Николай Старостин: Футболшы, хоккейші және «Спартак» клубының негізін қалаушы

Кіріспе

Кеңес футболшысы және хоккейші (1902–1996)

Николай Петрович Старостин (Никола́й Петро́вич Ста́ростин; 26 ақпан 1902 – 17 ақпан 1996) – кеңестік футболшы және хоккейші, "Спартак" Мәскеу клубының негізін қалаушы.

Ерте өмірі және "Спартак"

Төрт ағаның үлкені Старостин Мәскеудің Пресненский ауданында дүниеге келді. Әкесінің Императорлық аңшылық қоғамында аңшылық нұсқаушысы ретінде жақсы жалақы алатын жұмысының арқасында ол жайлы өмір сүрді. Николай коммерциялық академияда оқыды, онда алғаш рет футбол ойнай бастады. Сол кезде Ресейде футбол аса дамымаған, бірақ қарқынды өсіп жатты. 1910 жылы Мәскеу лигасы құрылды, бірақ 1917 жылғы революциядан кейін таратылды. Старостин революцияны қуана қарсы алған, бірақ оған белсенді қатыспады. 1921 жылы Иван Артемов Мәскеу спорт үйірмесін (кейіннен «Красная Пресня») құрды, және Старостин, әсіресе футбол командасында белсенді қатысты. 2003 жылы сот үкімінің толық мәліметтері жарияланғанда, Старостиндер саяси қылмыс жасағандықтан емес, олар бақылаған дүкендерден спорт тауарларын ұрлап, сатқандықтан сотталғаны белгілі болды. Николай Старостин 28 000 рубль, Александр 12 000 рубль, Андрей мен Петр әрқайсысы 6 000 рубль пайда тапты. Сонымен қатар, Николай Старостин Мәскеудің Бауман ауданының әскери комиссары Кутаржевскийге пара бергені үшін айыпталды. Кутаржевский өкілеттігін пайдаланып, Екінші дүниежүзілік соғысқа шақырылуға тиіс болған бірнеше адамды майданға жібермей, Мәскеуде қалдырды. Олардың арасында азық-түлік таратқыштары мен дүкен басшылары болды, олар өз кезегінде соғыс жылдарында азық-түлік тапшылығы болған кезде Старостинді азық-түлікпен қамтамасыз етті (сот шешіміне сәйкес, дүкен басшысы Звездочкин Старостинге 60 килограмм май және 50 килограмм ет өнімдерін берді). ГУЛАГ лагерьдерінде Старостиннің қабілеті жоғары бағаланды және ол түрлі лагерьлерде жаттықтырушы болып жұмыс істеді. Футболға құрметпен қараған командирлер оған жақсы қатынасты және көптеген жеңілдіктер берді. Басқа белгілі тұтқындардан айырмашылығы, Старостинге ешқашан зорлық көрсетілген жоқ және ол күзетшілер мен тұтқындардың арасында сыйлы болды, олар оның футбол туралы әңгімелерін тыңдауға жиналатын. 1948 жылы Старостин лагерьде Сталиннің ұлы Василийден телефон қоңырауы алды. Олар 1930 жылдары танысқан, онда Старостиннің қызы «Спартак» ат спорты клубында онымен дос болған, ол сол кезде «Волков» деген атпен танысқан. Василий сол кезде Кеңес Әуе күштерінің бас қолбасшысы болды және Старостинді Әуе күштерінің футбол командасын жаттықтыру үшін Мәскеуге алып келді, осы рөлде ол Василий мен Лаврентий Берия арасындағы қақтығыстың құралына айналды. Бірақ Берияның құпия полициясы Старостиннің үйіне келіп, оған Мәскеуден кетуге 24 сағат берді. Василий Старостинді қорғауға бел буды. Олар бірге көп уақыт өткізді, тіпті бір үлкен төсекте ұйықтады (Василий жастығының астында тапаншамен). Бір күні Василий мас болғанда Старостин отбасын көру үшін терезенің ізінен сытылып шықты. Оны ертесі күні таңертеңгі сағат 6-да құпия полиция ұстап алып, Майкоп лагеріне жіберді. Бірақ Орелде Василийдің қарсы барлау басшысы Старостинді Мәскеуге қайтару үшін пойызды тоқтатып, оны алып кетті. Старостин Оңтүстік Ресейде тұруға рұқсат сұрады. Василий жергілікті «Динамо» командасын жаттықтыру шартымен келісті. Бірақ құпия полиция оны ұстап алып, өмір бойына Қазақстанға жер аударды. Старостин алғаш Ақмолаға жіберілді, онда жергілікті футбол командасын жаттықтырды. Кейін ол Алматыға көшіп, «Қайрат» командасының хоккей және футбол жаттықтырушысы болды. Старостиннің еңбегі клубтың Кеңес кезеңіндегі қазақ командасының жетекшісі болуына үлкен үлес қосты.

