Кіріспе
Microsoft компаниясының құқық бұзушылыққа қарсы жүйесі – Windows Genuine Advantage (WGA) – Microsoft компаниясының Windows Update және Microsoft Download Center сияқты қызметтерге қол жеткізген кезде бірнеше Microsoft Windows операциялық жүйелерінің лицензияларын тексеруге арналған жүйе. Ол екі компоненттен тұрады: Winlogon-ға қосылатын және әрбір кірген кезде Windows лицензиясын тексеріп отыратын WGA хабарламалары деп аталатын орнатылатын компонент, сондай-ақ Microsoft Download Center немесе Windows Update-тен белгілі бір жаңартуларды жүктегенде Windows лицензиясының дұрыстығын тексеріп отыратын ActiveX бақылауы. WGA хабарламалары Windows XP және одан кейінгі нұсқаларын қамтыды, бірақ Windows Server 2003 және Windows XP Professional x64 Edition кірмейді. ActiveX бақылауы Windows 2000 Professional лицензияларын да тексерді. Windows 7-де WGA Windows Activation Technologies деп аталды. Аты айтылғанмен, ол компьютердің толықтығын немесе қауіпсіздігін бағаламайды.
Windows Genuine Advantage (WGA) was an anti infringement system created by Microsoft used to validate the licences of several Microsoft Windows operating systems upon accessing services such as Windows Update and Microsoft Download Center. It consisted of two components: an installable component called WGA Notifications that hooks into Winlogon and validates the Windows license upon each logon and an ActiveX control that checks the validity of the Windows license when downloading certain updates from the Microsoft Download Center or Windows Update. WGA Notifications covered Windows XP and later, with the exception of Windows Server 2003 and Windows XP Professional x64 Edition. The ActiveX Control checked Windows 2000 Professional licenses as well. In Windows 7, WGA was renamed Windows Activation Technologies. Despite its name it does not actually evaluate the integrity or security of any computer.
Ерекшеліктері
WGA растау процесі Windows-тың қазіргі орнатылуын және оның лицензиялық кілтін анықталған компьютерлік жабдыққа қатысты тексеріп, бағдарламалық жасақтаманың Microsoft-тан лицензияланғанын анықтайды. Ол жеке бағдарлама ретінде, Netscape-ке үйлесімді веб-браузер плагині арқылы немесе Internet Explorer ішіндегі ActiveX басқару құралы ретінде қолжетімді, соңғысы браузер арқылы Microsoft жаңартуларына қол жеткізуге талпынған кезде маңызды. Ол келесі қадамдарды қамтиды: Пайдаланушылар Windows Update-ке немесе Microsoft Download Center-дегі белгілі бір жаңартуларға алғаш рет кірген кезде, Windows бағдарламалық жасақтамасының түпнұсқалығын тексеріп, Windows көшірмесін растауды сұрап хабарлама алады. Windows-ты сәтті растаған жағдайда, ол болашақта тексеру үшін лицензиялық файлды компьютерде сақтайды. Сәтті растаудан кейін, қалыпты жаңартуларды жүктеу жалғаса береді. Егер бағдарламалық жасақтама Windows орнатымының жарамды лицензиясы жоқ деп шешсе, WGA пайдаланушыға ерекше хабарламаны көрсетеді және Microsoft-тан маңызды емес жаңартуларды жүктеуге тыйым салады. Бұған тұсқағазды қара түске өзгерту және экранның оң төменгі бұрышында су таңбасын көрсету кіреді. ActiveX басқару құралы алғашқы растау кезінде және жаңа нұсқасы қолжетімді болғанда жүктеледі, бірақ растаудың өзі пайдаланушы жаңарту үшін Microsoft веб-сайтына қосылған кез келген уақытта жүзеге асырылуы мүмкін. Windows Vista-да қызметтік жинақтарсыз WGA растау сәтсіздігінің салдары ауыррақ болады. Ұдайы хабарламалар мен маңызды емес жаңартуларды өшіруден басқа, WGA Windows Aero, Windows Defender және Windows ReadyBoost-ты да өшіреді. Пайдаланушыға растаудан өтуге белгілі бір уақыт беріледі, содан кейін операциялық жүйенің көп бөлігі өшіріледі және Windows төмендетілген функционалдық режимге қайта оралады. Алайда, бұл әрекет Windows Vista-ның 1-ші қызметтік жинағында лицензияланбаған деп саналатын жүйелерде айқын хабарламалар пайдалы болғандықтан алынып тасталды.
