Австралияны португалдықтардың алғашқы ашу теориясы

Кіріспе

Австралияны португалдар ашқандығы туралы теорияда 1521 және 1524 жылдар аралығында, голланд навигаторы Виллем Янссон 1606 жылы "Дюйфкен" кемесімен келгенге дейін, алғашқы португал теңізшілерінің Австралияны көрген еуропалықтардың біріншілері болғаны айтылады. Бұл теорияға толыққанды қабылданған дәлелдер жоқ, бірақ ол мыналарға негізделген: 16 ғасырға жататын француз карталарының тобы – Диппе карталары, Индонезия мен Антарктида арасындағы үлкен құрлықты көрсетеді. "Жава ла Гранде" деп аталатын бұл құрлықта француз, португал және галлизацияланған португал жер аттары бар, және кейбір зерттеушілер оны Австралияның солтүстік-батыс және шығыс жағалауларымен сәйкес деп түсіндіреді. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы португалдық колониялардың 1513-1516 жылдар аралығындағы жақын орналасуы, әсіресе Австралия жағалауынан шамамен Португалиялық Тимор. Австралия жағалауында табылған түрлі ескі заттар, кейбіреулер оларды португалдардың Австралияға жасаған алғашқы сапарларының қалдықтары деп санайды, бірақ көбінесе олар Макассанның Солтүстік Австралияға сапар салғанының куәлігі ретінде қарастырылады. Австралияға аборигендер емес адамдардың алғашқы сапарлары туралы Қытай (адмирал Чжэн), Франция, Испания және тіпті Финикия да мәлімдеме жасаған, бірақ олардың ешқайсысы жалпыға қабылданған дәлелдерге ие емес.

Теорияның 19 ғасырдағы дамуы

Шотландиялық Александр Далримпл 1786 жылы осы тақырыпта жазғанмен, 1859 жылы португалдардың Голландиядан бұрын Австралияға келгенін дәлелдеуге алғашқы күш жұмсаған Британ мұражайының карта сақтаушысы Ричард Генри Мейджор болды. Оның негізгі дәлелі – XVI ғасырдың ортасындағы француз карталарынан құралған Дипп карталары тобы. Дегенмен, қазіргі таңда оның тарихи зерттеулерге қатысты көзқарасы кемшіліктерімен толғанып, мәлімдемелері көбінесе асыра сілтеулі екеніне көпшілік келіседі. 1861 жылы академиялық журналда жариялаған Мейджор Мануэль Годиньо де Эредияның картасын тапқанын хабарлады, ол, оның пайымдауынша, португалдардың Солтүстік-Батыс Австралияға, мүмкін 1601 жылы келгенін көрсетеді. Бірақ шындығында, бұл картаның тамыры 1630 жылға дейін жетеді. Дипп карталарындағы Жаве-ла-Гранде Австралияға XVI ғасырдың бірінші тоқсанында португалдықтардың келгенін растамайды, алайда бұл элемент португалдықтардың жергілікті ақпарат көздерінен жинаған Явадан тыс Сунда архипелагы аралдарының сипаттамаларынан карталарға енген болуы мүмкін. 1895 жылы Джордж Коллингридж «Австралияның ашылуы» атты еңбегін жариялады, онда Куктың кезіне дейінгі Ұлы Оңтүстік құрлығын табуға жасалған барлық еуропалық әрекеттерді қарастырып, Дипп карталарын пайдалана отырып, Австралияға португалдардың келгені туралы теорияны ұсынады. Португал және испан тілдерін жетік білетін Коллингриджді Австралияға бірнеше Дипп карталарының түпнұсқаларының келуіне байланысты қызу пікірталас шабыттандырды. Бұл карталар Мельбурн, Аделаида және Сиднейдегі кітапханаларға сатылған еді. Бірқатар жер-атауларында қателіктер болғанына қарамастан, олар пайдаланылмады. Профессор Эдвард Хьювуд та бұл теорияны ерте сынға алды. 1899 жылы ол Австралияның жағалауларына 16 ғасырдың басында жеткені туралы аргумент сол кездегі «белгісіз карта жасаушы Австралия орналасқан жер шарының төрттен бір бөлігінде оның жағалауларын жақсы білген үлкен құрлықты салған» деген болжамға негізделгенін атап өтті. Ол «қиындық ең болмағанда екі жеке саяхатты, әр жағалауда біреуін болжау қажеттілігінен туындайды, бірақ мұндай жазбалар жоқ» деп көрсетті. Ол былай деп қосты: «Әрине, бұл картаны басқаша түсіндіру қиын». Дипп карталарындағы Жапонияның бейнесі, оларға Үнді мұхитының оңтүстігіндегі Гигант аралы мен Оңтүстік Американың батыс жағалауындағы Катигараның қосылуы, сондай-ақ олардың кейінгі нұсқаларында көптеген шығанақтар мен өзендері бар оңтүстік континенттің ойдан шығарылған жағалау сызығының суреті, олардың әлемнің шеткі аймақтарына қатысты сенімділік деңгейі төмен екенін және олардың авторларына ескі жазушылардың әлі де әсер ететінін көрсетті. Ол былай деп қорытындылады: «Бұл бізді XVI ғасырда Австралияның ашылуы туралы олардың негізсіз куәліктеріне осындай маңызды болжамды негіздеуден сақтандыруы керек».

