Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фонтана бөгеті – Солтүстік Каролина штатының Суэйн және Грэм округтеріндегі Кіші Теннесси өзеніндегі су электр стансасы. Бөгетті Теннесси өңірінің басқармасы басқарады, ол 1940 жылдардың басында Теннесси өңіріндегі электр энергиясына деген сұранысты қанағаттандыру және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде алюминий өнеркәсібін қолдау үшін салынған. Бұрынғы шалғайлы аймақтарды да электрмен қамтамасыз еткен. 146 метр (480 фут) биіктігімен Фонтана – Шығыс АҚШ-тағы ең биік бөгет; салынған кезде ол әлемдегі төртінші биік бөгет болған. Бөгет және оған байланысты инфрақұрылым 2017 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген. Бөгет арқасында Фонтана көлі құрылған, ол Кіші Теннесси өзенінің әсем бөлігімен, Ұлы Смоки таулары ұлттық паркінің оңтүстік-батыс шекарасымен жатады. Аппалач тау жолы бөгеттің үстінен өтеді. Фонтана бөгеті қазір су астында қалған Фонтана қаласының құрметіне аталған, ол бір кезде Игл-Крик өзенінің құйылыс жерінде орналасқан ағаш және мыс кенін өндіру орталығы болған.
Fontana Dam is a hydroelectric dam on the Little Tennessee River in Swain and Graham counties, North Carolina, United States. The dam is operated by the Tennessee Valley Authority, which built the dam in the early 1940s to satisfy the skyrocketing electricity demands in the Tennessee Valley to support the aluminum industry at the height of World War II; it also provided electricity to a formerly rural area. At 480 feet (146 m) high, Fontana is the tallest dam in the Eastern United States; at the time of its construction, it was the fourth tallest dam in the world. The dam and associated infrastructure was listed on the National Register of Historic Places in 2017. The dam impounds the Fontana Lake, which spreads across a scenic stretch of the Little Tennessee along the southwestern boundary of the Great Smoky Mountains National Park. The Appalachian Trail crosses the top of the dam. Fontana is named for the now inundated town of Fontana, a former lumber and copper mining hub once located at the mouth of Eagle Creek.
Орналасқан жері
Кіші Теннесси өзенінің бастауы Солтүстік Джорджия тауларында орналасқан. Ол Теннесси өзеніне құятын жерге дейін 217 километр (135 миль) ағып жатыр. Фонтана Кіші Теннесси өзенінің сағасынан 98 километр (61 миль) жоғарыда, батысқа қарай ағатын өзеннің қысқа ғана оңтүстікке бұрылатын шалғай аймақта орналасқан. Фонтана бөгетіне ең жақын қалалар – Мэривилл (Теннесси штаты), Брайсон Сити және Роббинсвилл (Солтүстік Каролина штаты) арақашықтығы 48 километр (30 миль). Фонтананың кішкентай курорты (алғашқыда бөгет құрылысында жұмыс істегендер үшін уақытша жұмысшылар кенті ретінде салынған) бөгеттің оңтүстігінде дамыған. Ұлы Түтінді Таулар солтүстікке қарай көтеріледі, ал Сары Ағын Таулары (көбінесе Нантала ұлттық орманның қорғауында) оңтүстікке қарай көтеріледі. Фонтана – Кіші Теннесси өзеніндегі бес бөгеттің ең жоғарғысы: Чёа бөгеті 16 километр (10 миль) төменде, одан кейін Кальдервуд, Чилхови және Теллико бөгеттері орналасқан. Чёа, Чилхови және Теллико бөгеттері тарихи чероки қалаларының құрметіне аталған. Фонтана көлі Кіші Теннесси өзенінің 47 километрлік (29 миль) бөлігін жабады, сонымен қатар Тюкасиги өзенінің төменгі 18 километрін (11 миль) (Чероки мен Брайсон Ситиден оңтүстікке қарай ағады) және Нантахала өзенінің төменгі 8 километрін (5 миль) немесе одан да көп бөлігін, әсем Нантахала шатқалына дейін қамтиды. Бірнеше жылдам ағып жатқан тау өзендері – олардың кейбіреулері Ұлы Түтінді Таулардың биіктігінен бірнеше шақырым ішінде бірнеше мың метрге төмендейді – Фонтананың солтүстік жағалауына құяды. Бұл өзендердің ең танымалдары – Игл Крик және Хейзел Крик – бөгеттен жоғары орналасқан үлкен шығанақтарды құрайды. Солтүстік Каролинаның 28-ші тас жолы (бөгеттен төмен ағыстағы көпірден өтеді) Фонтана бөгетінің аймағына жалғыз маңызды жолмен қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Делс-Гаптан, бөгеттен батысқа қарай 18 километр (11 миль) жерде, жол АҚШ-тың 129-шы бағдарламалық жолымен қиылысады, ол батысқа қарай Мэривиллге дейін жалғасады. Бөгеттің шығысында NC 28 көлдің оңтүстік жағалауын бойымен 40 километр (25 миль) жүріп, 74-ші АҚШ автожолымен қиылысады. Бұрын Фонтана бөгетінің орнында туристерге арналған 800 метрлік тар жолды фуникулерлік темір жол болған. Қазір ол жабық.
