Ұшақтағы артқы қарулы қызметкерлер тарихы

Кіріспе

Ұшу экипажы ұшақтың құйрығында орналасқан қорғаныс қару-жарағын басқаруға жауапты. 1979 жылғы аркада ойыны.

Артқы атыскер немесе құйрық атыскері – әскери ұшақтағы экипаж мүшесі, ол ұшақтың артқы жағынан, яғни "құйрығынан" жаудың истребителінен немесе ұрыс машинасынан қорғану үшін атыскерлік қызмет атқарады. Артқы атыскер ұшақтың артқы бөлігінде орналасқан икемді пулемет немесе автоматты зеңбіректің орнынан, ұшақтың арт жағына толық көрініспен ие болады. "Артқы атыскер" термині көбінесе қару мұнарасындағы экипаж мүшесімен байланысты болғанымен, алғашқы құйрық қарулары ұшақтың фюзеляжындағы ашық тесіктерден жұмыс істеді, мысалы, Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы айларында қолданысқа енгізілген британдық Handley Page V/1500 ұшағындағы Scarff сақина механизмі. Ұшақтар аралық кезеңде және Екінші дүниежүзілік соғыста артқы атыскердің орны жетілдіріліп, қуатты мұнаралар мен радарлық басқаруды қамтитын отты басқару жүйелері пайда болды. Көбінесе, құйрық қару-жарағы ұшақтың басқа бөлігінен қашықтан басқарылатын болды, мысалы, 1955 жылы енгізілген американдық Boeing B-52 Stratofortress стратегиялық бомбалаушысында.