Although Scotsman Alexander Dalrymple wrote on this topic in 1786, it was Richard Henry Major, Keeper of Maps at the British Museum, who in 1859 first made significant efforts to prove the Portuguese visited Australia before the Dutch. A group of mid 16th century French maps, the Dieppe maps, formed his main evidence. However, there is widespread agreement today that his approach to historical research was flawed and his claims often exaggerated. Writing in an academic journal in 1861, Major announced the discovery of a map by Manuel Godinho de Eredia, claiming it proved a Portuguese visit to North Western Australia, possibly dated to 1601. In fact, this map's origins are from 1630. nor the Jave la Grande on the Dieppe Maps was evidence of Australia having been visited by Portuguese visitors in the first quarter of the sixteenth century, but that this feature had found its way on to the maps from descriptions of islands of the Sunda archipelago beyond Java collected from native informants by the Portuguese. In 1895, George Collingridge produced his The Discovery of Australia, an attempt to trace all European efforts to find the Great Southern Land to the time of Cook, and also introducing his interpretation of the theory of Portuguese visitation of Australia, using the Dieppe maps. Fluent in Portuguese and Spanish, Collingridge was inspired by the publicity surrounding the arrival in Australia of copies of several Dieppe maps, which had been purchased by libraries in Melbourne, Adelaide and Sydney. Despite a number of errors regarding place names, It was not used. Professor Edward Heawood also provided early criticism of the theory. In 1899 he noted that the argument for the coasts of Australia having been reached early in the 16th century rested almost entirely on the supposition that at that time, "a certain unknown map maker drew a large land, with indications of definite knowledge of its coasts, in the quarter of the globe in which Australia is placed". He pointed out that "a difficulty arises from the necessity of supposing at least two separate voyages of discovery, one on each coast, though absolutely no record of any such exists". He added: "The difficulty, of course, has been to account for this map in any other way". The delineation of Japan in the Dieppe maps, the insertion in them of an Isle des Géants in the southern Indian Ocean, and of Catigara on the west coast of South America, and in their later versions the depiction of a fictitious coastline of a southern continent with numerous bays and rivers, showed the slight reliance to be placed on them with respect to outlying parts of the world and the influence still exercised on their makers by the old writers". He concluded: "This should surely make us hesitate to base so important assumption as that of a discovery of Australia in the sixteenth century on their unsupported testimony".

