Кіріспе

Конфедеративтік мемлекеттердің далалық әскері

Миссури армиясы – Америка Азамат соғысы кезінде Транс-Миссисипи департаментінің құрамында қызмет еткен Конфедерацияның далалық әскері. Ол 1864 жылдың қыркүйегінде Миссуриге шабуыл жасау мақсатымен генерал-майор Стерлинг Прайс басшылығымен құрылды. Күзгі науқан сәтсіз аяқталды, және армия Арканзасқа шегінді, онда таратылып, Транс-Миссисипи армиясына қайта енгізілді.

Шығуы мен қалыптасуы

Миссури армиясының тамыры 1861 жылы Стерлинг Прайс басшылығымен құрылған Миссури штатының гвардиясына дейін жетеді. Бұл гвардия Миссуридің қақтығыстағы "қарсы тұру" позициясын сақтау үшін құрылды, бірақ формальды түрде Одақта қалып қойды. Гвардия ақырында Конфедерация армиясының бір бөлігіне айналды, ол Натаниел Лион басқаратын Одақ әскерлерімен шайқасқа түсіп, сайланған губернатор Клейборн Джексонды қызметтен алып тастап, оның орнына Одаққа адал губернаторды тағайындады. Миссури штатының гвардиясы ретінде олар Лексингтон және Уилсон-Крик шайқастарында Одаққа қарсы жеңіске жетті, сол шайқаста Лион қаза тапты. Прайс және оның штатының гвардиясы кейіннен генерал-майор Эрл Ван Дорнның Батыс армиясына қосылды, онда олар Арканзастағы Пи-Ридж, Миссисипидегі Июка және Миссисипидегі Коринфте жеңіліске ұшырады. Коринф шайқасынан кейін Прайс Конфедерация президенті Джефферсон Дэвис тарапынан Миссуриге қайтарылды, бірақ ол бұрын басқарған әскерлерізсіз, олар Ван Дорнмен бірге қалды. Ол жаңа күш жинап, Оңтүстік күштеріне көмек көрсету үшін Арканзаста операциялар жүргізді. 1864 жылдың тамыз айының соңында Миссуридегі Одақ армиясының көп бөлігі Атлантаны басып алу және басқа да науқандарға көмектесу үшін шығысқа қайта тағайындалды. Конфедерация Транс-Миссисипи департаментінің қолбасшысы генерал Э. Кирби Смиттен Миссисипи өзенінен шығысқа, қиын жағдайдағы Оңтүстік әскерлерін нығайту үшін жаяу әскерін жіберуді бұйырды. Алайда Смитте басқа жоспарлар болды. Ол Миссуриді Федералдық бақылаудан "босатуды", Сент-Луис және штаттың астанасы Джефферсон-Сити сияқты маңызды қалаларды басып алуды, Конфедерация губернаторы мен оның жақтастарын қайта орнатуды жоспарлады. Смит бұл жоспарды жүзеге асыру үшін бұрынғы Миссури губернаторы Стерлинг Прайстың басқаруымен үлкен жаяу әскер және атты әскер күштерін жіберуге шешім қабылдады, сонымен қатар Одақ президенті Авраам Линкольннің күзде қайта сайлану мүмкіндігін жоюға үміттенеді. Прайс жаңа міндетті қуана қабылдады, себебі ол бұрын осындай мүмкіндік іздеген еді; ол өзінің жаңа құрамасын "Миссури армиясы" деп атады. Сент-Луис бастапқыда тек 8000 Одақ әскерімен қорғалғанын ескерсек (кейіннен генерал-майор Эндрю Смит басқаратын басқа да Федералдық бөлімшелермен күшейтілді), Смиттің үмітінің толығымен негізсіз еместігі анық болды – кем дегенде бастапқыда. Егер Прайс өзінің негізгі мақсатына қол жеткізе алса, оның үлкен арсеналы мен жабдықтармен толы қоймалары болса, Одақтың Джорджия мен Вирджиниядағы табыстары жойылуы мүмкін, бұл Линкольн үшін жеңіліске және Оңтүстікке жеңіс сыйлауға әкелуі мүмкін.

