Голливудтағы Мендоса

Кіріспе

Кейдж Бейкердің 2000 жылғы "Мендоза Голливудта" романы – американдық жазушы Кейдж Бейкердің ғылыми фантастикалық романы. Бұл "Компания" атты ұйымның қызметіне арналған оның сериясындағы үшінші кітап. Ұлыбританияда бұл роман "Батыстың шетінде" деген атпен жарияланды. Американдық суретші Майкл Коэлш Бейкердің "Компания" сериясындағы алғашқы үш романының мұқабаларын салған, оның ішінде "Голливудтағы Мендоза" романы да бар.

Сюжетке кіріспе

Баяндаушы – ботаник Мендоса. Оқып отырғанымыз – оның қызметін тастап, өлімге қаупі бар адаммен қашып кеткенінің және оның өліміне кінәлі болған алты адамды зорлықпен өлтіргенінің себептерін жазған мойындауы болып көрінеді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Романның басында Мендоза Лос-Анджелестің жоталарында аяқталмайтын жаңбырдың астында келе жатыр. 1862 жылдың қысы, шығыста Америка өзімен соғысқан. 150 жылдан астам уақыт бойы ол Тынық мұхитының жағалауындағы орманды мекендеп, өсімдік түрлерін жинап, тізімдеп, адамдармен немесе киборгтармен сирек қарым-қатынас жасап келді. Оған бұл жарасады, және Кахуэнга асуына арнайы тапсырмамен жіберуіне ренжіді. Бірақ ол әдеттегідей "жақсы машина" болғысы келеді. Ол тапсырманың не екенін біледі. Жаңбырдан кейін ұзақ құрғақшылық басталады, және жоғалып кетпес үшін сақтауға болатын көп нәрсе болады. Құрғақшылықтың салдарынан аштан өлген малдар жойылмайды. Сонымен қатар, шешек ауруы жергілікті халықты, әсіресе үндістерді азайтады. Асудағы қонақ үйге келгенде, ол бірден әріптестерімен – Киборгтар, Жеңілдетуші Порфирио, Антрополог Оскар, Зоолог Эйнар, Орнитолог Хуан Баутиста және Антрополог Имартемен танысады, сондай-ақ оның арыз-дауымен аяқталмайтын ескі дұшпаны Имартемен қайта табысады. Қонақ үйдің ішінде үнемі қозғалыс болғандықтан, ол Компанияның зерттеулері мен басқа жұмыстары үшін өте жақсы жамылғы болады. Бірақ Мендоза келгенде, басты мәселе – жаңбырдан суға малғандықтан кешкі асты пісіру үшін от жағу. Мендозаның алғашқы түні қиын болды, өйткені ол 16 ғасылғы Англиядағы сүйіктісі Николас Харполді армандады, оны бағанаға байлап өртеді. Оны Порфирио оятып, ол бөлмені "Хромдық сәулеленумен" – психикалық белсенділіктің көк түсті жарығымен толтырғанын айтады. Ол оның алаңдауын жоққа шығарады, бірақ бұрынғы проблемаларының кенеттен қайта оянуына алаңдайды. Кейін Эйнар оны құрғақшылықтың салдарынан қатты зардап шеккен "Жылы белдеуде" үлгілер жинау үшін жоталарға алып барады. Бұл болашақта Сансет бульварының жолымен өтеді. Жолда Эйнар жергілікті тұрғындардың біреуін өлтіруге мәжбүр болады. Жоталар қарақшыларға, ақылсыз пионерлерге және бірінші атып, кейін ескертетін басқа да қарапайым адамдарға толы. Мендоза таңғалады, өйткені киборгтар қауіптен қашуға және қарапайым адамдарға зиян келтірмеуге бағдарланған. Эйнар оған мұнда ережелер басқаша екенін айтады. Оған қажет болған жағдайда қолдану үшін тіпті әскери-теңіз тапаншасын да береді. Қонақ үй тұрғындары Компания ұсынған фильмдермен уақыт өткізеді. Бір бөлімде олар Д.У. Гриффиттің "Төзбеушілік" фильмін тамашалағандағы ұзақ және құрметті сипаттама келтіріледі, Эйнар әр көріністі хор ретінде сипаттайды. Имарте Бабыл қаласында өмір сүргендіктен, фильмдегі атақты оқиғалардың бірі болған Бабыл қаласының өмірі туралы көп нәрсе біледі. Бірақ Мендоза Лорел каньонында азық іздеуге шешім қабылдағанда, бәрі дүрбелеңге ұшырайды. Бұл жер асты кварц формациясынан шыққан Хромдық сәулеленумен қаныққан. Осының салдарынан 20-шы ғасырда осы жерге көптеген ерекше адамдар келіп, Голливудтың көптеген құпия оқиғаларына себепші болады. Сақтық шараларына және көптеген болашақ технологияларға қарамастан, Мендоса мен Эйнар кенеттен 1996 жылға жылжып кеткенін байқайды. Ботаник Мендоза кенеттен қалалық Лос-Анджелеске келді, онда топырақ бетоннан жасалған, ал өмірдің басты түрі – автомобиль. Компанияның қауіпсіз үйіне жеткенде, оларды болашақ орнын білетін қызметкерлер тез арада ішке кіргізеді. Жылқыларымен бірге оларды өз уақытына оралу үшін Уақыт ауысу камерасына орналастырады, бірақ соңғы сәтте Мендоза киборг Льюистің ғимаратқа кіргенін көреді. Льюис Мендозамен "Жаңа әлем 1" нысанында дос болды және оған ғашық болған деп күдіктенді. Льюис Мендозамен сөйлесуге тырысады және оған: "Онымен барма!" деп ескертуге тырысады. Ол оның не айтқысы келетінін білмейді, және көшіру одан әрі сөйлеуге мүмкіндік бермей жүзеге асырылады. Қонақ үйге оралғанда, Трансферден өлген бір жылқысы жоқ, Мендоза Порфириомен кездеседі. Ол оған не болатынын білген болуы керек. Ол бірдеңе білгенін мойындайды, бірақ оған тек солай істеуге рұқсат етілгенін айтады. Ол да тек қана қажеттісін ғана білетін. Құрғақшылық басталады, Мендоза бұрылыстың арғы жағына қарай әрі қарай барады. Оның сүйіктісі әр түнде оның арманына кіреді, ал нәтижесінде Хромдық сәулелену оның әріптестеріне түнгі салют сыйлайды. Ол енді нақты жұмыс істей алмайды. Содан кейін Имарте клиенттерінің бірі таңғажайып құжаттар салынған портфельді қалдырады. Олар АҚШ-тағы тәртіпсіздікті пайдаланып, Канал аралдарын, әсіресе Санта-Каталинаны басып алу үшін ағылшындықтардың жоспарларына қатысты көрінеді. Сол жерден жақсы қаруланған бірнеше кеме Солтүстік Американың теңізін бақылауға мүмкіндік береді. Имарте барлық қағаздарды жазады және одан әрі зерттеу үшін Сан-Францискоға кетеді. Басқалары да шақырылады, тек Мендоса мен Хуан Баутиста ғана қалады, ол ақыры өзінің үй жануарларын барлық биологиялық үлгілермен бірге жіберуге рұқсат береді. Осы сәтте, Мендозаның бұрынғы сүйіктісі Николас Харполдің келуі оны таң қалдырады, бірақ ол оны танымайды және Эдвард Алтон Белл Фэрфакс деп таныстырады, оның ниеттері түсініксіз ағылшын. Оны Имартенің көмекшісі деп қателестіріп, одан әдеттегі қызметті сұрайды. Мендоза қуана келіседі. Жылдам арада Эдвард портфельді алу үшін келгенін айтады. Бірақ ол Мендозаға да қызығушылық танытады, оның табиғатында сексуалдық жетілгендік байқалады, бірақ оның бойында тазалық сақталады – көрінеді, киборг физиологиясының емдік қабілеті оның жағдайында шектен шығып кеткен. Ол оны өзімен бірге алып кетуге көндіреді, өйткені ол оған АҚШ агенттерінен қашуға көмектеседі, олар оның серіктерімен кездесуге барады. Мендоза тағы бір рет бақытты өмірге қадам басады, олар Сан-Педроға, содан кейін Санта-Каталинаға барады, онда құпиялы кеме күтіп тұр. Эдвард күтпеген қабілеттерді көрсете бастайды, әсіресе адамдардың көре алмайтын нәрселерді сезінуде. Бірақ содан кейін кеме Пинкертон агенттері қойған тұраққа айналады. Эдвард кінәлі құжаттарды жою кезінде өлтіріледі, ал Мендоза ақыры сабырлылықтан айырылады. Ол барлық агенттерді өлтіреді. Ағылшындар келгенде, ол оларға дене бөліктерін лақтырады, олар қорқып қашып кетеді. Оқиғаның қалған бөлігінде Мендоза өзінің мойындауын аяқтап, жазасын күтеді. Осы уақытта ол ескі Лос-Анджелестің тарихы туралы жинаған мол ақпаратын зерттейді және Санта-Каталинаның Компанияның қызметінде қандай да бір маңызға ие екенін бірінші рет байқайды. Көрінеді, аралдағы бірдеңе Компанияның құрылуы үшін маңызды, бірақ не? Осыны зерттеуге үлкермес бұрын, ол Уақыт ауысу қорабына салып, өте алысқа, шамамен 150 000 жылға бұрынғы заманға жіберіледі. Ол Санта-Каталина аралында қалдырылады, ол кейінгі мыңжылдықтардағы шөлді арал емес, орманды арал. Оның жұмысы – Санта-Круз аралындағы Компанияның курортында тамақ өсіру, онда бай адамдар мамонттармен араласып, тісқаққан жолбарыстарды аулауға келеді, немесе керісінше. Оның жадына қол сұғылған, сондықтан ол бұрын білген тарихтың ешқандай есінде қалған емес. Ол сонымен қатар аралдың ортасын мекендеуге келген белгілі бір ерекше жандарды Компанияға хабарлауға міндетті. Көрінеді, оларда Компанияға қажет нәрсе бар.