Кеннет МакИнтайр және теорияның ХХ ғасырдағы дамуы

Австралияны португалдықтар ашқан теориясының дамуы Мельбурн заңгері Кеннет МакИнтайрдың 1977 жылы жарық көрген «Австралияның құпия ашылуы; Португалдықтардың Куктан 200 жыл бұрын жасаған сапарлары» атты кітабымен тікелей байланысты. МакИнтайрдың кітабы 1982 және 1987 жылдары қысқартылған қағаз басылымда қайта басылып шықты және 1980-жылдардың ортасында мектеп тарихының оқу тізімдерінде кездесті. Доктор Тони Диснейдің сөзіне сәйкес, МакИнтайрдың теориясы Австралия мектептеріндегі тарих пәнінің бір буын мұғалімдеріне әсер етті. 1980-жылдары Майкл Торнхилл мен МакИнтайр кітап негізінде теледокументалды фильм жасады, ал теория келесі жиырма жыл бойында көптеген жағымды газет шолуларында және мақалаларда жарияланды. Австралия мектептеріндегі тарих оқулықтары да оның теориясын қабылдаудың қалыптасуын көрсетеді. 1980-жылдары Австралияға келген Британ кітапханасының карталар кураторы доктор Хелен Уоллистің қолдауы МакИнтайрдың теориясына ғылыми салмақ қосып, оның маңыздылығын арттырды. 1987 жылы Австралияның ғылым министрі Барри Джонс Воррнамбол қаласында өткен екінші «Махагони кемесі» симпозиумын ашқанда: «Мен Кеннет МакИнтайрдың маңызды кітабын 1977 жылы жарық көргеннен кейін дереу оқыдым. Оның негізгі аргументі маған көндірерлік, тіпті толыққанды дәлелді деп танылған жоқ» деді. 1970-жылдардың соңы мен 1980-жылдардың басында Ян Маккиган және Лоуренс Фицджеральд сияқты басқа авторлардың ұсынған, бірақ негізінен қолдайтын теориялары Австралияны португалдықтар ашқан теориясына сенімділік арттырды. 1994 жылы МакИнтайр өзінің теориясы Австралияда қабылданып келе жатқанына қуаныш білдірді: «Бұл біртіндеп таралып жатыр. Ең маңыздысы, ол мектеп бағдарламасына енгізілді, сондықтан оқушылар осы туралы біледі. Олар өз кезегінде мұғалім болып, одан кейін өз оқушыларына айтады және т.б».

Дипп картасының түсіндірілуі

Португалдықтардың Австралияны ашқан теориясының негізгі қағидасы – 16 ғасыр француз карталарындағы Диппе мектебінің карталарында ерекше көзге түсетін «Жаве-ла-Гранде» деп аталатын континенттің Австралияны бейнелейтіні туралы болжам. 1982 жылы Кеннет МакИнтайр Диппе карталарын «Португалдықтардың Шығыс Австралияны ашқанының жалғыз куәсі» деп сипаттады. Ол бұл тұжырымды «Махоган кемесі, Жилонг түйінді жерлері және осы сияқты басқа да заттар португалдықтардың Австралияны ашқанының дәлелі емес екенін» көрсету үшін айтты. Керісінше, Диппе карталары португалдықтардың Австралияны ашқанын дәлелдейді және бұл Махоган кемесі сияқты біздің жұмбақтарымызға жарық түсіреді. Осы тақырыпта жазған кейінгі авторлар, соның ішінде Фицджеральд, МакКиган және соңғы кезде Питер Трикетт, негізінен Диппе карталарындағы «Жаве-ла-Гранде» континентіне назар аударады. Австралияның португалдықтар ашқаны туралы теорияны сынаған А. Ариэль, М. Пирсон, В. А. Р. Ричардсон, Гейл К. Брунелл және Роберт Дж. Кінг Диппе карталарындағы «Жаве-ла-Гранде» құрлық массасына да ден қояды (төменде қараңыз). В. А. Р. Ричардсон Диппе карталарындағы «Жаве-ла-Гранде» бейнесінің қазір жоқ португалдық дереккөздерге негізделгенін, кем дегенде, жартылай болса да, айтады. МакИнтайрдың карталардың бұрмалануы және оларды түзетуге қолданылған есептеулер туралы теориясы да сынға ұшырады. Лоренс Фицджеральд пен Питер Трикетт екеуі де «Жаве-ла-Гранде» португалдық теңіз карталарына негізделгенін, олар қазір жоғалып кеткенін, ал Диппе карта жасаушылары оларды дұрыс бағыттамаға келтірмегенін айтады. Бұл екі автор да «Жаве-ла-Гранде» континентінің жағалау ерекшеліктерін қазіргі Австралиямен салыстыруға тырысады. 1994 жылы МакИнтайр Педро Нуньестің жазбалары Диппе карталарындағы бұрмалауды түсіндіруін қолдайтынын мәлімдеді. 1988 жылы Британ мұражайының карталар сақтаушысы Хелен Уоллис Диппе карталарына қатысты «түсіндірулердің өрбуін» атап өтті. Ол өзінің Австралияны голландтардан 70 жыл бұрын «белгісіз жергілікті португалдық саяхатпен» ашқандығы туралы пікірін айтты, оның картасы 1529-30 жылдары Жан Парментье басқарған француз экспедициясынан аман қалғандар Диппеге әкелген.