Upon their first visit to Windows Update or certain updates on the Microsoft Download Center, users receive a message requiring them to validate their copy of Windows by downloading an ActiveX control which checks the authenticity of their Windows software. If successful in validating Windows, it stores a license file on the PC for future verification. After successful validation, the regular update download can continue. If the software decides the instance of Windows does not have a valid license, WGA displays a specific notice to the user and prevents non critical updates from being downloaded from Microsoft. This includes changing the wallpaper to black, and displays a watermark in the bottom right of the screen. The ActiveX control is downloaded on the first validation and when a new version is available, but the validation itself can be performed any time the user connects to a Microsoft Website to update. On Windows Vista without service packs, WGA validation failure has a greater impact. In addition to persistent notification and the disabling of non critical updates, WGA also disables Windows Aero, Windows Defender and Windows ReadyBoost. The user is given a grace period in which to then pass validation, after which most of the operating system is disabled and Windows reverts to reduced functionality mode. This behavior however has been removed in Service Pack 1 of Windows Vista in favor of prominent notices on systems believed unlicensed.
WGA-ны растау құралы
Пайдаланушы Windows Genuine Advantage орнатқанда, "Windows Genuine Advantage" деп белгіленген Internet Explorer қосымшасы орнатылады. Алғашқы нұсқаларда бұл құралды IE Add-on Management мүмкіндігі арқылы оңай өшіруге болады. Кейінгі жаңартулар Windows Топтық саясатын қосты, нәтижесінде бұл опция әдепкі бойынша қолжетімсіз болды, бірақ саясат алынса, оған қол жеткізуге болады. 2006 жылдың шілдесінен бастап соңғы жаңарту басқа тәсілдермен басқаруға тыйым салады. Бағдарлама кілт жасау үшін дербес бағдарламаны немесе лицензиялық кілттің жарамдылығын анықтау үшін ActiveX басқаруын пайдаланады; екеуінің де жұмыс істеуі үшін интернет қосылысы қажет. Windows XP-де егер WGA пайдаланушының Windows нұсқасы рұқсат етілмегенін анықтаса, бірақ ол заңды көрінетін медиадан орнатылған болса (яғни, Windows-тың түпнұсқалық көшірмелеріндегі CD/DVD және голограммалық белгісі түпнұсқа болып көрінеді), онда Microsoft пайдаланушыға жаңа CD/DVD ұсынады. Дегенмен, Windows-тың жаңа нұсқалары пайдаланушыдан жаңа көшірме сатып алуды талап етеді. Microsoft Windows-тың заңды көшірмесін сатып алғысы келетін, бірақ жарамды CD-сі жоқ адамдарға жеңілдіктер ұсынады. Microsoft өзінің Automatic Updates қызметі және Microsoft Download Center арқылы маңызды қауіпсіздік жаңартуларын жеткізуді жалғастыратынын мәлімдеді, сондықтан растаудан өтпеген жүйелер де маңызды қауіпсіздік жаңартуларын ала береді. Компания Windows Update және Microsoft Update веб-сайттарын пайдалану үшін Windows Genuine Advantage орнатуын міндетті етті, бұл компанияның қолдау қызметтерін пайдаланатын клиенттердің бағдарламалық жасақтамасы лицензияланбаған кезде олардың хабардар болуын қамтамасыз ету мақсатында жасалды. Microsoft-тың өзінің мәлімдемесіне сәйкес, Windows Genuine Advantage болмаса да Microsoft Windows-ты пайдалану заңды.
Дегенмен, Windows-тың маңызды емес жаңартулары Automatic Updates арқылы ұсынылмайтындықтан, мұндай жаңартуларды орнату үшін WGA орнату қажет, олар тек Windows Update немесе Microsoft Download Center арқылы қолжетімді.