As the novel opens, Mendoza is walking through incessant rain in the hills above old Los Angeles. It is winter, 1862, and to the east America is at war with itself. For over 150 years she has lived wild in the Pacific coast forest, collecting and cataloging plant species, and rarely interacting with anybody else, human or cyborg. This suits her fine, and she resents being commanded down to Cahuenga Pass for a special mission. As usual, however, she wants to be a "good little machine". She already knows what the mission is. The rain will be followed by a long drought, and there will be much to be preserved, which would otherwise be lost. What the drought cannot eradicate, starving cattle will. Meanwhile, smallpox will reduce the local population, especially the Native Americans. Arriving at the Inn at the pass, she quickly meets her fellow cyborgs, the Facilitator Porfirio, Anthropologist Oscar, Zoologist Einar, Ornithologist Juan Bautista, and the Anthropologist Imarte, with whom she renews her ongoing feud. With all the traffic passing by, the Inn is a perfect cover for Company research and other work. However, when Mendoza arrives, the main problem is lighting a fire to cook dinner, given that everything is soaked by the rain. Mendoza's first night is a rough one, as she dreams incessantly of Nicholas Harpole, her lover in 16th century England, who was burned at the stake. She is woken by Porfirio, who tells her she has been blasting the place with "Crome radiation", the blue radiance of psychic activity. She dismisses his concerns, but worries about this sudden resurgence of her previous troubles. Later, she is led into the hills by Einar, to collect samples in the "Temperate Belt" which will be severely affected by the drought. This just happens to follow the future path of Sunset Boulevard. Along the way, Einar has to kill one of the locals. The hills are infested with bandits, crazy pioneers and other mortals likely to shoot first and warn later. Mendoza is shocked cyborgs are programmed to run from danger and not harm mortals. Einar informs her that the rules are different here. She is even given a Navy pistol to use if necessary. The Inn's inhabitants pass the time with movies supplied by the company. In one chapter, we get a long and reverent description of them watching D. W. Griffith's Intolerance, with Einar as Chorus describing every scene. Since Imarte was actually alive in Babylon, one of the movie's famous settings, we hear much about what life was really like. Everything is thrown into tumult, however, when Mendoza decides to forage in Laurel Canyon. The place is known to be saturated with Crome radiation from a bizarre underground quartz formation. It is this which will attract so many unusual people to the site in the 20th century, and give rise to many of the underground stories of Hollywood. Despite precautions and a lot of very futuristic equipment, Mendoza and Einar suddenly find themselves thrown forward in time to 1996. Mendoza the botanist is suddenly in urban LA, where the soil is concrete and the major life form is the automobile. Staggering up to a Company safe house whose future location they know, they are hastily taken inside by the staff, who have been expecting this event. Horses and all, they are placed in a Time Transfer chamber for return to their own time, but at the last minute Mendoza sees the cyborg Lewis enter the building. Lewis had befriended Mendoza at the facility New World One and she suspected he was in love with her. Lewis makes an attempt to talk to Mendoza, and tries to warn her "Don't go with him!". She has no idea what he means, and in any case, the transfer takes place before any more can be said. Returning to the Inn, short one horse which died from the Transfer, Mendoza confronts Porfirio. He must have known what was going to happen to her. He grudgingly admits he knew something, but was just told to let it happen. He also knew only what he needed to know, and nothing more. The drought starts to bite, and Mendoza is going further and further around the bend. Her lover haunts her dreams every night, and the resulting Crome's radiation provides nocturnal fireworks for her colleagues. She can no longer do any real work. Then one of Imarte's clients leaves behind a briefcase with amazing documents in it. They seem to relate to a British plot to exploit the disarray in the United States and take over the Channel Islands, specifically Santa Catalina. From there, a few well armed ships could control the seas of Western North America. Imarte records all the papers and heads for San Francisco to do more research. All the others are called away also, except for Mendoza and Juan Bautista, who has finally allowed his pets to be shipped out with all the other biological samples. At this point, Mendoza is astonished by the arrival of her ex lover, Nicholas Harpole, except that he does not recognize her and goes by the name of Edward Alton Bell Fairfax, an Englishman with mysterious intentions. Mistaking her for Imarte's assistant, he requests the usual service. Mendoza eagerly complies. Soon Edward reveals he has come for the briefcase. However he is also intrigued by Mendoza, who shows sexual sophistication despite being virgo intacta apparently the healing capability of the cyborg physiology has gone to extremes in her. She is able to persuade him to take her away, as she will enable him to avoid U. S. agents hot on his trail as he goes to meet his fellow conspirators. Once more Mendoza embarks on an idyll, as they trek to San Pedro, and then to Santa Catalina, where a mysterious sailing ship awaits. Edward starts to show unexpected abilities, especially in being aware of things that humans usually cannot perceive. But then the ship turns out to be a trap, set by the Pinkertons. Edward is killed while disposing of the incriminating documents, and Mendoza finally snaps. She goes into overdrive, killing all the agents. When the British finally show up, she throws assorted body parts at them, whereupon they flee. In the rest of the story Mendoza, having completed her confession, awaits her punishment. In the meantime, she examines her considerable store of information about the history of old LA, noticing for the first time how Santa Catalina has some kind of significance in the activities of the company. Apparently something on the island is vital to the actual creation of the company, but what? Before she can pursue this further, she is put in a Time Transfer box and sent Back Way Back, or in more usual terms, to about 150,000 BCE. She is left on Santa Catalina itself, still forested rather than the barren island of later millennia. Her job is to raise food for a Company resort on Santa Cruz Island, where rich folks come back to hobnob with mastodons and hunt saber tooths, or maybe vice versa. Her memory has been interfered with, so she can no longer remember details of the history she once knew. She also has a mission to alert the Company when certain unusual beings show up to colonize the center of the island. Apparently they have something the Company needs