Ұйым

Миссури армиясы генерал-майор Джеймс Ф. Фаган, генерал-майор Джон С. Мармадук және бригада генералы Джозеф О. Шелби басшылығымен үш дивизияға ұйымдастырылды, олардың барлығы соғыста бұрынғы шайқастардың қатысушылары еді. Армияда он төрт артиллериялық құрал болды. Миссури армиясының дивизиялар, бригадалар және полктар бойынша жіктелуін мына жерде көруге болады. Прайстің әскерінің шамамен төрттен бір бөлігі дезертирлерден тұрды. Прайс әскерінің жүздеген сарбаздары жалаң аяқ болды, ал көпшілігінің асхана немесе патрон жәшігі сияқты жеке жабдықтары болмады; көптегендері су үшін құмыралар алып жүрді және оқ-дәрілерін көйлектері мен шалбарларының қалталарына салып алып жүрді.

Миссури экспедициясы

Прайс әскері 1864 жылдың 16 қыркүйегінде Арканзастың солтүстік-шығысынан аттанды. Миссуриге басып кірген ол Пайлот-Ноб маңындағы Форт-Дэвидсонға орналасқан одақтың гарнизонына шабуыл жасауды жөн көрді, бірақ бұл шабуылда 1000-нан астам адамын жоғалтып, маңызды емес нысанаға уақытын ысырап етті. Сент-Луиске қарай жол жалғастыра алмағандықтан, күшті одақтық күштердің келуіне байланысты, Прайс батысқа бұрылып Джефферсон-Ситиге бет бұрды. Астананы алу мүмкін емес екеніне көз жеткізгеннен кейін, Прайс Канзас-Сити және жақын орналасқан Форт-Ливенвортқа қарай жолын жалғастырды. Бунвилл және Глазгода Прайс әскері мен одақтың жасақтары арасында, ал Седалияда Прайс бригадасы мен одақтас жасақтары арасында ұсақ шайқастар болды. Барлық шайқастарда конфедераттар жеңіске жетті. Батысқа қарай жылжу барысында Прайс тоналған және қолға түскен мүліктермен, сондай-ақ жылқы мен малдан құралған үлкен керуенге ие болды. Бұл керуеннің болуы Прайс тактикалық мүмкіндіктерін шектеді, және қазіргі АҚШ армиясының майоры Дейл Дэвис Прайс жорығын зерттеуінде осы керуенді «Уэстпорттағы жеңілістен кейін оның шегінуіне кедерілген альбатрос» деп сипаттады. Миссуридегі одақтың әскерлері генерал-майор Сэмюэл Р. Кертистің басшылығымен Прайс шабуылына қарсы тұру үшін жылдам ұйымдастырылды. Кертис Миссури мен Канзастағы милиция жасақтарын, сондай-ақ тұрақты жаяу және атты әскерлерді біріктіріп, 35 000-ға жуық адамнан тұратын Шекара армиясын құрды. Темірқасықта Прайс әскері дезертирлік, шығын және аурулар салдарынан әлсіреп бара жатты. Вестпорт шайқасының алдында оның қатарында 8 500 сарбаз ғана қалды. Прайс күштеріне қарсы Кертистің әскерімен қатар, генерал-майор Альфред Плесонтон басқаратын одақтың атты әскерлері де күш салған, ол Кертистің басшылығымен болғанымен, оның негізгі күштерінен тәуелсіз әрекет етті. Прайс жаңа одақтың күштеріне қарсы алғашқы сынағын Лексингтонда берді, онда ол Кертистің әскерінің бөлімдерін Кіші Көк өзені мен жақын орналасқан Тәуелсіздік қаласына кері шегіндірді. Осы екі жердегі жеңістер Прайс әскерін Кертистің негізгі әскері орналасқан Вестпортқа жақындатты. Плесонтон Прайсты Тәуелсіздікте ұстап алып, Миссури армиясын екі федералдық армияның арасына қыстырды, олардың әрқайсысы Прайс күштерінен үлкен болды. Бұл «Батыстың Геттисбері» деп аталған Вестпорт шайқасын тудырды, ол Прайс толық жеңіліске ұшырауына және оны Канзастан оңтүстікке қарай Үндістан аумағына (қазіргі Оклахома) шегінуге мәжбүр етті. Мараи-де-Синь өзенінде, Майн-Крик, Мармитон өзенінде және Ньютонияда одан әрі жеңілістер болды, Прайс Арканзас пен шығыс Техасқа дейін шегінуге мәжбүр болды (Форт-Смит, Арканзас қаласындағы қосымша федералдық әскерлерден қашу үшін). Прайс әскерінің қалдықтары 2 желтоқсанда Арканзасқа қайтып келді. Миссури армиясы осы сарбаздар кейіннен Транс-Миссисипи армиясына қосылған кезде ресми түрде таратылды, онда Прайс 1864 жылдың 3 желтоқсанынан 1865 жылдың 12 наурызына дейін атты әскер корпусына қолбасшылық етті.

