Кіріспе
Адони – Үндістанның Андхра-Прадеш штатындағы Курнул ауданындағы қала. Бұл Адони муниципалитеті және Адони мандалының бас кеңсесі, Адони кірістер бөлімі басқарады. 2011 жылғы Үндістан халық санағы бойынша Адониде 166 344 адам тұрады. Бұл 184 625 халқы бар қалалық агломерациясымен штаттың ең көп халқы бар 16-шы қаласы. Бұл қаланың б.з.д. 1200 жылы Чандра Сен құрғаны делінеді. Кейіннен ол 14-16 ғасырларда гүлденген Виджаянагар ортағасырлық мемлекетінің құрамына кірді. Содан кейін қамал Бижапур және Голконда әулеттерінің Адил Шахи әулетінің мұсылман билеушілерінің бекінісіне айналды. 1690 жылы қамал Аурангзебке бағынды, ал 18 ғасырдың соңында ол Майсур раджасы Типу Сұлтанға қарасты, содан кейін 1799 жылы британдықтарға берілді. 15 ғасырдың басында және 16 ғасырдың ортасында Адони Виджаянагар империясының қамал қаласы болды. Оны Виджаянагардың қуатты аристократы Алия Рама Раяның туыстары басқарды. 1558 жылы Виджаянагар империясының құлдырауы кезінде Адониді басқару Бижапур сұлтандығының бесінші сұлтаны Әли Адил Шах I (1558–1579) қолға алды. Гамильтон 1820 жылы былай деп мәлімдеді: «Ол [Адони сол кезде] биік төбеде тұрды, және оның қабырғаларында көптеген таза сулы резервуарлар мен бұлақтар, сондай-ақ көптеген сарайлық құрылыстар болды». 1564 жылы Бижапур сұлтандығы Адониді мохаммедан билеушілерінен жоғалтты. Биканер патшасы Ануп Сингхтің қуатты генералы болған Сидди Масуд қамалдың нығайтылғандығын жақсартты, айналасындағы орманды тазартты, Иматиязгад және Адилабад қалашықтарын құрды және Шахи Джамия мешітін салды. Сидди Масуд сонымен қатар өнерді жинаушы және Күрңол сурет мектебінің демеушісі болды. 1688 жылы Адониге моғол генералы Фируз Жанг шабуыл жасады. Сидди Масуд өзінің сарайлықтарымен және отбасымен бірге бағынды. 1760 жылы Моғол империясы құлағаннан кейін Адониді Моғолдан бөлінген Хайдарабад низамы тағайындаған губернаторлар басқарды. Осындай билердің бірі – Низамның інісі Салабат Жұң. Француздар бұл тағайындауды қолдады. Алайда, «Салабат Жұң мінезі жұмсақ болды және оның зиялылығына Бусси де, Дюплекс те жоғары баға бермеді. Шындығында, Дюплекс оны тіпті "қабілетсіз" деп атады». 1786 жылы Адони бір ай қоршауға алынып, содан кейін Оңтүстік Үндістанның Майсур патшалығынан Типу Сұлтан басып алды. 1800 жылдың 15 маусымында Веллингтон маркизі Артур Уэлсли Хайдарабадтағы резидентке Адониді ағылшындар басып алған үшін Низамға тиісті өтемақы туралы хат жазды. Адони жиырма талұқтың бірі болды және 1810 жылы Адони мен Нагальдинна талұқтары біріктірілді. 1817 жылы Адониде, Үшінші англо-маратха соғысының басында, британдықтар жақын маңдағы басқа полктерден жаңа батальон құрды. 1842 жылы әскерилер Адониді аймақтың холераға бейімділігіне және айналасындағы қиын географиялық жағдайға байланысты тастап кетті. Британдық билік кезінде Оңтүстік Үндістан бірнеше әкімшілік округтерге бөлінді. Адони Мадрас президенттігінің Беллари ауданына кірді. 1861 жылдың 29 сәуірінде Құрңолдың аудандық инженері Форт-Сент-Джордждағы үкіметке хат жолдады: «Белларидің солтүстігінде және шығысында, Хайдарабад жолындағы жалғыз маңызды қала – Адони; онда мұсылмандардың өте көп халқы бар және ол маңызды сауда және өндіріс орталығы болып табылады». 1867 жылы Адони және Беллари муниципалдық кеңестері құрылды. 1876-1878 жылдар аралығында Адони мен оның айналасындағы аймақтарда қатты Ел-Ниньо аштығы болды, нәтижесінде халықтың үштен бірі қайтыс болды. 1953 жылы штаттардың тілдік қайта ұйымдастырылуынан кейін Адони қазіргі орнын Андхра-Прадеш штатының бір бөлігі ретінде алды.