Мендоса үмітсіз тұрғандай көрінеді. Ол 19 ғасырға қайта орала ала ма, әлде оның мәңгілігі басқа нәрселер сияқты күмәнді ме? Ол өзінің шайтан сүйіктісімен екі рет кездесті. Ол оның қайтадан келетінін біледі.

Кейіпкерлер

Антрополог Имарте зерттеулерін ескіше жолмен жүргізеді, "әдепсіз әйел" рөлін ойнап, клиенттерінің айтқандарын жазады. Эйнар Голливудқа әуес, себебі ол сонымен қатар Фильмдерді сақтау маманы, және ол аймақ қалашыққа айналғанда осы рөлді ойнауды күтеді. Оның пікірінше, әрбір бұта – болашақтағы маңызды орынның, оқиғаның немесе фильмдегі сахнаның орны. Сонымен қатар, ол Калифорнияның қоңыр аюын және жергілікті койоттың жойылуға жақын тұрған түрін жинап алады. Хуан Баутиста, өзінің туған жері – Соңғы арналған Канал аралдарының индейлерінің бірі болғандықтан, және оның әулетіне тән күміс шашымен, үй ішінде кондор мен пеликан ұстауға талаптанады, сырттағы сарайларда емес. Басқалары бұл шу мен иістен риза емес. Киноға деген құштарлығы кез келген киборгқа тең Хуан Баутиста кондорға болашақ кинорежиссердің құрметіне Эрих фон Строхайм, ал пеликанға 19 ғасырдың екінші жартысында дүниеге келген болашақ «Оскар» жүлдесінің иегері актрисаның есімімен Мари Дресслер деп ат қояды. Айынықса, «Эрих» Хуан Баутистадан айырылуға шыдамайды, және осылай болғанда баршаның өмірін шыдайсыз етеді. Кейін Хуан Баутиста кешіп бара жатқан дилижанстан бүркітті тартып алып, оған Джон Бэрримор деп ат қояды. Антрополог Оскар сатушы рөлін өте шебер ойнайды. Ол өзінің ең қымбат заттарын сатуда қиындыққа тап болады, мысалы, мыспен бекітілген «Янки» пірог шкафы. Аймақта «Янкилер» жоқ болғандықтан, пірогтар менюде жиі кездеспейді. Бірақ оның басты мақсаты – адамдардың үйіне кіріп, олардың өмірін жазу. Дегенмен, осы шкафты сату үлкен жетістік болар еді. Порфирио осылардың бәріне жетекшілік етеді, сонымен қатар өзінің «отбасын» немесе кеміндегі ағасының ұрпақтарын қадағалайды. Ол да, оның ағасы да жетім қалған, бірақ киборгқа айналуға тек Порфирио ғана лайықты болды, сондықтан Компания ағасын асырап алушыларға берді. Порфирио анасының соңғы тілегін орындап, кішкентай інісіне 300 жылдан бері қамқорлық жасап келеді.

