Кіріспе

Аэродинамикалық сипаттамалары бар әуе немесе ғарыш кемесі

Аэродинамикада ұшу конверті, қызмет аймағы немесе әуе кемесінің немесе ғарыш кемесінің мүмкіндіктері, әуе жылдамдығы және жүктеме факторы немесе атмосфералық тығыздық тұрғысынан қарастырылады, көбінесе биіктік ретінде қарапайымдастырылады. Бұл термин шартты түрде қолданылады және маневрлік қабілет сияқты басқа өлшемдерге де қатысты болуы мүмкін. Мысалы, ұшақ жоғары жылдамдықпен суға батырылса, оны "конверттің сыртында" ұшуда деп айтады, бұл өте қауіпті саналады. Ұшақтарды сынау барысында ұшу конверті – ұшақтың немесе ғарыш кемесінің жобалық мүмкіндіктерінің сәтті сынақтан өткен бөлігін білдіреді, яғни теориялық немесе жобаланған мүмкіндіктерден нақты сынақтан өткен/сертификатталған мүмкіндіктерге ауысқан. Ұшу конверті – ұқсас мағынада қолданылатын көптеген терминдердің бірі. Бұл термин ең көп таралғаны, себебі ол ең көнесі, алғаш рет сынақ ұшудың бастапқы кезеңдерінде қолданылған. Ол сондай-ақ, ұшақтың ұшу конвертін сипаттаудың әртүрлі тәсілдері болып табылатын қосымша қуат және "ит үйі" деп аталатын заманауи терминдермен тығыз байланысты. Сонымен қатар, бұл термин инженерлік саладан тысқары қолданысқа ие болып, оқиғаның өтетін нақты шектерін немесе жалпы алғанда, белгілі бір құбылыстың немесе жағдайдың болжамды мінез-құлқына, демек, оның "ұшу конвертіне" қатысты қолданылады.

Қосымша ескертулер

Ұшақтарды максималды жылдамдық немесе қызмет ету биіктігі сияқты қарапайым көрсеткіштермен салыстыру оңай болғанымен, ұшу ортасының (flight envelope) толыққанды қарастырылуы әлдеқайда көп ақпаратты ашады. Әдетте, қисық астындағы аумағы үлкен конструкцияның жалпы өнімділігі жақсы болады. Өйткені ұшақ ұшу ортасының шегінде ұшпағанда, оның қосымша қуаты артық болады, демек, көтерілу немесе маневрлеу сияқты мәселелерге көбірек қуат жұмсалады. Әдеттегі авиациялық ұшақтардың ұшу ортасы өте кішкентай, жылдамдығы шамамен 50-ден 200 миль/сағатқа дейін жетеді, ал заманауи әскери ұшақтардың қосымша қуаты үлкен ұшу ортасына, яғни одан әлдеқайда үлкен аумаққа ие болуына мүмкіндік береді. Бірақ, әскери ұшақтардың тоқтау жылдамдығы (stalling speed) көбінесе жоғары болады. Осының салдарынан қону жылдамдығы да жоғарылайды.

"Керекті талап ету"

Бұл тіркес ұшақты белгіленген биіктік және жылдамдық шектеріне немесе одан да асырып ұшу үшін қолданылады. Сонымен қатар, бұл тіркес басқа шектерді сынау мағынасында да қолданылуы мүмкін, мысалы, әуе-космос саласында немесе басқа да салаларда, мысалы, «Plus ultra» ұраны сияқты.