Trichogramma: Паразиттік жәндіктер туысы

Кіріспе

Паразиттік жәндіктер туысы

Трихограмма – жәндік жұмыртқаларының ішкі паразиті болып табылатын ұсақ, көп түрлі қоректенетін бұғылар туысы. Трихограмма – Trichogrammatidae тұқымдасының 80-ге жуық туысының бірі, және бүкіл әлемде 200-ден астам түрі кездеседі. Әлем бойынша биологиялық күресу үшін жұмыртқа паразитоидтарының бірнеше тобы жиі қолданылса да, Трихограмма түрлері ең көп зерттелген. Трихограмма түрлері туралы мыңнан астам мақала жарияланған, және олар әлемде ең көп қолданылатын биологиялық күресу агенттері болып табылады. Трихограмма түрлері нейроғылымдағы зерттеулерге де қызығушылық туғызады, себебі олардың миында 10 000-нан аз нейрон болады, бұл жәндік миының теориялық ең төменгі шегіне жақын, бірақ олар өмірлерін сақтау үшін күрделі мінез-құлықтар көрсетеді.

Сезімталдық

Трихограммалар тығыз ортада мезбенді ұяшықтан емес мезбенді ұяшықты ажырату қажеттілігіне байланысты өте дамыған химиялық сезім мүшелеріне ие. Бір аналық күніне 10-ға дейін мезбенді жұмыртқаны паразиттей алады.

Сәйкестендіру

Трихограммалық бұғылар кішкентай және құрылысы жағынан өте біркелкі, бұл жеке түрлерін анықтауды қиындатады. Аналықтарының барлығы да салыстырмалы түрде ұқсас болғандықтан, таксономистер түрлерді ажырату үшін еркектерді зерттейді, олардың антенналары мен көбелек мүшелерінің ерекшеліктерін пайдаланады. Трихограмма түрінің алғашқы сипаттамасын 1871 жылы Солтүстік Америкада Чарльз В. Райли жасаған. Ол вице-патша бауыршағының жұмыртқасынан шыққан ұсақ бұғыларды "Трихограмма минутum" деп атады.

Трихограммадағы вольбахия

Вольбахия – жәндіктердің мүшелерін, көбінесе көбею мүшелерін қоздыратын кең таралған бактериялар туысы. Wolbachia жұқтырғаннан кейін, қабылдаушы организмнің көбеюге қабілеттілігі өзгеретіні байқалады. Бұл манипуляцияларға еркектерді өлтіру (көбейе алатын жұқтырған ұрғашылардың үлесін арттыру), ұрғашылау (еркектер құнарлы ұрғашыларға айналуы), партеногенез және цитоплазмалық қақтығыс жатады. Бұл әсерлердің нәтижесінде, генетикалық айырмашылықтар жеткілікті деңгейге жетсе және жыныссыз құрттардың жаңа түрі көбеюге қабілетсіз болып оқшауланса, Trichogramma түрлерінің пайда болуы мүмкін. Осы әртүрлі топтардың көбеюге қабілетсіздігінің көптеген буындары түрленуге алып келуі мүмкін. 1900 жылдардың басында энтомологтар Trichogramma spp. түрлерін биологиялық бақылау мақсатында өсіре бастады. T. minutum – Еуропада ең көп кездесетін түрлердің бірі және алғаш рет 1926 жылы Sitotroga cerealella жұмыртқаларында жаппай өсірілді. T. minutum – шырша және қарағай ормандарының зиянкесі Choristoneura fumiferana-ны биологиялық бақылау әдісі ретінде зерттелді. Әлемдегі жәндіктер шаруашылықтарында Trichogramma-ның тоғыз түрі коммерциялық мақсатта өндіріледі, ал 30 ел оларды қолданады. Trichogramma құрттары мақта, қант қамысы, көкөністер, қант қызылшасы, жеміс бақтары және ормандар сияқты көптеген дақылдар мен өсімдіктерді бақылау үшін қолданылады. Олардың ішінде мақта құрты (Helicoverpa armigera), алма құрты (Cydia pomonella), ашық қоңыр алма құрты (Epiphyas postvittana) және еуропалық жүгері құрты (Ostrinia nubilalis) бар. Trichogramma түрлерінің қожайынға қатысты ерекшелігі әртүрлі. Бұл жағдайда, қабылдамайтын қожайындардың паразиттік зиянға ұшырауы мүмкін. Бұл өз кезегінде, қабылдайтын қожайынның паразиттік зиянға ұшырау деңгейін төмендету арқылы проблемалар тудыруы мүмкін, ал паразиттік зиянға ұшырау деңгейіне байланысты, қабылдамайтын қожайын популяцияларына зиянды әсерлер маңызды болуы мүмкін. Қазіргі уақытта, ақ шырша ағаштарына зиян келтіретін шырша бүршігінің (Zeiraphera canadensis) таралуын бақылау үшін Trichogramma құрттарын қолдану бойынша зерттеулер жүргізілуде. Trichogramma Қытайда 1990 жылдары қолдануға бастады. Содан бері, Bt дақылдарының пайда болуына байланысты кейбір қолданыстар тоқтатылды, себебі Bt паразитоидқа да зиянды. Қытайда Bt-нің болашақта кеңінен таралуы күтілуде, бұл Trichogramma-ның кейбір қолданылуына қауіп төндіреді, бірақ кейбір дақылдар мен зиянкестер үшін бұл жақсы нұсқа болып қала береді, сондықтан осы жағдайларда кеңейтілген Bt-нің орнына оны қолдану жалғастырылады деп күтілуде. Егер Bt жүгері/Bt жүгері кеңінен қолданылса, Trichogramma резистенттілікті басқару үшін аса қажет болады. 2021 жылы Англиядағы Ұлттық сенім қоры киім көбелектерінің жұмыртқаларына паразит болатын Trichogramma evanescens-ті, киім, жиһаз, киім және басқа да жүн және жібек бұйымдарына үлкен зиян келтіретін киім көбелектерін бақылау үшін феромондармен бірге қолдану бойынша тәжірибе жүргізді. Тәжірибе 2023 жылы тоқтатылды; микроқұрттар феромондармен бірге көбелектердің санын азайтуда жақсы нәтиже көрсеткенімен, олар тек феромондардан артық болған жоқ.

