Кіріспе

Техникалық стандарт

Жаңа еуропалық жүргізу циклы (NEDC) – 1997 жылы соңғы рет жаңартылған, автомобильдердің қозғалтқыштарының шығарынды деңгейін және жолаушылар автомобильдерінің (жеңіл жүк көліктері мен коммерциялық көліктерді қоспағанда) отын экономиясын бағалауға арналған жүргізу циклы. Ол MVEG циклы (Моторлық көлік құралдарының шығарынды тобы) деп те аталады. NEDC, еуропалық автомобильдерді пайдаланудың орташа жағдайын көрсетуге тиіс болса да, шынайы жағдайда қол жеткізе алмайтын экономикалық көрсеткіштерді ұсынады деп үнемі сынға ұшырайды. Ол төрт қайталамалы ECE 15 қалалық жүргізу циклінен (UDC) және бір Extra Urban жүргізу циклінен (EUDC) тұрады. 2018 жылдың қыркүйегінен бастап Еуропада сатуға рұқсат етілген көліктер үшін NEDC-ні WLTP сынақ циклы алмастырды, ал 2019 жылдың қаңтарынан кейін сатылатын көліктерге қатысты барлық жарияланған деректер WLTP отын экономиясы көрсеткіштерін пайдалануы керек. NEDC сынақ процедурасы UNECE R101 стандартында анықталған, сондай-ақ оның ізбасары – Әлемдік үйлесімді жеңіл көліктерді сынау процедуралары (WLTP) бойынша жұмыс жүргізілді. Алғашында бензинмен жүретін көліктер үшін жасалған болса да, қазір дизельдік көліктер үшін де, гибридтік және аккумуляторлық электр көліктерінің электр қуатын тұтынуын және жүріс қашықтығын бағалау үшін де қолданылады.

Тарих

БҰҰ ЕЭК-нің 15-ережесі, "қозғалтқыш отыны талаптарына сәйкес ластаушы заттардың шығарылуы" туралы БҰҰ ЕЭК-нің 83-ережесі енгізілуімен байланысты қолданыстан шықты.

Сынау тәртібі

Цикл суық көлікте 20–30 °C температурада орындалуы тиіс (әдетте 25 °C температурада жүргізіледі). Желсіз, тегіс жолда циклдарды жүргізуге болады. Дегенмен, қайталамалылықты арттыру үшін олар көбінесе роликтік сынақ стендінде орындалады. Бұл стенд аэродинамикалық кедергі мен көлік массасының (инерциясының) әсерін имитациялау үшін электр машинасымен жабдықталған. Әрбір көлік конфигурациясы үшін іздеу кестесі қолданылады: әрбір жылдамдыққа белгілі бір кедергі шамасы сәйкес келеді (жетек дөңгелектеріне қолданылатын кері момент). Бұл құрылым бір физикалық көлікті пайдаланып, барлық көлік типтерін (седан, хэтчбек, MPV және т.б.) сынауға мүмкіндік береді, тек іздеу кестесін өзгерту арқылы. Роликтік стендке желдеткіш қосылады, ол көлік ауа қабылдағыштарына ағымдағы жылдамдыққа сәйкес келетін ауа ағынын қамтамасыз етеді. Осы құрылымды пайдаланып, көлік әзірлеу кезінде дәстүрлі жол сынақтарына қарағанда әлдеқайда көп сынақтар жүргізуге болады. Сынақ барлық қосымша жүктемелер өшірілген күйде жүргізіледі (кондиционер компрессоры мен желдеткіші, фаралар, қыздырылатын артқы терезе және т.б.).

Қалалық жүргізу циклі

Қалалық жүргізу циклы ECE 15 (немесе жай ғана UDC) алғаш рет 1970 жылы ECE көлік құралдары ережелерінің бір бөлігі ретінде енгізілді; соңғы нұсқасы ECE R83, R84 және R101 арқылы анықталады. Цикл Еуропаның көшпенді қалаларындағы әдеттегі жүргізу жағдайларын бейнелеу үшін жасалған, және төмен қозғалтқыш жүктемесімен, төмен температуралы эгзостық газдармен және максималды жылдамдығы 50 км/сағ болатынымен сипатталады. Қозғалтқыш іске қосылғанда, машина қолмен беріліс қойылған жағдайда 11 секунд, ал қолмен беріліссіз 6 секунд (қосқыш іске қосылған күйде) және бірінші берілісте 5 секунд (қосқыш ажыратылған күйде) тоқтап тұрады, содан кейін 4 секунд ішінде 15 км/сағ жылдамдыққа дейін баяу үдеп, 8 секунд бойы тұрақты жылдамдықпен жүреді, 5 секунд ішінде толығымен тоқтап қалады (қолмен: соңғы 3 секунд қосқыш ажыратылған күйде), содан кейін 21 секунд тоқтайды (қолмен: 16 секунд қолмен беріліссіз, содан кейін 5 секунд бірінші берілісте). 49 секундте автомобиль 12 секунд ішінде 32 км/сағ жылдамдыққа дейін баяу үдейді (қолмен: 5 секунд бірінші берілісте, 2 секунд беріліс ауыстыру, содан кейін 5 секунд екінші берілісте), 24 секунд бойы жүреді, 11 секунд ішінде баяу тоқтап қалады (қолмен: соңғы 3 секунд қосқыш ажыратылған күйде), содан кейін тағы 21 секундқа тоқтайды (қолмен: 16 секунд қолмен беріліссіз, 5 секунд бірінші берілісте). 117 секундте автомобиль 26 секунд ішінде 50 км/сағ жылдамдыққа дейін баяу үдейді (қолмен: 5 секунд, 9 секунд және 8 секунд бірінші, екінші және үшінші берілістерде, беріліс ауыстыруға қосымша 2 × 2 секунд), 12 секунд бойы жүреді, 8 секунд ішінде 35 км/сағ жылдамдыққа дейін баяулайды, тағы 13 секунд жүреді, 12 секунд ішінде толығымен тоқтап қалады (қолмен: 2 секунд екінші беріліске ауыстыру, 7 секунд екінші берілісте, соңғы 3 секунд қосқыш ажыратылған күйде), содан кейін 7 секунд бойы тоқтайды (қолмен: қосқыш іске қосылған қолмен беріліссіз). Цикл 195 секундта теориялық 994,03 метр қашықтықта аяқталады, содан кейін ол төрт рет қайталанады. Жалпы ұзақтығы 780 секунд (13 минут), теориялық қашықтығы 3976,1 метр, орташа жылдамдығы 18,35 км/сағ.