Мексикаға

1865 жылы Азамат соғысы аяқталғанда берілудің орнына Прайс және оның бағыныштысы Джо Шелби көптеген қалған әскерлерін Мексикаға жер аударып әкетті. Прайс Мексика императоры Максимилианның қызметінде әскери міндет атқаруға үміттенеді, бірақ олай болмады. Дегенмен, Максимилиан оларға Вера-Круз маңындағы колония құру үшін жер берді. Бір жылдай уақыттан кейін бұл колония сәтсіз аяқталып, Бенито Хуарес басқарған заңды үкімет Максимилианды құлатып, өлім жазасына кесті. Содан кейін Прайс, Шелби және олардың көптеген жауынгерлері АҚШ-қа қайта оралуды жөн көрді. Прайс пен Шелбидің Мексикадағы оқиғасы кейін Джон Уэйн мен Рок Хадсонның "Жеңілмейтіндер" фильміне шабыт берді.

Миссури армиясының жұмысын бағалау

Прайс шабуылы кезіндегі құрама соғысты бағалау, АҚШ Армиясының Командалық және штабтық колледжі үшін жазылған диссертациясында майор Дейл Э. Дэвис Прайс Миссури армиясының науқанындағы сәтсіздіктің басты себебі Прайстің "құрама соғыстың" принциптерін тиімді қолдана алмауы екенін айтады. Бұл, басым күшке қарсы тұру үшін, тұрақты және жартылай әскери күштерді бірлесіп тиімді пайдалануды қажет етеді (Вьетнам соғысы кезінде Солтүстік Вьетнам мен Вьетконг француздар мен американдықтарға қарсы осылай істеген). Дэвис сондай-ақ Прайс шабуылының баяу жылдамдығы мен Конфедерацияның жартылай әскери күштерінің оның тұрақты әскеріне тым жақын болуын да кінәлайды. Дэвис атап көрсетеді, Форт-Дэвидсон, Глазго, Седалия және Бунвиллге жасалған мағынасыз шабуылдарында Прайс құнды уақыт, оқ-дәрі және адамдарды ысыраптап, Одақ генералы Роузкрансқа тиімді жауап беру үшін қажетті уақытты берді. Дэвис жазғандай, Прайс Конфедерацияның бушвакерлерін Федералдық құрылымдарды мазалап, Одақ әскерін оларды ауқымды аумақтарда қууға мәжбүр етуі керек еді, бұл Прайс армиясына қарсы күреске қолданылатын күштер санын азайтар еді. Оның орнына Прайс көптеген партизандарды әскеріне жақын ұстады, тіпті кейбіреулерін қатарына қосты, осылайша олардың жылдамдығы мен кішкентай, тәуелсіз бөлімшелерінің маңыздылығын жоққа шығарды. Бұл өз кезегінде Одақ генералдарына Вэстпортта Прайсты қоршап, жеңуге жеткілікті күш жинауға мүмкіндік берді, осылайша оның науқаны аяқталды және Миссури армиясы талқандалды.