The central plank of the theory of Portuguese discovery of Australia suggests the continent called Jave la Grande, which uniquely appears on a series of 16th century French world maps, the Dieppe school of maps, represents Australia. Speaking in 1982, Kenneth McIntyre described the Dieppe maps as "the only evidence of Portuguese discovery of Eastern Australia". He stressed this to point out "that the Mahogany Ship, and the Geelong Keys, and other things of that sort, are not part of the proof that the Portuguese discovered Australia. It is the other way around. The Dieppe maps prove (sic) that the Portuguese discovered Australia, and this throws a fierce bright light on our mysteries such as the Mahogany Ship". Later writers on the same topic take the same approach of concentrating primarily on "Jave la Grande" as it appears in the Dieppe maps, including Fitzgerald, McKiggan and most recently, Peter Trickett. Critics of the theory of Portuguese discovery of Australia, including A. Ariel, M. Pearson, W. A. R. Richardson, Gayle K. Brunelle and Robert J. King also concentrate on the "Jave la Grande" landmass of the Dieppe maps (see below). W. A. R. Richardson argues that Jave la Grande as it appears on the Dieppe world maps is at least partly based on Portuguese sources that no longer exist. McIntyre's own theory about distortion of the maps and the calculations used to correct the maps has also been challenged. Both Lawrence Fitzgerald and Peter Trickett argue Jave la Grande is based on Portuguese sea charts, now lost, which the mapmakers of Dieppe misaligned. Both these writers try to compare the coastal features of Jave la Grande with modern Australia's, by realigning them. In 1994, McIntyre suggested that the writings of Pedro Nunes supported his interpretation of the distortion that occurred on the Dieppe Maps. Helen Wallis, Keeper of Maps at the British Museum, referred in 1988 to the interpretation "explosion" on the subject of the Dieppe maps. She herself argued the case for discovery of Australia by "a local Portuguese voyage otherwise unknown" seventy years before the Dutch, a chart of which was "presumably" brought back to Dieppe by the survivors of a French voyage to Sumatra led by Jean Parmentier in 1529–30.

Кристова де Мендонсаның рөлі

Кристово де Мендонса португалдық дереккөздердің аз ғана санынан белгілі, әсіресе атақты португал тарихшысы Жоао де Барростың "Азияның онжылдықтары" (Decadas da Asia) атты еңбегінен, онда португал империясының Үндістан мен Азиядағы өсуінің тарихы баяндалған, бұл еңбек 1552–1615 жылдар аралығында жарияланған. Мендонса Барростың есебінде алтын аралдарын іздеу туралы нұсқаулармен еске алынады. Алайда, Мендонса және басқа португал теңізшілері Педир (Суматра) қаласындағы бекініс құрылысына көмектескен деп сипатталады, ал Баррос бұл экспедицияны еске алмайды. МакИнтайр Кристово де Мендонсаны шамамен 1521–1524 жылдар аралығында Австралияға жасалған сапардың командирі деп атады, ол 1494 жылғы Тордесильяс шартының салдарынан құпия сақталуы тиіс екенін айтты, себебі бұл шарт ашылмаған әлемді Португалия мен Испания арасында бөлген. Баррос пен басқа португалдық дереккөздер Австралия болуы мүмкін жердің табылуы туралы ештеңе айтпайды, бірақ МакИнтайр бұл 1755 жылғы Лиссабон жер сілкінісінде түпнұсқа құжаттардың жоғалуына немесе ресми үнсіздік саясатына байланысты болуы мүмкін деп болжады. Австралияны португалдықтардың ашқаны туралы теорияны қолдайтындардың көпшілігі МакИнтайрдың гипотезасын қолдады, яғни Мендонса Австралияның шығыс жағалауын бойлап жүзіп өткен және Дипп карталарында "Jave la Grande" деп белгіленген карталарды қалдырған, бұл карталар 1540, 1550 және 1560 жылдарда пайда болған. МакИнтайр карталар Мендонсаның Виктория штатындағы Порт-Фейриге дейін оңтүстікке барғанын көрсетсе, Фицджеральд олар Тасманияға дейін жеткенін, ал Трикетт Оңтүстік Австралиядағы Спенсер шығанағына және Жаңа Зеландияның Солтүстік аралына дейін барғанын айтады.

