Кіріспе

Сент-Луистегі американдық компания (1822–1834)

Кейіннен "Роки-Маунтин Фур Компани" деп аталған кәсіпорын 1822 жылы Миссури штатының Сент-Луисінде Уильям Генри Эшли және Эндрю Генри тарапынан құрылды. "Эшлидің жүзі" деп белгілі болған алғашқы қызметкерлердің арасында компания жұмысында жетекші рөл атқарған Джедедая Смит және 1830 жылы Смит пен оның серіктестерін сатып алғандардың бірі Джим Бриджер болды. Бриджер мен оның серіктестері осы кәсіпорынға "Роки-Маунтин Фур Компани" деген ат берді. Компания батысты зерттеуде, әсіресе Грин-Ривер аңғарында пионерлік жасады. "Американ Фур Компани" сияқты басқа да ұйымдардың қызметтері жиі қиылысып, қатал бәсекелестік тудырды. Жарыс күшейген сайын аң аулаушылар даланың тереңіне бойымен еніп, зерттеулер жүргізуге ұмтылды. Бұл жер бедері туралы білімді арттырып, бобърлардың санының азаюына себеп болды. Көп ұзамай, бобърлардың азаюы және теріден жасалған тоқымалардың сұранысының төмендеуі "Роки-Маунтин Фур Компани" кәсіпорнының құлдырауына әкелді. Құрылғаннан кейін шамамен он жыл өткен соң, акционерлер барлық үлестерін сатып, батыс елді мекендері мен халық ауыз әңгімелері саласында мұра қалдырды. АҚШ үкіметі батысқа қатысты географиялық білім немесе саяхат туралы кеңес алу үшін компанияның бұрынғы мүшелерін кеңесшілер ретінде шақыратын. Эшли өзі кейіннен батыс мәселелерінде сарапшы болған конгрессмен болды.

Негізін қалау

1820-жылдардың басында Миссури ополченнясының генералы Уильям Эшли штаттық саясатқа қатысуды жоспарлаған, бірақ оның үшін қаржы жинау қажет болды. Бұрынғы кәсіпкерлік және әскери тәжірибелерінен қиындықтарды бастан өткен Эшли, қаржылық жағдайы нашарлап, қиын болашаққа қадам басып отырды. Өткен сәтсіздіктерін жою үшін ол батысқа қарай, тері саудасына назар аударды. Оның серіктесі болып Эшлидің көп жылдық досы майор Эндрю Генри қосылды. 1822 жылы Сент-Луис айманында жарнама жариялап, «Сент-Луис Enquirer» газетінде «Жүз кәсіпкер, жас жігіттерді» іздеді. Олар Миссури өзенінің бастауына дейін жол тартатын және бір, екі немесе үш жылға жұмыс істейтін. Эшли мен Генри іздеген адамдар «тау адамының» үлгісі болды. Лауазымға талапкерлерге қойылатын талаптар қарапайым болды: еркек, жақсы қаруланған және үш жылға дейін аулау (тұмсық) жұмысын істей алуға қабілетті. Кейіннен Уильям мен Милтон Сублеттер, Джим Бекворт, Хью Гласс, Томас Фицпатрик, Дэвид Эдвард Джексон, Джозеф Мик, Роберт Ньюэлл компанияға қосылды. 1826 жылы Смит, Джексон және Уильям Сублет компанияны сатып алды, ал 1830 жылы Бриджерге, Милтон Сублетке, Фитцпатрикке және тағы екеуіне сатты, содан кейін кәсіпорынға кеңінен танымал болған атауы берілді. Төлем жүйесін Эшли ерекше жобалады. Жұмыс күшіне кеткен шығындарды ескере отырып, Эшли мен Генри аулаушыларына табысының жартысын қалдырып, қалған жартысын басқаруға берді. Ал Эшли мен Генри аулауға қажетті көптеген материалдарды ұсынды.

Операция

Алғашқы кезде Ашлидің жүзбасы Миссури өзенінің жоғарғы ағысындағы жерлерді өңдеді. Компания өзен бойында бекіністер салуды қарастыра бастағанда, Эшли Миссури тері компаниясының бұны істегенін жақын арада білді. Соңында Эшли және оның компаниясы батысқа қарай, оның атымен аталған тау тізбегіне көшті. Жаңа жолдар ашып, ақтарға беймәлім ландшафттарды зерттеген Рокки Маунтин тері компаниясы тері саудасында жаңа стильді қалыптастырды. Бригадалық жиын жүйесі деп белгілі болған майор Генридің жүйесі, 1822 жылдың шілдесінде үндістерге алкоголь сатуға тыйым салған заңға жауап ретінде пайда болды. Бұрын тері саудасы тері өндіретін нақты аулау мен тұзақ қою үшін үндістерге тәуелді болды; содан кейін олар сауда посттарына әкелінді, онда үндістерге көбінесе нақты айырбас құралы ретінде алкоголь берілді, сондай-ақ оларды икемдеу және алдау оңайырақ ету үшін де берілді. Бұл үрдіс соншалықты бекітілгендіктен, алкогольдің жеткілікті қоры болмаса, бизнес жүргізу қиын болды. Генридің жоспары үнді аулаушыларын және сауда посттарын қажетсіз етті; ол ақтар мен метис үнділерін аулауға үйретті, содан кейін ыңғайлы жерде орналасқан уақытша сауда жиыны – жиынға жиналды. Эшли мен оның адамдарының табысы әртүрлі болды. Онжылдықтың ортасына қарай компания Роки тауларын нығайып алды. Оларға мынадай жерлер кірді: Хорс-Крик, Ла-Бардж-Крик, Фонтенолл-Крик және Блэк-Форк. Екі танымал сауда орындары – Айдахо штатындағы Пьердің шұңқыры және Вайоминг штатындағы Форт Бонневилл (кейде Форт Нонсенс деп те аталады) болды. Алайда, кейбір жағдайларда компания ауыр зиянға ұшырады. Көрсеткіштерді және тіпті адамдарды жоғалтып, кейбір экспедициялар апатқа ұшырады. Екі рет қара аяқты және арикара үнділері аулаушыларды өлтірді. 1824 жылы ең тәжірибелі аулаушы саналған майор Эндрю Генридің компанияны тастап кетуі де үлкен соққы болды. Екі жылдан кейін Эшли де саяси мансапқа қадам басты. 1826 жылы ол өзінің компаниясын қызметкерлерінің тобына сатты. Дегенмен, Рокки Маунтин тері компаниясы тағы сегіз жыл бойы жұмыс істеді. Бұл кері кетулердің ешқайсысы «Эшлидің жүзбасы» компаниясының соңына бармады, бірақ көп ұзамай компания бүкіл индустрияға қатысты проблемаларға тап болды.