The eldest of four brothers, Starostin was born in Presnensky District, Moscow where he enjoyed a comfortable upbringing courtesy of his father's reasonably well paid job as a hunting guide for the Imperial Hunting Society. Nikolai studied at a commercial academy where he first began playing football. Football was a minor concern in the Russia in this period, but it was growing. A Moscow league had been founded in 1910 but this died away in the years following the revolution of 1917. Starostin is said to have welcomed the revolution, though he played no active role in it. In 1921 the Moscow Sport Circle (later Krasnaia Presnia) was formed by Ivan Artemev and involved Starostin, especially in its football team. When details from the actual court sentence were published in 2003, it turned out Starostins were not convicted for political crimes, but rather for stealing sporting goods from the stores they were supposed to oversee and selling those goods on. Nikolai Starostin profited for 28,000 rubles, Aleksandr for 12,000, Andrei and Pyotr for 6,000 each. Also, Nikolai Starostin was convicted of bribing the military commisar of the Bauman district of Moscow, Kutarzhevskiy. Kutarzhevskiy, using his power arranged so that several people who were supposed to have been conscripted to serve in the Army during World War II were not sent to the front and stayed in Moscow instead. Those people included food distributors and food store managers, who in turn provided Starostin with unlimited food supply during the war time, when food shortages were common (according to the sentence, food store manager Zvyozdkin gave Starostin 60 kilograms of butter and 50 kilograms of meat products). During his time in the gulags, Starostin's skills were highly sought after and he served as coach at various camps. He was treated benevolently by commanders who looked kindly on football and gave him extensive privileges. Unlike other notable inmates, Starostin was never mistreated and was well liked among both guards and prisoners, who would gather to listen to his football stories. In 1948 Starostin received a phone call in the camp from Stalin's son Vasily. The two had known each other in the 1930s when Starostin's daughter had made friends with him at the Spartak horse riding club, when he was using the name 'Volkov'. He was now commander in chief of the Soviet Air Forces and brought Starostin back to Moscow to coach the Air Force's football team, in which role he became a pawn in the conflict between Vasily and Lavrentiy Beria. Beria's secret police soon visited Starostin at his home, giving him 24 hours to leave Moscow. Vasily reacted by taking Starostin into his protection. The two spent all their time together, even sleeping in the same wide bed (Vasily with a gun under his pillow). On one occasion when Vasily was drunk Starostin slipped out of an open window to see his family. He was apprehended by the secret police at 6am the next morning and sent to the Maykop gulag. At Orel, however, Vasily's head of counter espionage met the train to return Starostin to Moscow. Starostin instead asked to be allowed to live in Southern Russia. Vasily agreed on condition that he coach the local Dynamo team. The secret police intercepted him, however, and he was exiled for life to Kazakhstan. Starostin was initially sent to Akmolinsk, where he coached the local football team. He later moved to Alma Ata to coach ice hockey and football with the Kairat team. Starostin's efforts contributed to the club's position as the leading Kazakh team in the Soviet era.

Шығару

Сталин 1953 жылғы 5 наурызда қайтыс болды. Сталиннің қайтысынан кейін бастапқыда жетекші топқа кірген Берия сол жылдың аяғында атқыланды. "Десталинизация" қозғалысының бір бөлігі ретінде түрлі саяси тұтқындарға кешірім жарияланды, олардың ішінде Старостин де болды. Оның және оның бауырларының үкімі заңсыз деп жарияланып, олар босатылды. Николай Кеңес Одағының ұлттық футбол құрамасының бапкері болып тағайындалды, ал 1955 жылы "Спартакқа" президент болып қайта оралды және 1992 жылға дейін осы қызметте қалды. Старостин 1989 жылы "Футбол сквозь годы" ("Жылдар бойғы футбол") атты естеліктерін жариялады.