Австралия аборигендерінің тілдеріндегі португал сөздерінің дәлістері

1970 және 1980 жылдары тіл білімі маманы Карл Георг фон Бренденштейн теорияға басқаша тұрғыдан қарап, Австралияның солтүстік-батысындағы аборигендер қолданған 60 сөздің португал тілінен шыққандығын айтты. Аделаида университетінің профессоры Петер Мюльхауслердің сөзінше:

Фон Бренденштейн португалдардың "құпия колония құрып, қазіргі Брум қаласына дейін жол салып" және "Шығыс Кимберлидегі тас үйлер сыртқы көмексіз салынбаған" деген пікірді білдірген. Алайда Николас Тибергердің мәлімдемесінше, қазіргі тіл білімі мен археологиялық зерттеулер оның аргументтерін растамайды. Мюльхауслер келісіп, "Фон Бренденштейннің дәлелдері өте сенімсіз: оның тарихи деректері болжамға негізделген – отарлау құпия болғандықтан, жазбаша куәліктер жоқ және оның мәлімдемелерін оның келтірген тіл біліміндегі дәлелдері қолдамайды" деді. 2014 жылдың қаңтар айында Нью-Йорк галереясы XVI ғасырға жататын португал қолжазбасын сатуға шығарды, оның бір бетінде галереяның пікірінше кенгуру болуы мүмкін, белгісіз жануардың жазбалары болды. Австралия Ұлттық кітапханасының докторы Мартин Вудс: "Жануардың кенгуру немесе валлабиге ұқсастығы анық, бірақ ол Оңтүстік-Шығыс Азиядағы бұғының басқа түрлеріне де ұқсауы мүмкін. Өкінішке орай, қазіргі уақытта қолжазбадағы ұзын құлақты, ірі аяқты жануардың бейнесі көп мән бермейді" деді. Ла Тробе университетінің докторы Питер Придмор бұл жазбада аардвак бейнеленгенін болжады.

Speculum Orbis Terrae (Жер бетіндегі көк)

Сол дәуірдегі басқа да мәтіндер Жаңа Гвинеяның оңтүстігіндегі әртүрлі флора мен фаунаға ие жерді көрсетеді. Корнелис де Жодедің 1593 жылғы «Speculum Orbis Terrae» атласындағы картаның бір бөлігі Жаңа Гвинеяны және оңтүстікте айдаһарлар мекендейтін болжамды жерді бейнелейді. Кеннет МакИнтайр Корнелис де Жоде голланд болғанымен, «Speculum Orbis Terrae» атласының бет парағы Австралия туралы португалдықтардың ерте білімінің дәлелін ұсынуы мүмкін деп ұсынды. МакИнтайр Куктың өзінің күнделігіндегі «Бұл порты мақсаттарымызға өте жақсы сай келеді, бірақ маған айтқаннан гөрі кішкентайрақ» деген пікірін, 1982 жылғы «Махогани кемесі» симпозиумында келтірді. Ол Кук Dauphin картасының көшірмесін алып жүрген немесе көрген болуы мүмкін екенін, соның нәтижесінде Австралияның шығыс жағалауы бойынша бағытталғанын көрсетеді. МакИнтайр кітабында Кукқа мұны қарауыл немесе қайық экипажы айтқан болуы мүмкін екенін мойындады, бірақ бұл «ерекше ескерту» екенін қосты. 1997 жылы Рей Паркин Куктың 1768–1771 жылдардағы сапары туралы толық есеп жазды, «Endeavour» кемесінің бастапқы күнделігін, Куктың күнделігін және экипаж мүшелерінің есептерін көшірді. Паркин күнделіктің тиісті жазбасын былай деп жазды: «Жарға 4 фатомдай, жағалаудан шамамен бір мильдей қашықтықта тоқтадық, содан кейін қайықтарды кемеге шақыруға сигнал бердім, кейін өзім арнаны өте тар, ал порт маған айтқаннан әлдеқайда кішкентай екенін, бірақ мақсатымызға өте қолайлы екенін анықтадым». 14 маусымдағы күнделікте кемелік қайықтар зардап шеккен «Эндевор» кемесіне жол ашқандығы айтылған. Дегенмен, МакИнтайрдың түсіндірмесінің әсері қазіргі австралиялық мектеп оқу бағдарламаларында әлі де көрініп тұр.