Wolbachia is a widespread bacterial genus that infects insects' organs, most commonly the reproductive organs. Wolbachia has been observed to alter the host's reproductive success upon infection. These manipulations include male killing (increasing ratio of infected females that can reproduce), feminization (males become fertile females), parthenogenesis, and cytoplasmic incompatibility. The effects of this include potential speciation of Trichogramma, if Wolbachia is maintained long enough for genetic divergence to occur and for a new species of asexual wasps to become reproductively isolated. Many generations of reproductive isolation of these different groups may result in speciation. Entomologists in the early 1900s began to rear Trichogramma spp. for biological control. T. minutum is one of the most commonly found species in Europe and was first mass reared in 1926 on eggs of Sitotroga cerealella. T. minutum has been investigated as a method of biological control of the Choristoneura fumiferana, a major pest of spruce and fir forests. Nine species of Trichogramma are produced commercially in insectaries around the world, with 30 countries releasing them. Trichogramma wasps are used for control on numerous crops and plants; these include cotton, sugarcane, vegetables, sugarbeets, orchards, and forests. Some of the pests controlled include cotton bollworm (Helicoverpa armigera), codling moth (Cydia pomonella), lightbrown apple moth (Epiphyas postvittana), and European corn borer (Ostrinia nubilalis). Trichogramma species vary in their host specificity. This can lead to nontarget hosts being parasitized. This, in turn, can cause problems by reducing the amount of parasitism of the target host, and depending on the rate of parasitism, nontarget effects could be significant on nontarget host populations. Research is being done on the use of Trichogramma wasps to control populations of spruce bud moth (Zeiraphera canadensis), which damages white spruce trees. Trichogramma began to be seriously used in the 1990s in China. Since then some applications have fallen out of use due to the rise of Bt crops because Bt is also toxic to the parasitoid. Future expansion of Bt in China is expected, and this threatens some uses of Trichogramma, however for some crops/pests it remains the better option and so is expected to continue instead of expanded Bt in those applications. Trichogramma will be especially necessary for resistance management if Bt maize/Bt corn is widely adopted. In 2021 the National Trust in England embarked on a trial of using Trichogramma evanescens, which parasitises clothes moth eggs, in conjunction with pheromones to control common clothes moths, which cause serious damage to carpets, furniture, clothing and other wool and silk objects in historic buildings. The trial was abandoned in 2023; while the microwasps performed well at reducing moth populations in combination with pheromones, they were no better than pheromones alone.

Пайдаланылатын түрлер

Биологиялық күресу үшін ең көп қолданылатын түрлер – T. atopovirilia, T. brevicapillum, T. deion, T. exiguum, T. fuentesi, T. minutum, T. nubilale, T. platneri, T. pretiosum және T. thalense.

T. carverae

Trichogramma carverae негізінен ашық қоңыр алма шыбын-шіркейі мен кодлинг шыбын-шіркейін бақылауға қолданылады және көбінесе жеміс бақшаларында пайдаланылады. Австралияда T. carverae жүзімдіктердегі ашық қоңыр алма шыбын-шіркейін биологиялық бақылау үшін қолданылады. Австралияда өз туаған жеріндегі Trichogramma түрлері болғанымен, оларды Австралия ішінде биологиялық бақылау үшін коммерциялық тұрғыда пайдалануға көп жұмыс істелген жоқ. Ашық қоңыр алма шыбыны Австралияның барлық аймақтарында кең таралған және 80-нен астам туаған жеріндегі және әкелінген түрлермен қоректенеді. Личинкалар ең көп зиян келтіреді, әсіресе жүзім жидектеріне, себебі олардың жеуінен кейін жидектерде шіру пайда болады. Бір маусымда егін шығыны бір гектарына 2000 долларға дейін жетеді. Ярра аңғары сияқты аймақтарда бұл шыбын-шіркейі өте көп кездеседі. Көптеген өндірушілер үшін инсектицидтерді қолдану тиімді әдіс емес, олар зиянды жәндіктерді бақылаудың табиғи жолын қалайды. Сондықтан Trichogramma құрттары биологиялық бақылауға лайықты кандидат деп есептелді, әсіресе шыбын-шіркейінің личинкаларын инсектицидтермен бақылау қиын болғандықтан. Сонымен қатар, ашық қоңыр алма шыбынының жұмыртқалары жұмыртқа паразитіне салыстырмалы түрде осал, олардың жұмыртқалары жүзімдіктердегі төменгі жапырақтардың үстіңгі бетіне 20-50 жұмыртқадан жинап салады.