Тарих

Бірінші ұшақтардың біріне құйрық артиллериялық позициясы енгізілген, ол Сикорский Илья Муромец бомбалаушысы болды, ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және Ресей империясының соңғы жылдары белсенді болды. Илья Муромец прототипі алғаш рет 1913 жылы ұшты, онда қару-жарақ болған жоқ және экипажға арналған артқы орын да болмады. 1914 жылы соғыс басталғанда, "Илья Муромец" ұшақтарының саны аз ғана салынды, бірақ соғыс күш-жігерінің нәтижесінде олардың саны артуы қажет болды. Жаппай өндіріске кіріскеннен кейін және соғыстың алғашқы жылында Германия империясының жауынгер ұшақтарына қарсы күреске қатысқаннан кейін, Ресей империясының әуе күштері үшін ұшақ пен экипажын қорғау үшін артқы қорғаныс позициясының маңыздылығы арта түсті. Мұндай құрылым 1916 жылдың наурыз айында Сикорский Илья Муромец бомбалаушы ұшағының S 25 үлгісінде (Geh 2 нұсқасы) пайда болды. Бұл ұшақ тарихында алғаш рет құйрығының соңғы бөлігінде атысшы орнын орнатқан. Илья Муромец бомбалаушысының жаппай өндірісі басталды, соңғы үлгісі 1918 жылы аяқталды, сол кезде 80-нен астам ұшақ салынды деп хабарланды. Ресей революциясынан кейін қызмет еткен Илья Муромец ұшақтары Кеңес Әуе Күштеріне қабылданды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде құйрық атысшысы бар ұшақтардың бірі – британдық Хэндли Пейдж V/1500 болды. Ол Хэндли Пейдж компаниясымен ауыр бомбалаушы ретінде әзірленді, ол сол дәуір үшін салыстырмалы түрде үлкен төрт қозғалтқышты биплан жасады; ол Шығыс Англиядағы базалардан Берлинді бомбалауға қабілетті болды. Алайда, бұл үлгі соғыстың соңына дейін, 1918 жылдың қазан және қараша айларында ғана қызметке кірді, сондықтан ешқандай жауынгерлік қимылдарға қатыспады. Бұл типті ұшақтар кейінгі қақтығыстарда қолданылды, соның ішінде үшінші ағылшын-афған соғысын аяқтауда маңызды рөл атқарды. Рисалпурдан Кабулға ұшып, қала мен патша сарайына төрт 112 фунт (51 кг) және 16 20 фунт (10 кг) бомба тастады, бұл афғандардың жедел капитуляциясына ықпал етті деп хабарланды. Соғыс аралық кезеңде түрлі жаңа әскери ұшақтар пайда болды, олардың құйрықтарында атысшы позициясы болды. Мысалы, 1924 жылы қызметке енгізілген британдық Викерс Вирджиния және 1930 жылы қызметке енгізілген жапондық Kawanishi H3K (Short Rangoon-нан жасалған). Толығымен жабық құйрық қару мұнарасын қолданған алғашқы ұшақтардың бірі – британдық Армстронг Уитворт Уитли болды. 1936 жылы алғашқы ұшуын жасаған Уитли RAF қызметіне кірді және Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы айларына дейін қызметте болды. Уитлидің құйрық атысшысының орны кейінгі модельдерде қайта қарастырылды, төрт Браунинг автоматты пулеметі орнатылған күшті Нэш және Томпсон мұнарасын қабылдады. Соғыста қолданылуының жалпы тарихы бойынша құйрық атысшысы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ең белсенді болды. Көптеген ұшақ үлгілерінде атысшы жабық бөлімде орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл шеткі құйрық бөлімінде әдетте ішкі бекітілген пулемет орнатылған, онда атысшы автоканонның немесе пулеметтің (әдетте бір немесе екі қару) буыны бар жотасын басқарды; мұндай жабдықталған ұшақтардың мысалдары: жапондық Mitsubishi G4M бомбалаушысы (бір Oerlikon 20 мм автоканоны бар), американдық B 17 және B 29 бомбалаушылары (екі 0,50 Browning M2 пулеметінің жотасымен жабдықталған) және Хэндли Пейдж Халифакс (Бултон & Пол E Mk III типті мұнарасы бар, сонымен қатар төрт 0,50 Браунинг M2 орнатылған). Соғыстың соңғы жылдары американдық B 29 бомбалаушылары құйрық пулемет позициясымен жабдықталды, онда атысшы синхронды қаруды қолдану кезінде нысанасын тікелей көре алатын болды, бірақ Боинг бомбалаушы ұшағының осы үлгісінің басқа пулемет позициялары алғаш рет ұшақтағы басқа бөліктерден басқарылды, әрқайсысы нысананы перископтық қарау жүйесі арқылы анықтайды. Соғыстың аяқталуынан кейін соғыстан кейінгі кезеңде ұшақтардағы құйрық қаруларының орналасуы осы қарау және қарау әдісін мұра етті, содан кейін қосымша радарлық нысаналар мен радарлық нысаналау жүйелері қосылды, олардың алғашқы сынақтары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде болды; осындай мысалдардың бірі – кейбір Ланкастер мен Галифакс бомбалаушыларына орнатылған FN121 радарлық мұнарасы 1944 жылы енгізілді. Әуе министрлігі өз ұсыныстарын бекітуге қысым жасаса да, де Гавиланд жобаны өзгертпей, Mosquito-ны жоспарланғандай жасады. 1941 жылы ұшақ үлгісі шығарыла бастағанда, ол әлемдегі ең жылдам ұшақтардың бірі болды. Іс жүзінде Mosquito өзінің тиімділігін дәлелдеді; бастапқыда жоғары шығынға қарамастан, бомбалаушы нұсқалары соғысты RAF Бомбардировщик Командасының кез-келген ұшағына қарағанда ең аз шығынмен аяқтады. Сәттілігіне байланысты, жылдамдық және биіктік сияқты аспектілер болашақ бомбалаушы ұшақтардағы қорғаныс қаруларын басып озуы мүмкін, мысалы, кеңінен қолданылатын реактивтік English Electric Canberra. Құйрық атысшысы соңғы рет Вьетнам соғысында АҚШ Әуе күштерінің (USAF) үлкен бомбалаушыларында жауынгерлік қимылдарда кеңінен қолданылды. Сол кезде бұл позиция ұзақ қашықтықтағы әуе шайқасы қаруларының, мысалы, әуе-әуе зымырандарының және мұндай қаруларға қарсы қазіргі заманғы анықтау және қарсы шаралардың дамуына байланысты көнеріп қалды. 1972 жылдың 18 желтоқсанында "Linebacker II" операциясы кезінде Стратегиялық әуе күштерінің USAF B 52 Stratofortress бомбалаушылары Солтүстік Вьетнамға қарсы үлкен бомбалау кампаниясын жүргізді. Бомбалаушылар нысанаға жақындағанда, олар Солтүстік Вьетнамның зениттік бөлімдерімен күшті шайқасқа түсті, Stratofortress-тердің айналасында жарылған жер-әуе зымырандарының (SAM) тізімін атты. Бомбалау шабуылын аяқтағаннан кейін, Stratofortress Brown III Вьетнам Халық Әуе Күштерінің (NVAF Солтүстік Вьетнам Әуе Күштерінің) МиГтері туралы ескерту алды. Brown III құйрық атысшысы, SSGT Samuel O. Turner, МиГ-21 жойғышын түсірді, Корея соғысынан бері жау ұшағын түсірген алғашқы құйрық атысшысы болды. Ұшақ қашқындап, 800-ге жуық оқтың атылғаннан кейін МиГ-21 өртеніп құлады. Бұл оқиға соғыс кезінде пулеметпен жау ұшағын түсірген соңғы құйрық атысшысының оқиғасы болды. АҚШ Әуе күштерінің құйрық атысшыларын соңғы рет қолдануы 1991 жылы, Gulf соғысы кезінде болды. Соғыс кезінде зымыран B 52-ге құйрық атысшысының радарын құлыптап, соқтығысты. Бұл жағдайды F 4 Phantom-нан жасалған қасақана оқ жару немесе Ирак МиГ-29 ұшағының сәтті шабуылы болды ма деген дау бар. B 52 ауыр зақымдардан құтылды, бірақ оқиға парктегі позицияны тоқтату туралы шешімге әкелді. 1991 жылдың 1 қазанында Master Sergeant Tom Lindsey B 52 рейсінде қызмет еткен соңғы USAF құйрық атысшысы болды.