The Little Tennessee River flows for 135 mile (217 km) from its source in the mountains of northern Georgia to its mouth along the Tennessee River opposite Lenoir City, Tennessee. Fontana is located 61 mile (98 km) above the mouth of the Little Tennessee, in a remote area where the westward flowing river bends briefly to the south. Fontana Dam is a 30 mile (48 km) drive from the three nearest cities — Maryville, Tennessee to the west, Bryson City, North Carolina to the east, and Robbinsville, North Carolina, to the south. The small resort of Fontana Village (which was first built as a temporary workers' village for people on the dam) has developed just south of the dam. The Great Smoky Mountains rise to the north, and the Yellow Creek Mountains (mostly protected within the Nantahala National Forest) rise to the south. Fontana is the uppermost of five dams on the Little Tennessee River: Cheoah Dam is 10 mile (16 km) downstream, followed by Calderwood Dam, Chilhowee Dam, and Tellico Dam. Cheoah, Chilhowee, and Tellico were all named for historic Cherokee towns. Along with covering a 29 mile (47 km) stretch of the Little Tennessee, Fontana Lake also extends across the lower 11 mile (18 km) of the Tuckasegee River (which flows southward from Cherokee and Bryson City), and the lower 5 mile (8 km) or so of the Nantahala River, extending into the scenic Nantahala Gorge. Several rapid flowing mountain streams— some of which drop several thousand feet from the crest of the Great Smokies in just a few miles— empty into Fontana's north shore. The most notable of these streams — Eagle Creek and Hazel Creek — form substantial embayments just upstream from the dam. North Carolina Highway 28 (which crosses a bridge downstream from the dam) provides the only major road access to the Fontana Dam area. At Deals Gap, 11 mile (18 km) west of the dam, the road intersects U. S. Route 129, which continues westward to Maryville. East of the dam, NC 28 follows the lake's south shore for about 25 mile (40 km) before intersecting U. S. Route 74. The Fontana Dam site previously hosted an 800 narrow gauge funicular railway for tourists. This has been closed.
Қуаттылығы
Фонтана бөгетінің ұзындығы 721 метр, ал биіктігі 146 метр. Осы көрсеткіштер оны АҚШ-тың шығысындағы ең биік бөгетке айналдырады. Бөгеттің су тасқынынан сақтау көлемі белгілі емес, ал оның үш генераторының жалпы қуаты 293,6 мегаваттты құрайды. Фонтана көлінің жағалау сызығының ұзындығы 383 шақырым, су бетінің ауданы белгілі емес, ал су деңгейі жыл сайын 17 метрге дейін өзгереді.
Fontana Dam is 2,365 feet (721 m) long and 480 feet (146 m) high, making it the tallest dam in the Eastern United States. The dam has a flood storage capacity of , and the combined capacity of its three generators is 293.6 megawatts. Fontana Lake has 238 mile (383 km) of shoreline and of water surface, and its surface elevation varies by 57 feet (17 m) annually.
Негізгі деректер және құрылыс
Американың алюминий компаниясы (Alcoa) 1910 жылдардың басында Теннесси штатының жанындағы Алкоа қаласындағы алюминий өндірісі үшін қажетті үлкен мөлшердегі электр энергиясын қамтамасыз ету мақсатында Кіші Теннесси алқабын зерттеуді бастады. 1913 жылы Alcoa Tallassee Power Company (қазіргі Tapoco) компаниясын сатып алды, ал 1930 жылға дейін екі компания бірлесіп Cheoah және Calderwood бөгеттерін, сондай-ақ Cheoah өзеніндегі Santeetlah бөгетін аяқтады. 1930 жылдардың ортасына қарай Alcoa компаниясы Фонтана учаскесін бағалап, бөгет құрылысы үшін алғашқы жерді сатып алды. 1935 жылы Теннесси өзені үкіметі (TVA), Кіші Теннессидің үлкен Теннесси алқабындағы су тасқынына тигізетін әсеріне алаңдап, Alcoa компаниясымен Фонтана жобасын өз бақылауына алу үшін келіссөздер жүргізді. Alcoa бөгетті TVA-ға салуды қалағанмен, 1941 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін жобаға қажетті федералдық қаржыландыруды алу мүмкін болмады. Соғыс кезіндегі төтенше жағдайлар алюминий өндірісін күрт арттыруды талап етті. 1941 жылдың 14 тамызында TVA және ALCOA «Фонтана келісіміне» қол қойды, ол TVA-ға Фонтананы меншігіне беруге және Tapoco-ның Кіші Теннесси алқабындағы бөгеттерінен су шығаруды бақылауға беруге, ал Alcoa-ға бөгеттерден алынатын электр энергиясының басты пайдаланушысы болады деген кепілдік берді, кем дегенде жиырма жылға. АҚШ Конгресі 1941 жылдың 17 желтоқсанында қаржыландыруға рұқсат берді, ал Фонтана бөгетінің құрылысы 1942 жылдың 1 қаңтарында басталды. Оның өсуін тоқтату үшін 4-5 жыл сайын жаңа кесулер жасалады. Соңғы кесулерді 2016 жылы Bluegrass Companies компаниясы жүзеге асырды.