WGA хабарламалары
2006 жылдың 25 сәуірінде Microsoft Windows пайдаланушыларына Windows Genuine Advantage хабарламаларын KB905474 «көкек жаңарту» ретінде тарата бастады. Windows 7 үшін KB971033 осы функцияны атқарады. 2006 жылы WGA лицензиясы жоқ деп саналған нұсқалары бар пайдаланушылар, Windows операциялық жүйесін іске қосып, кірген кезде және пайдаланғанда, Windows-тың түпнұсқа көшірмесі жоқ екені туралы ескертулерді көретін. Түпнұсқа көшірмесі бар пайдаланушылар ескертулерді көруі тиіс емес (бірақ кейбіреулері көреді). 2006 жылдың 23 мамырында Microsoft бағдарламаны жаңартып, кейбір айналып өту жолдарын жапты, бірақ барлығын емес. Ол 2006 жылдың 30 мамырында, 6 маусымда және 27 маусымда қайта жаңартылды, бірақ кейбір айналып өту жолдары әлі де қолданылуы мүмкін. Соңғы нұсқалар әлемде бір уақытта шығарылмайды: көрсетілген күндер нұсқалардың пайда болған ең ерте күндері, сондықтан кейбір жерлерде ұсынылатын нақты нұсқа соңғы шығарылымнан бұрынғы нұсқа болуы мүмкін. Windows Update сайтындағы «көрсетпеу» опциясын (Windows XP) және Басқару тақтасындағы Windows Update-тің контекстік мәзіріндегі «Жасыру» опциясын пайдаланып, бұл жаңартудан бас тартуға болады (Windows Vista/7/8). Осы хабарламалардан басқа, Windows Genuine Advantage XP операциялық жүйесіндегі пайдаланушылар Service Pack 3 орнатпаған жағдайда, «Windows XP-нің бұл нұсқасы енді қауіпсіз емес» деген хабарламаны көрсетеді және жүйелерін жаңа сервистік пакетке жаңартуға көмектесетін сілтеме ұсынады. 2006 жылдың 29 қарашасында шығарылған Windows Genuine Advantage Notifications нұсқасы, бағдарламаның не істейтіні туралы пайдаланушыға хабарлау үшін орнату процесін өзгертті, сонымен қатар Windows Genuine Advantage Notifications-тің жаңа нұсқаларына автоматты түрде жаңартуға мүмкіндік береді. Бұған қоса, Windows-тың түпнұсқа емес нұсқасы бар пайдаланушыларға олардың Windows нұсқасы неліктен түпнұсқа деп танылмағаны туралы хабарлайды. Дегенмен, бұрынғы нұсқалардан айырмашылығы, ол төрт кең таралған өнім кілтін пайдаланатын Windows машиналарына ғана автоматты түрде жеткізіле бастады. Соңғы жаңарту (версия 1.9.0040.0) 2009 жылдың 24 наурызында шығарылды.
WGA растау кітапханасы
Microsoft бірнеше өнімдеріне, мысалы Windows растау құралы немесе Windows Media Player 11-ге, Windows бағдарламалық жасақтамасының түпнұсқа екенін тексеру үшін Windows Genuine Advantage Validation Library кітапханасын қосады. 7-ші нұсқасынан бастап Internet Explorer бағдарламалық жасақтаманы жүктеу немесе орнату үшін пайдаланушыдан Windows Genuine Advantage тестінен өтуді талап етпейді. WGA Validation Library сондай-ақ Microsoft Security Essentials 2.0 құрамына кіреді және Windows орнатылымының заңды екенін немесе еместігін растайды. Егер растау процесі сәтсіз болса, бағдарлама 30 күннен кейін жұмысын тоқтатады. Бұл ақпарат WGA кітапханасында лицензиялық кілттердің артық пайдаланылуын тексеру үшін қолданылады.
Айналып өту
2005 жылдың қыркүйегінде Microsoft компаниясы Windows Genuine Advantage бағдарламасы арқылы авторлық құқықты бұзу туралы хабарланған пайдаланушылардан алынған мәліметтер негізінде, лицензияланбаған бағдарламалық жасақтаманың көшірмелерін сатқан бірнеше компанияға қарсы сотқа шағым түсірді. 2006 жылдың 4 мамырында Microsoft Монтана штатының eDirectSoftware компаниясымен, сондай-ақ Чикаго аймағындағы Nathan Ballog және Easy Computers дистрибьюторларына қарсы Windows-тың заңсыз көшірмелерін тарату бойынша сот процесін жариялады.