Магогандан жасалған кеме

МакИнтайрдың сөзінше, 1836 жылы кеме апатына ұшыраған кит аулаушылар тобы құмды төбелермен ең жақын елді мекенге, Порт-Фейриге қарай бара жатқанда, Кристова де Мендонсаның қаравеллаларының бірінің қалдықтарын тапқан. Олар махоган ағашынан жасалған кеменің қираған жерін көрген. 1836 жыл мен 1880 жыл аралығында 40 адам «ежелгі» немесе «испандық» кеме апатын көргендерін жазған. Не болса да, соңғы кезде кең ауқымды іздеулер жүргізілгеніне қарамастан, 1880 жылдан бері кеме апаты табылған жоқ. Кейбір авторлар МакИнтайрдың өзінің тұжырымын қолдау үшін бастапқы құжаттарды көшірудегі дәлдігін сынады. Доктор Мюррей Джонстың 2005 жылғы «Махоган кемесі» туралы 19 ғасырға қатысты есептерге жасаған зерттеуі, куәгерлердің баяндамалары аймақтағы бірнеше кеме апатына қатысты екенін көрсетті. Джонс бұл кеме апаттарының 19 ғасырдың басында Австралияда салынғанын және португал теңіз шаруашылығымен байланысы жоқ екенін тұжырымдады.

Джилонг кілздері

1847 жылы Виктория штатының Джилонг қаласына жақын орналасқан Лаймбернерс-Пойнт аймағында, Чарльз Ла Троб, әуесқой геолог, аймақтағы әк өндіруге байланысты қазба жұмыстары кезінде ашылған қабықшалар мен басқа да теңіз шөгінділерін зерттеді. Бір жұмысшы оған бұрынғы күні тапқан бес кілтті көрсетті. Ла Троб кілттердің шамамен 100-150 жыл бұрын жағалауға түскенін болжады. Кеннет Макинтайр оларды 1522 жылы Мендонса немесе оның теңізшілерінің бірі тастаған болуы мүмкін деп жорамалдады. Бірақ кілттердің қайдан шыққандығын анықтау мүмкін емес, себебі олар жоғалып кеткен. Көбірек сенімді түсіндірме – "көп тозығы жеткен" кілттерді оларды тапқанға дейін бір лимбурнер тастап кеткен болуы мүмкін. Себебі кілттер табылған топырақ және қабықшалар қабатының жасы шамамен 2300-2800 жылға бағаланған, бұл Ла Тробтың мерзімін сенімсіз етеді. Геолог Эдмунд Гилл мен инженер-тарихшы Питер Алсоптың пікірінше, Ла Тробтың қатесі түсінікті, өйткені 1847 жылы көптеген еуропалықтар әлемнің жасы 6000 жыл ғана деп есептеген.

Қаңтар

1916 жылы Батыс Австралияның Кимберли жағалауындағы Нейпир-Брум шығанағындағы кішкентай аралда екі қола зеңбірек табылды. Зеңбіректерді каронадтар деп жаңылысқандықтан, кішкентай арал Каронад аралы деп аталды. Кеннет Макинтайр бұл зеңбіректердің португалдықтардың Австралияны ашқандығы туралы теорияны қуаттайтынына сенді. Алайда, Фримантлдегі Батыс Австралия мұражайының ғалымдары қаруды жан-жақты талдап, олардың 18 ғасырдың соңындағы Макассан зеңбіректері екенін, еуропалық емес екенін анықтады. Бір зеңбіректе португалдық "елтаңбаның" бейнесі бар деген мәлімдеме дұрыс емес. 2012 жылдың қаңтар айында Дарвинге жақын Данди жағажайында екі жыл бұрын табылған айналмалы зеңбірек португалдық деп веб-жаңалықтар мен австралиялық баспасөздерде кеңінен жарияланды. Бірақ, кейіннен Солтүстік территория мұражайы мен көркемсурет галереясының талдауы оның да Оңтүстік-Шығыс Азияда жасалғандығын көрсетті. Тағы бір талдау нәтижесінде зеңбіректегі қорғасын Испанияның Андалусия аймағынан алынған қорғасынға ұқсас екені анықталды, бірақ ол Индонезияда қайта өңделген болуы мүмкін. Мұражайда Оңтүстік-Шығыс Азияда жасалған жеті зеңбірек сақталады. 1908 жылы Дарвинде табылған тағы бір Оңтүстік-Шығыс Азияда жасалған айналмалы зеңбірек Оңтүстік Австралия мұражайында сақталған. 2014 жылы Данди жағажайындағы зеңбірек ішіндегі құм 1750 жылға жатсады деген қорытынды жасалды.

