Кіріспе

Критикалық радиус – агрегаттың термодинамикалық тұрақты болуы үшін қажетті ең кішкентай бөлшек мөлшері. Басқаша айтқанда, бұл газ, сұйық немесе қатты матрицада атомдар немесе молекулалар бірігіп топтасқаннан кейін, жаңа фазалық инклюзия (көпіршік, тамшы немесе қатты бөлшек) пайда болуы мүмкін және өсуді бастай алатын ең төменгі радиус. Мұндай тұрақты ядролардың қалыптасуы ядролық түзілу деп аталады. Ядролық түзілу процесінің басында жүйе бастапқы фазада болады. Содан кейін, жаңа фазадан агрегаттар немесе кластерлер наноөлшемде біртіндеп және кездейсоқ түрде қалыптасады. Егер процесс мүмкін болса, ядро пайда болады. Агрегаттардың қалыптасуы белгілі бір жағдайларда ғана мүмкін екенін ескеру қажет. Егер бұл шарттар орындалмаса, агрегаттардың жылдам пайда болуы мен жойылуы орын алады және ядролық түзілу мен одан кейінгі кристаллдық өсу процесі жүрмейді. Жауын-шашын модельдерінде ядролық түзілу әдетте кристалл өсу процесінің алғы шарты болып табылады. Кейде жауын-шашынның жылдамдығы ядролық түзілу процесімен шектеледі. Мысалы, микротолқынды пештен қатты қызған суды алып, оны қасықпен немесе стақан қабырғасына сілкігенде, гетерогенді ядролық түзілу орын алып, су бөлшектерінің көп бөлігі буға айналады. Егер фазалық өзгеріс сұйық матрицада кристаллды қатты дене түзелсе, атомдар дендрит құрауы мүмкін. Кристалл өсуі үш өлшемде жалғасады, атомдар белгілі бір бағыттарда, әдетте кристалл өсі бойымен орналасып, дендриттің ерекше ағаш тәрізді құрылымын қалыптастырады.

Интерпретация

Гиббс еркін энергиясының өзгеруі оң болғанда, жадро түзілу процесі тиімді болмайды. Нанобөлшектердің радиусы кішкентай болады, беттік энергия көлемдік энергиядан басым. Керісінше, егер өзгеру деңгейі теріс болса, жүйе термодинамикалық тұрақты болады. Бөлшектің мөлшері критиктік радиустан асып түседі. Осы жағдайда көлемдік энергия беттік энергияны басып өтеді. Критикалық радиус формуласынан көрініп тұрғанындай, Гиббс көлемдік энергиясы артқан сайын, критиктік радиус кемиді, демек, ядролардың түзілуіне қол жеткізу және кристалдану процесін бастау жеңілдейді.