Қала сыртындағы жүргізу циклі

1990 жылы ECE R101 стандартымен енгізілген қаладан тыс жүргізу циклі EUDC. 1998 жылы швед зерттеушісі NEDC стандартын сынақ пен нақты жағдай арасындағы шығарындылардың үлкен айырмашылықтарына мүмкіндік бергені үшін сынады. Ұлыбританиялық тұтынушылар тобы Which? NEDC сынақ процедурасын ескі деп сынады, себебі оның соңғы жаңартуы 1997 жылы жасалған, гибридтік автомобильдер мен тоқтату-қосу технологиясы кеңінен қолжетімді болғанға дейін. Топ бұл сынақ нақты жүргізу жағдайларын тиімді түрде қайталамайды және көптеген олқылықтары бар, нәтижелерді іс жүзінде қол жеткізу мүмкін емес деп мәлімдеді. Сондай-ақ, ешқандай ресми орган сынақтарды бақыламайды және көлік құралы өндірушілері циклдің соңында нәтижелерін 4%-ға дейін төмендетуге болады деп айтылды. Кемшіліктер мыналар: (i) сынақтар міндетті түрде қайталана бермейді және салыстыру қиын; (ii) сынақ циклында тас жолда ұзақ жүру қарастырылмаған; (iii) сынақ циклдары жүргізушілер әдетте таңдамайтын экономикалық режимдерде орындалуы мүмкін; (iv) сынақ циклы кондиционер және жылытылатын терезелер сияқты қосымша жабдықтар өшірілген күйде жүргізіледі; (v) сынақтар қажетті жылдамдықтан 2 км/сағ (1.2 миль/сағ) төмен жылдамдықпен жүргізілуі мүмкін, бұл отынды үнемдеуге мүмкіндік береді; (vi) сынақ кезінде ауа кедергісін азайту үшін шатыр рельстері мен жолаушылар есігінің көздері алынып тасталуы мүмкін; (vii) дөңгелектердің қарсылығын жасанды түрде төмендету үшін сынақ үшін шина қысымы ұсынылғаннан жоғары орнатылуы мүмкін.

Циклдік соққы

Шығарынды нормаларының нақты шығынды азайтуын қамтамасыз ету үшін, күнделікті жүргізу стилін көрсететін сынақ циклін пайдалану өте маңызды. Бірақ, NEDC-нің белгілі бір жылдамдықтары, бақылау пунктері мен үдеуі өндірушілерге "циклді жеңу" деп аталатын тәсілді қолдануға мүмкіндік береді. Осы тәсіл арқылы қозғалтқыштың шығарындыларын сынақ циклінің сәйкес жұмыс нүктелеріне оңтайландырып, ал нақты жүргізу жағдайларындағы шығарылымдар күтілгеннен әлдеқайда артық болады, бұл стандарттарды және халық денсаулығын сақтап қалуға кедері келтіреді. Мәселен, екі неміс технология институтының зерттеулері көрсеткендей, 13 жыл қатаң стандарттар қолданылғаннан кейін дизельдік автомобильдердің шығарындыларында нақты азайтулар тіркелмеген.

Басқа алдаулар

NEDC бойынша кейбір автокөлік өндірушілер дөңгелектерді артық қысыммен үрлейді, үйкелісті азайту үшін тежегіштерді реттейді немесе ажыратады, ал ауа кедергісін азайту үшін кузов панельдері мен терезелер арасындағы жарықтарды таспамен жабыстырады, тіпті кейбіреулері өлшенген жанармай үнемділігін жоғарылату және көміртегі шығарындыларын төмендету үшін қанатты айналарды да алып тастайды. Бұған қоса, симуляциялық жел желдеткішінің биіктігі температура өзгерісіне байланысты түйіндемелердің жұмысына әсер етіп, нәтижесінде ластағыш заттардың шығарындыларына өзгеріс енгізе алады.

Орынбасарлар

Қазіргі уақытта БҰҰ ЕЭК WP29 Еуропалық Одақ, Үндістан және Жапония сарапшыларының қатысуымен жаңа ғаламдық үйлестірілген жүргізу циклын, Дүниежүзілік жеңіл сынақ процедурасын (WLTP) әзірлеп жатыр; ол жеңіл көліктерге (яғни жолаушылар автомобильдері мен жеңіл коммерциялық фургондарға) қолданылады. Еуропалық комиссия көлік құралдарындағы мобильді кондиционерлердің энергия тиімділігін, сондай-ақ оның отын тұтыну мен шығарындыларға тигізетін әсерін өлшеу үшін, сондай-ақ көлік құралында тиімділік белгісін көрсету үшін типтік мақұлдау рәсімін енгізуді жоспарлап отыр; бұл жұмысты TU Graz (ішкі жанасу қозғалтқыштары және термодинамика институты), Салоникадағы Аристотель университеті (қолданбалы термодинамика зертханасы), TNO және ACEA жүзеге асырып жатыр.