлініп, бірден жиналыстар өткізуге тыйым салынды. Рапп пен оның жақтастарына жасалған қуғын-сүргін оларды 1803 жылы Германиядан АҚШ-қа көшіруге мәжбүр етті. Рапп – пиетист болған, ал оның көптеген сенімдері анабаптистермен және Шейкерлер сияқты басқа да топтармен ортақ болды.

Джордж Рапп және Гармония қоғамы

1791 жылы Джордж Рапп Германияның Маулбронн қаласында азаматтық істер жөніндегі лауазымды тұлғаның алдында: «Мен пайғамбармын және пайғамбар болуға шақырылдым» деді. Осы сөздері үшін ол екі күнге түрмеге қамалды және уағыздауын тоқтатса, елден қуылды деген қорқыту алды. Шіркеу және мемлекеттік билік өкілдерінің үлкен наразылығына қарамастан, Иптингендік қарапайым шаруа оңтүстік Германияның Вюртемберг герцогтігіндегі мыңдаған Сепаратистердің белгілі көшбасшысына айналды. Рапп шарап жасау өнерін әкесінен, шаруадан үйренді. 1771 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, Рапп мамандығы бойынша тоқымашы болды. Ол сонымен қатар уағыздауға қызығушылық танытты. 1783 жылдың 4 ақпанында Рапп Фиолцхаймнан Кристина Бензингерге үйленді. Олардың екі баласы болды: ұлдары Жоханнес және қызы Розин. Рапптың асырап алған ұлы Фредерик Райхерт 1804 жылы Вюртембергтен Пенсильванияға Рапптың ізбасарларын көшіруді ұйымдастырды және басқа раппиттердің Америка Құрама Штаттарына көшіп келуін бақылады. Фредерик Рапп атымен танылған Райхерт, «Гармония» қоғамының бизнес-жетекшісі және қоғамдық өкілі болды, 1814 жылы Индиана штатының Нью-Гармония қаласында жаңа ауылдың жоспарын жасады және 1816 жылы Индиана территориясының Конституциялық конвенциясына делегат ретінде қатысты. Фредерик Рапп сондай-ақ 1820 жылы Индиана штатының тұрақты үкімет орталығының орнын таңдауға көмектесті, ол кейіннен Индианаполис деп аталды, және бірнеше Индиана банктерінде басшылық қызметтер атқарды. 1824 жылы гармонистер Индианадағы жерлерін сатқаннан кейін, ол Қоғамның басқа мүшелерімен бірге Экономикаға көшіп барды, ол 1834 жылы қайтыс болды.

Діни көзқарастар

Рапп пен оның ізбасарлары, гармониттер, Мәсіхтің өмірлерінде қайта оралатынына сенді. Қоғамның мақсаты – Мәсіхке лайық болу және оның қайта оралуына дайындық жасау еді. Олар зорлық-зомбылықсыз бейбітшілдік ұстанатын, әскери қызметтен бас тартатын және Джордж Рапптың философиясымен, Жаңа Өсиеттің тура мағынадағы түсіндірмелерімен өмір сүруге тырысатын адамдар еді. Германиядан Америка Құрама Штаттарына келгеннен кейін, олар 1804 жылы Пенсильвания штатындағы Гармони қаласына қоныстанды (және оны салды) және 1805 жылы Гармони қоғамын діни коммуна ретінде құрды. 1807 жылы, келер мыңжылдыққа тазару үшін, қауымның қабылданған әдеті ретінде бойдақ болу ұсынылды. Рапп сол кездегі әлемдегі оқиғалар мен соғыстардың оның Мәсіхтің екінші келуіне қатысты көзқарастарын растайды деп сенді, сондай-ақ Наполеонды Антихрист деп қарады. Рапп өзінің идеялары мен философиясын «Адамның тағдыры туралы ойлар» атты кітабында жариялады, ол 1824 жылы неміс тілінде, ал бір жылдан кейін ағылшын тілінде шықты. Гармониттер мыңжылдықтар еді, себебі олар Иса Мәсіхтің жер бетінде мың жылдық бейбітшілік орнату үшін өмірлерінде жер бетіне келетініне сенді. Осы себепті, олар адамдар өзін «таза» және «кемістіксіз» етуге тырысуы керек, басқалармен мүліктерімен бөлісіп, ерікті түрде «үйлесімді» коммуналдық өмірді (Елшілердің істері 4:32-37) және бойдақ болуды ұстануы керек деп ойлады. Олар жер бетіндегі ескі өмір салты аяқталып, жаңа, кемелді патшалық орналып жатыр деп сенді. Олар өздерінің қауымдарында социализмді жүзеге асырды, бірақ жылжымалы жылыжайларда өсірілген лимон мен інжір сияқты экзотикалық ауыл шаруашылығы өнімдерін басқалармен саудаластырды. Рапп пен оның тобы эзотерикалық христиандық, мистицизм (христиандық мистицизм) түрлерін де қолданды, ал Рапп өз жазбаларында жиі София есімді құдай немесе таза рух туралы айтқан. Рапп Якоб Бёме еңбектеріне зор ықпал етті. Осы көзқарас бойынша, Адам атаның әйел бөлігі Хауа ананы құру үшін бөлінген кезде, үйлесімсіздік пайда болды, бірақ адам бойдақ өмір арқылы үйлесімділікті қайта қалпына келтіруге тырыса алады.

Қайшылықтар мен проблемалар

Джордж Рапптың өмірі дау-дамайсыз және қиындықтарсыз өтпеді. Рапп пен Гармония қоғамы ұзаққа созылған сот істеріне тартылды: олардың көпшілігі бұрынғы қоғам мүшелерінің уақыты мен еңбегі үшін лайықты сыйақы алмағаны туралы ақша талаптарымен байланысты болды, ал басқа да істер қоғам мүшелерінің Вюртембергте қалдырған мүліктерінің меншігі мен сатуына, сондай-ақ милиция қызметінен қашу үшін төленген айыппұлдар мен төлемдерге байланысты құқықтық мәселелерді қамтыды. Раппқа тиран, ал қоғам мүшелеріне құл деген айып тағылды. Сайлау кезінде қоғам біртұтас дауыс беру блогы ретінде қарастырылды, бұл саяси наразылықтарды тудырып, Раппқа деген жаулық сезімді күшейтті. Ол ұлы Йоханнестің өліміне кінәлі деп айыпталды, ол өндірістік оқиғада қаза тапты. Рапп 1829 жылдың 15 қыркүйегінде Күн Әйелінің үш жарым жылдық мерзімі аяқталып, Мәсіх жер бетінде билік құра бастайтынын болжады. Гармонит коммунасының сәтсіздікке ұшырауының себебі, бойдақ болу саясаты қоғамға жаңа мүшелердің келуіне кедерілді, ал көптеген адамдар коммуналдық өмірге көп нәрседен бас тартуға дайын болмады. Қоғам 1906 жылы ресми түрде таратылды.