Anthropologist Imarte is doing her research the old fashioned way, by playing the part of "lady of easy virtue" and recording the things her customers tell her. Einar is obsessed by Hollywood, since he is also a Film Preservation Specialist, a role he expects to play when the region is urbanized. For him, every patch of scrub is the site of some notable future place, event, or scene in a movie. Meanwhile, he collects examples of California Brown Bear, and the local coyote subspecies, both of which are shortly to be extinct. Juan Bautista, who happens to have been born one of the last remaining Channel Island Indians, with the silver hair that comes with the ancestry, insists on keeping a pet condor and pelican inside rather than in the outhouses. The others are not happy with the noise and smell. As movie obsessed as any cyborg, Juan Bautista names the condor Erich von Stroheim, after the future movie director, and the pelican Marie Dressler, after a future academy award winning actress born in the second half of the 19th century. Unfortunately "Erich" cannot bear to be parted from Juan Bautista, and makes everyone's life unbearable whenever this happens. Later Juan Bautista confiscates an eagle from a passing stagecoach, and names the bird John Barrymore. Anthropologist Oscar plays the role of go getting salesman to the hilt. He is having trouble unloading some of his more expensive items, such as the brass bound Yankee pie cupboard. With no Yankees to speak of in the area, pies are not a common menu item. However his real purpose is to gain entry to people's houses so he can record their lives. Still, it would be quite a coup to unload that cupboard. Porfirio presides over all this while keeping watch on his "family," or at least his brother's descendants. Both he and his brother were orphaned, but only Porfirio was suitable for conversion to cyborg, so the Company placed the brother with foster parents. Porfirio has been carrying out his mother's last wish to look after his baby brother. For 300 years.

Тарихқа, географияға және қазіргі ғылымға сілтеме жасау

Бұл романда көптеген нақты жерлер мен адамдар бейнеленген. Оқиға Кахуенга асуында, қазіргі Голливудта, ескі Лос-Анджелесте, Сан-Педрода және Санта-Каталина аралында өтеді. Уақыт 1860 жылдар, Америка Азамат соғысы кезі. Финес Баннинг және оның дилижанс компаниясы сияқты тұлғалар туралы айтылады. Уақытқа илесіп алға жылғанда, Мендоза мен Эйнар, аттарымен бірге, 20-ғасырдағы қарбалас тас жолдың қасында өзінше табады. Бұл, көрініп тұрғанындай, Лорел Каньон бульвары. Содан кейін олар төбеге қарай көтеріліп, үйлерге жетеді, бірінші Вулкан драйвінде, содан кейін Mt. Olympus Drive арқылы, компанияның базасы орналасқан Зевс драйвіне дейін. Бұл барлығы нақты жерлер.

Қабылдау

F&SF сыншысы Чарльз де Линт роман туралы жарым-жартылай пікір білдірді. "Онда қызықты нәрселер көп. Бірақ кітаптың баяу дамуына байланысты, сюжет шамамен үштен екісінен кейін ғана қарқын ала бастайды. Мендозаның Голливудтағы алғашқы жартысы мен үштен екі бөлігі, қызықты болғанымен, асықпай оқуға мүмкіндік береді".