Adoni is a city in the Kurnool district in the Indian state of Andhra Pradesh. It is a municipality and the headquarters of Adoni mandal, administered under the Adoni Revenue Division. In the 2011 census of India, Adoni had a population of 166,344, making it the 16th most populous town in the state with an urban agglomeration population of 184,625. It is thought to have been founded by Chandra Sen in 1200 BC and later came into the medieval kingdom of Vijayanagar which flourished from the 14th to the 16th centuries. The fort then became the stronghold of the Muslim kings of the Adil Shahi dynasty of Bijapur and Golconda. In 1690 the fort was taken by Aurangzeb then in the late 18th century it came to the Raja of Mysore, Tipu Sultan before it was ceded to the British in 1799. In the 15th century and early to mid 16th century, Adoni was a fort town of the Vijayanagara Empire. It was controlled by the kinsmen of Aliya Rama Raya, a powerful aristocrat of the Vijayanagara. In 1558, during the decline of the Vijayanagara Empire, control of Adoni came to Ali Adil Shah I (1558–1579), the fifth Sultan of the Bijapur Sultanate. Hamilton, in 1820, stated,
"It [Adoni at this time] stood at the top of a high hill, and contained within its walls many tanks and fountains of pure water with numerous princely structures." In 1564, the Sultanate of Bijapur lost control of Adoni to Mohammedan rulers. who was a powerful general of Raja Anup Singh of Bikaner, Siddi Masud improved the fort; cleared the surrounding forest; established the townships of Imatiazgadh and Adilabad and constructed the Shahi Jamia Masjid. Siddi Masud was also an avid art collector and a patron of the Kurnool school of painting. In 1688, Adoni was attacked by Firuz Jang, a Mughal general. Siddi Musud surrendered with his courtiers and family. At the fall of the Mughal Empire, around 1760, Adoni was ruled by governors appointed by the Nizam of Hyderabad, a Mughal splinter clan. One such governor was Salabat Jung, brother of the Nizam. The French supported the appointment. However,
"Salabat Jung was very mild by disposition and neither Bussy nor Dupleix rated his intelligence highly. In fact, Dupleix went to the extent of calling him a duffer." In 1786, Adoni was besieged for one month and then captured by Tipu Sultan of the Kingdom of Mysore of South India. On 15 June 1800, Arthur Wellesley, Marquess of Wellington, wrote to the resident at Hyderabad about appropriate reparations to the Nizam for English occupation of Adoni. Adoni became one of twenty taluqs and in 1810, the Adoni and Nagaldinna taluqs were combined. In 1817 Adoni, at the beginning of the Third Anglo Maratha War, the British raised a new battalion from other nearby regiments. By 1842, the military had left Adoni because of the perception that the area was susceptible to cholera and because of the unfavourable rugged surrounding geography. Under British rule, South India was divided into several administrative districts. Adoni fell into the district of Bellary of Madras presidency. On 29 April 1861, the acting district engineer of Kurnool wrote to the chief secretary to government at Fort St George,
"North and by east of Bellary, on the Hyderabad road, the only important town is Adoni; it contains a very large population of Mussulmen, and is a place of considerable trade and manufacture." In 1867, the Adoni and the Bellary Municipal Councils were created. Between 1876 and 1878, a severe El Nino famine affected Adoni and the surrounding areas where nearly one third of the population died. In 1953, after the linguistic reorganisation of the states, Adoni gained its present seat as part of Andhra Pradesh.
География
Адони қаласы теңіз деңгейінен орташа биіктікте орналасқан. Климаты негізінен тропикалық, жазда температура 31 °C-тан 45 °C-қа дейін, ал қыста 21 °C-тан 29 °C-қа дейін жетеді. Топырағы қара және қызыл түсті. Цемент өндірісіне жарамды ірі әктас кен орындарымен қатар, мыс, қорғасын, мырыш және кейбір аймақтарда алмаз сияқты минералдар да кездеседі.
Демография
2011 жылғы санақ бойынша, халық саны ерлер мен әйелдерден тұрды. Бұл көрсеткіш 1000 еркекке 1013 әйелді құрады, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (1000 адамға 940 әйел) жоғары. Сол жылы 0 мен 6 жас аралығындағы балалар саны болды. Олардың ішінде ұлдар және қыздар бар, нәтижесінде 1000 адамға 968 әйел қатынасы тіркелді. Орташа сауаттылық деңгейі 68,38 пайызды құрады, сауатты адамдардың саны болды. Бұл көрсеткіш ұлттық орташа көрсеткіштен (73 пайыз) айтарлықтай төмен. Қалалық агломерацияның халқы 184 771 адамды құрады, оның ішінде 92 006 еркек және 92 765 әйел болды, бұл 1000 еркекке 1008 әйел қатынасын көрсетті. 0-6 жастағы балалардың саны 20 517-ге жетті. 112 151 сауатты адам тіркелді, бұл 68,28 пайызды құрады.
Экономика
Адони қаланың ортасында орналасқан үлкен базарға ие маңызды сауда орталығы. Адони мақтаның ірі өндірушісі және мақта тазалау және тоқыма өнеркәсібі дамыған. Ең маңызды өнеркәсіптердің бірі – жер жаңғағы майы өндірісі. Адони Андхра-Прадеш штатының маңызды сауда орталығы болып табылады, қаланың орталығында үлкен базар орналасқан.
Темір жол
Адони теміржол станциясы және оған қосылатын жолдар 1870 жылы британдық үкімдік кезеңде салынды. Қазіргі кезде ол Солапур-Гунтакл желісіндегі Оңтүстік Орталық теміржолының бөлігі болып табылады, бұл желісі Bengaluru-Mumbai және Chennai-Mumbai бағыттарының құрамына кіреді.
Білім
Бастауыш және орта білім мемлекеттік басқаруда, ал жекеменшік мектептермен толықтырылады, бұл білім беру ісі штаттың Мектеп білімі департаменті арқылы жүзеге асырылады. Мектептерде оқыту тілдері: ағылшын, телугу, каннада және урду.
Жоғары колледжтердің атаулары: 1. Адони өнер және ғылым колледжі, 2. Саи жоғары колледжі, 3. Д.Жотырмай атындағы жоғары колледж. Инженерлік колледждің атауы – Бхима технология және ғылым институты (БТИИ).