Кіріспе

4 ғасырдағы Ахемендік Каппадокия сатрапы Датамес (көне парсы: Dātama немесе Dātāma, арамей тілінде: Tadanmu, Δατάμης; б.з.д. 407 – б.з.д. 362), сондай-ақ Таркамува деп те белгілі, б.з.д. 380 жылдардан бастап б.з.д. 362 жылға дейін Ахемендік Каппадокия сатрапиясының (немесе Киликияның; мәліметтер келіспейді) губернаторы (сатрапы) қызметін атқарған ирандық әскери қолбасшы болды. Тегі бойынша карийлік, анасы Пафлагониялық, әкесі Камиссарес. Әкесі Артаксеркс II тұсында Киликия сатрабы болғандықтан және оның үлкен құрметіне ие болғандықтан, Датамес патшаның жеке күзетшілерінің бірі болды; осы қызметінде Кадузилерге қарсы соғыста өзін ерекше көзге түсірді және әкесінің орнына (сол соғыста қаза тапқан) өзінің иелігін басқаруға тағайындалды. Ол өзінің әскери қабілетімен де, патшаға адал қызметімен де көзге түсті және Артаксеркске қарсы көтерілген Пафлагония губернаторы Тиус және Катаониялық Аспис есімді екі шенеунікті бағындырды.

Атауы

"Датамес" – ежелгі иран тіліндегі *Dātama немесе *Dātāma сөздерінің грекшеленген түрі, Dātamiθra ("Митраның сыйы") немесе *Data ama ("күш сыйланған"). Арам тілінде бұл есім Таданму деп аталады.

Өмірбаян

Датамес б.з.б. 407 жылы шамамен дүниеге келген. Ол Киликияны Ахемен патшасы Артаксеркс II кезінде басқарған ирандық сатрап Камисарестің ұлы болды. Камисарес, көшпенділердің Карияға қоныс аударған парсы ақсүйек отбасынан шыққан болуы мүмкін, және Кіші Кірустың бүлігі кезінде Артаксеркс II тарапына біткен ақсүйектердің бірі болды. Датаместің анасы Пафлагониялық ханшайым Скитисса болды, ол б.з.б. 401 жылға дейін Камисареске үйленген.

Артаксеркс ІІ-ге қарсы көтеріліс

Осыдан кейін Персия патшасы оған Фарнабаз II-нің сәтсіздігінен кейін Мысырды қайтару үшін құрылған әскердің бас қолбасшылығын тапсырды. Бірақ Персия сарайындағы жауларының інтрігалары мен оның салдарынан туған қауіп-қатерлер оны жоспарын өзгертуге және патшаға адалдығын бұзуға мәжбүр етті (б.з.д. 370 ж.). Ол өзімен бірге болған әскерлерімен Каппадокияға шегінді және Парсыдан көтерілген басқа сатраптармен бірікті (Сатраптар көтерілісі). Патшаға адал қалған генералдардың бірі, Хеллеспонтин Фригиясының сатрапы Артабазос Писидиядан оған қарсы жорық жасады, бірақ толық жеңіліске ұшырады. Датаместің үлкен даңқы Артаксерксті оны бағындыру үшін бар күшін жұмсауға итермеледі, бірақ оған қарсы зор әскермен жіберілген Автофрадат ауыр шығынмен кері шегінуге мәжбүр болды. Датамес ашық жауларға қарсы үнемі жеңіске жетсе де, ақырында сатқындық құрбаны болды. Оның өміріне қарсы көптеген қастандықтар жасалғанымен, Ариобарзанның ұлы Митридат патшаға қарсы екенін көрсету арқылы оның сеніміне кіріп, конференцияда оны өлтірді.

Бағалау

Датамес өз заманында батылдығы мен соғыс өнеріндегі шеберлігі үшін ең жоғары даңққа ие болған, тіпті гректердің арасында да оның аты кеңінен танылды, бірақ ол олармен тікелей қақтығысқа түспеді. Корнелий Непос (оның өмірбаянының толық баяндамасын бізге қарызданған автор) оны Гамилькар мен Ганнибалдан басқа грек және римдік емес әскербасылардың арасында ең батыл және қабілетті деп атады; алайда, бізге жеткен мәліметтерде көптеген дәйексөздер шатасқан, сондықтан Полиеннің оның өмірінен айтқан әңгімелерін тарихындағы тиісті орнына қою қиын. Непос баялаған оқиғалардың мерзімі де өте тұманды; бірақ сол автор мен Диодордың сөзіне қарағанда, Датамес Артаксеркстен бұрын, шамамен б.з.б. 362 жылы қайтыс болған болуы керек. Оның орнын ұлы Ариамнес I (көне грекше: Ἀριάμνης, Ariámnēs) басты, ол 362–330 жылдары парсы үстемдігіндегі Каппадокия сатрабы ретінде билік жүргізді.