Хабарламалар мен өрт сөндіру қабырғалары
Кейбір жеке өрт қабырғалары, Windows-қа кіріктірілмеген болса да, wgatray.exe қалай іске қосылғаны туралы ескерту бере алады; мысалы, Outpost өрт қабырғасында ол "жасырын процесс" деп анықталады. wgatray.exe процесін өрт қабырғасы арқылы ешқандай мәселе тудырмастан тоқтатуға болады. Бір өрт қабырғасы жасаушысы WGA хабарламаларының сіздің компьютеріңізден ақпарат жіберуін болдырмау үшін құрал шығарды.
Қытайдағы ЖАҚ
2008 жылдың 20 қазанында Қытайдағы Windows XP пайдаланушыларының көпшілігі қара экранды жұмыс үстелімен кездесті, себебі Microsoft Қытайда кең таралған авторлық құқық бұзушылыққа қарсы күресу үшін қытай тіліндегі жүйелерге арналған WGA жүйесін енгізді. Қытайдағы пайдаланушылардың басым бөлігі Windows-тың лицензияланбаған нұсқаларын қолданғандықтан, көптеген адамдар "қара экран синдромы" деп аталатын жағдайға тап болды, онда операциялық жүйе жұмыс үстелінің фонын қара түске өзгертеді және тұрақты түрде ескерту хабарламаларын шығарады. Кейбір пайдаланушылар тіпті Microsoft Word, PowerPoint және Outlook сияқты Office бағдарламаларының жұмысын тоқтату туралы хабарлады. Sohu.com, QQ.com, 21cn.com және тағы да басқа қытайлық порталдар жүргізген сауалнамалардың нәтижесінде, Қытай интернет пайдаланушыларының көп бөлігі (сауалнамаға қатысқандардың 60% астамы) Microsoft Windows Genuine Advantage (WGA) және Office Genuine Advantage (OGA) жүйелеріне жауасыздануда.
Уақытша бомба
WGA операциялық жүйені толығымен қолданудан шығармаса да, Microsoft-тан тек қана қажетті жаңартуларды ғана жүктеуге болады. Жаңартуға тыйым салудың орнына, Windows Vista бастапқыда WGA өнімнің түпнұсқа емесін анықтаған жағдайда, функцияларын шектеу режимінде іске қосылды, бұл кейбір адамдардың WGA-ны уақыт бомбасы сияқты бағдарламалық қамтамасыз етумен салыстыруына себеп болды. Windows Vista SP2 осы әрекетті жойды және Windows XP-дегідей тек ескертулерді көрсету тәсіліне қайта оралды.
Шымкенттік шұғыл бағдарлама
Хабарлама құралы шпиондық бағдарлама сияқты әрекет етеді деп айыпталды, күн сайын деректерді жіберіп тұрды. Microsoft кейіннен мұндай әрекеттерді мойындады, бірақ оны шпиондық бағдарлама деп санамады. Қысымға көнгеннен кейін Microsoft бұл құрал енді күнделікті емес, екі аптада бір рет деректерді жіберіп тұратынын хабарлады. Microsoft WGA пилоттық нұсқасын жою туралы нұсқауларды да ұсынды. Дегенмен, WGA-ның жарияланбаған деректерді жіберуіне байланысты Microsoft-қа шпиондық бағдарламаларға қарсы заңдар бойынша сотқа шағым түсті. Аталған сот ісі кейіннен тоқтатылды.
Жалған оң нәтижелер көрсеткіші
WGA бағдарламасы жалған оң нәтижелер (Windows-тың түпнұсқа көшірмесін "нағыз емес" деп қате анықтайтын) шығарады. Бұл жаңартулардың қате орындалуы сияқты түрлі себептерге байланысты болуы мүмкін. Microsoft пайдаланушыларға туындаған мәселелерге көмектесу үшін форум құрды. 2007 жылдың ақпан айында бағдарламаға қате оқу жағдайында қолданылатын "Нақты емес" бөлімі қосылды. Ars Technica басылымында жарияланған мәліметке сәйкес, WGA 500 миллион Windows компьютердің шамамен 22% сынақтан өтпегенін көрсетті; олардың 0,5% -дан азы лицензияланбаған бағдарламалық жасақтамаға байланысты болды, ал қалған бөлігі (барлық оң нәтижелердің 20% -дан астамы, немесе 90% -ы) шектен шыққан жағдайлармен байланысты. Microsoft "жалған оң нәтижелердің көрсеткіші туралы пікір білдіруден бас тартты", тек көрсеткіш "1% -дан төмен" екенін айтты (яғни, ең көп дегенде 5 миллион пайдаланушыға әсер еткен).