Битангаби шығанағы

Кеннет МакИнтайр 1977 жылы алғаш рет Жаңа Оңтүстік Уэльстің оңтүстік жағалауындағы Едемге жақын Беова ұлттық саябағындағы Битангаби шығанағындағы тас қираған жерлердің португалдықтарға тиесілі болуы мүмкін деген пікір білдірді. Бұл қираған жерлер – бір ғимараттың іргетасы, айналасы тас үйінділермен қоршалған. МакИнтайр бұл үйінділердің бұрын қорғаныс қабырғасын құраған болуы мүмкін деп санайды. Сондай-ақ, МакИнтайр тасқа қашалған 15?4 деген жазуды анықтады. МакИнтайр португалдық каравельдің экипажы Австралияның шығыс жағалауын зерттеу кезінде қыстағанда тас блок және қорғаныс қабырғасын салған болуы мүмкін деп болжады. 1977 жылы МакИнтайр теориясын ұсынғаннан бері, бұл орынға қатысты маңызды зерттеулерді NSW парктер мен жабайы табиғат қызметінің бұрынғы тарихшысы Майкл Пирсон жүргізді. Пирсон Битангаби шығанағындағы қираған жерлердің Едем аймағында кит аулау және мал шаруашылығымен айналысқан Имлай ағайындарының қоймасы ретінде салынғанын анықтады. Жергілікті аборигендерді қорғаушы Джордж Август Робинсон 1844 жылдың шілдесінде құрылыстың басталғаны туралы жазды. 1846 және 1847 жылдары үш ағайындының екеуі қайтыс болғандықтан, құрылыс аяқталмай қалды. Лоренс Фицджеральд сияқты басқа да саяхатшылар мен жазушылар 15?4 деген жазуды таба алмады. Питер Трикетт 2007 жылы жарияланған «Балық шағасынан тыс» еңбегінде МакИнтайр көрген күнді тасқа салынған кездейсоқ сызықтар болуы мүмкін екенін айтады. Трикетт Пирсонның жұмысын қабылдайды, бірақ Имлайлар өз құрылысын португалдықтардың қираған құрылысының үстіне салған болуы мүмкін деп болжайды, осылайша айналасындағы тастар мен жартылай өңделген тастарды түсіндіреді. Трикетт сонымен қатар бұл аймақтың жергілікті австралиялық атауы португалдықтардан шыққан болуы мүмкін деген гипотезаны ұсынады.

Килва сұлтандығының монеталары

1944 жылы Марчинбар аралында RAAF радар операторы Маури Айзенберг тоғыз монета тапты. Төрт монета 1690-1780 жылдар аралығындағы голланд дуиттері екені анықталды, ал араб жазуы бар бес монета Шығыс Африканың Килва сұлтандығынан екені анықталды. Монеталар қазір Сиднейдегі Powerhouse мұражайында сақталуда. 2018 жылы тағы бір монета, сондай-ақ Килвадан деп есептеледі, Эльчо аралындағы жағажайдан табылды, бұл Вессел аралдарының бірі, археолог және Past Masters тобының мүшесі Майк Гермес тапқан. Гермес бұл австралиялық аборигендер мен Килва арасындағы сауданың белгісі болуы мүмкін, немесе монеталар Макассанның Австралиямен байланысы нәтижесінде келгенін болжады. Ян С. Макинтош та монеталардың "1780 жылдары трепанг жинау мен зерттеулердің алғашқы кезеңінде Макассар теңізшілерімен әкелінген болуы мүмкін" деген пікірде.