The Aluminum Company of America (Alcoa) began investigating the Little Tennessee Valley around 1910 in hopes of finding a place for a water power source for the massive amounts of electricity needed at its aluminum production operations at nearby Alcoa, Tennessee. In 1913, Alcoa purchased the Tallassee Power Company (now Tapoco), and by 1930 the two entities had completed Cheoah and Calderwood dams, as well as Santeetlah Dam on the Cheoah River. By the mid 1930s, Alcoa had assessed the Fontana site and had purchased the initial for the dam's construction. In 1935, the Tennessee Valley Authority (TVA), which was concerned with the Little Tennessee's effect on flood control in the greater Tennessee Valley, began negotiating with Alcoa to assume control of the Fontana project. Although Alcoa preferred that TVA build the dam, TVA was unable to get necessary federal funding for the project until the outbreak of World War II in 1941. Emergency wartime initiatives called for a drastic increase in aluminum production. On August 14, 1941, TVA and ALCOA signed the "Fontana Agreement," which gave TVA possession of Fontana and control over the releases and output of Tapoco's Little Tennessee Valley dams, and in return guaranteed that Alcoa would be the primary benefactor of the dams' electrical output for at least twenty years. The U. S. Congress authorized funding on December 17, 1941, and construction of Fontana Dam began on January 1, 1942. New slot cuts are made every 4–5 years to stop its growth. The last cuts were performed by Bluegrass Companies in 2016.
Солтүстік жағалау жолының дау-дамайлары
Фонтана бөгетінің салынуы Солтүстік Каролина штатының 288 тас жолының басым бөлігінің су астында қалуына әкеп соқты, бұл жол Дилс Гэп пен Брайсон Сити қалаларын байланыстырған. Ұлттық саябақтар қызметі Фонтананың солтүстік жағалауындағы учаскелерді иеленгеннен кейін, 1940 жылдары Суэйн округімен солтүстік жағалаудағы жолды жаңару туралы келісімге келді. 1972 жылға дейін жолдың бар болғаны 12 шақырымы (7.2 миль) аяқталды. Аймақ тұрғындары мұндай құрылыстың қоршаған ортаға тигізетін әсерін жақсы түсініп, наразылық білдірді, сонымен қатар Ұлттық саябақтар қызметі жолға жеткілікті қаржы табуда қиындықтарға тап болды. 1970 жылдары экологиялық алаңдаушылықтар жолдың жұмысын толығымен тоқтатты, ал жергілікті тұрғындар аяқталмаған жолды "Ешқайда жетпейтін жол" деп атады. Солтүстік Каролина штатының АҚШ сенаторы Джесси Хелмс 2000 жылы жолға қаржыландыруды қамтамасыз етті, ал Ұлттық саябақтар қызметі жобаның экологиялық әсерін бағалауды алғаш рет жүргізді. 2007 жылы жарияланған Экологиялық әсерді бағалау есебі (EIS) жолдың салынуы аймақтағы "топографияға, геологияға және топыраққа елеулі, теріс, ұзақ мерзімді әсер етеді" деген қорытындыға келді. Жолды салуды қолдаушылар экологиялық алаңдаушылықтарды артық көрсетілген деп мәлімдеді. 2007 жылы Суэйн округі Ұлттық саябақтар қызметінен 52 миллион доллар көлемінде ақшалай өтемақы алды және Солтүстік жағалау бойында жаңа жол салу туралы талабынан бас тартты. Соңғы 35,2 миллион доллар 2018 жылдың 29 маусымында төленді. 2010 жылғы келісімге сәйкес, ақша мемлекеттік қазынашылық кеңсесіне депозиттелді. Суэйн округі тек ақшадан түскен пайызды ғана жұмсай алады.
The construction of Fontana Dam led to the flooding of most of North Carolina Highway 288, which connected Deals Gap and Bryson City. The National Park Service, after gaining possession of Fontana's north shore tracts, reached an agreement with Swain County in the 1940s to replace the north shore road. By 1972, only 7.2 mile (12 km) of the road had been completed. People in the area had more appreciation for the effect of such construction on the environment and raised challenges; in addition, the NPS had difficulty securing sufficient funding for the road. In the 1970s, environmental concerns completely halted the road's progress, and locals nicknamed the unfinished road "The Road to Nowhere". North Carolina's U. S. Senator Jesse Helms finally secured funding for the road in 2000, and the NPS for the first time conducted a required environmental impact study of the project. Published in 2007, the EIS concluded that the road's construction would cause "major, adverse, long term impacts to topography, geology, and soils" in the area. Proponents of the road argued that the environmental concerns were exaggerated. In 2007, Swain County accepted a $52 million cash settlement from the National Park Service and agreed to drop its demand for a new road along the North Shore. The final installment of $35.2 million was paid on June 29, 2018. Under a 2010 agreement, the money was deposited with the state treasurer's office. Swain County can spend only the interest the money earns.