The first aircraft to ever have incorporated a tail gunner position was the Sikorsky Ilya Muromets bomber, which became active during the First World War and the last years of the Russian Empire. The Ilya Muromets prototype flew for the first time in 1913, with no guns on board and no rear position for the crew. When the war broke out, in 1914, only a few Ilya Muromets aircraft had been built, but increasing numbers were required because of the war effort. After having entered the mass production phase and having seen combat all along the first year of war against the fighter planes of the German Empire, a rear defending position appeared to the Imperial Russian Air Service to be increasingly vital to protect both the plane and its crewmen. Such an arrangement, during March 1916, saw light of day on the model S 25 (variant Geh 2) of the Sikorsky Ilya Muromets bomber plane. This aircraft was the first in history to include on its ending tail area a gunner position. Mass production of Ilya Muromets bomber commenced, with the final example being completed in 1918, by which time in excess of 80 aircraft had been reportedly completed. Those Ilya Muromets that served after the Russian Revolution were inducted into the Soviet Air Forces. Another example of a First World War era aircraft equipped with a tail gunner position was the British Handley Page V/1500. It was specifically developed as a heavy bomber by Handley Page, who designed a relatively large four engined biplane for the era; it was reportedly capable of bombing Berlin from bases in East Anglia. However, the type did not enter service until the very end of the war, during the months of October and November 1918, and thus never saw any kind of combat action. The type did see use in subsequent conflicts, including a pivotal role in ending the Third Anglo Afghan War, flying from Risalpur to Kabul to drop its payload of four 112 lb (51 kg) bombs and 16 20 lb (10 kg) bombs on the city and the royal palace, reportedly contributing to the Afghans' speedy surrender. Throughout the interwar period, various new military aircraft were introduced that featured a gunner position on their tails; examples included the British Vickers Virginia, introduced to service in 1924, and the Japanese flying boat Kawanishi H3K (developed from the Short Rangoon), brought into service during 1930. One of the first aircraft to operate a fully enclosed tail gun turret was the British Armstrong Whitworth Whitley. Performing its first flight during 1936, the Whitley entered service with the RAF, remaining in service until the closing months of the Second World War. The tail gunner position of the Whitley would be revised on later built models, adopting a more powerful Nash & Thompson power operated turret mounting four Browning machine guns. Across the overall history of its use in combat, the tail gunner was most active during the Second World War. For almost every aircraft model in which it was fitted, the tail gun position was constituted of an enclosed compartment inhabited by the gunner. During the Second World War, this extreme tail compartment typically conformed to the inside fixed gunner configuration, in which the gunner operated the articulated mount of autocannon or machine gun fire (usually one or two weapons); examples of aircraft such fitted include the Japanese Mitsubishi G4M bomber (which had one Oerlikon 20 mm autocannon), and the American B 17 and B 29 bombers (which were fitted with a mount of two 0.50 Browning M2 machine guns). and the Handley Page Halifax (featuring a Boulton & Paul Type E Mk III turret that also mounted four 0.50 Browning M2s). During the closing years of the conflict, the American B 29 bombers were equipped with a tail gun position in which the gunner still had a direct view on his target while operating his synchronized weapons, but some other gun positions of this particular model of Boeing bomber were, for the first time in an aircraft, operated from other parts of the plane, each one spotting the target by means of a periscopic viewing system. Following the end of the conflict, the postwar period saw more and more subsequent tail gun positions in aircraft inherited this viewing and sight method, ending afterwards with added radar sights and radar targeting systems, early testing of which had occurred during the Second World War; one such example was the radar aimed FN121 turret that was fitted to some Lancaster and Halifax bombers was introduced during 1944. Despite pressure by the Air Ministry to arm their proposal, de Havilland made no design changes and built the Mosquito as envisaged. When the type commenced introduction 1941, the aircraft was one of the fastest operational aircraft in the world. In practice, the Mosquito proved its effectiveness; despite an initially high loss rate, the bomber variants ended the war with the lowest recorded losses of any aircraft in RAF Bomber Command service. Due to its success, aspects such as speed and altitude performance were often prioritised over defensive armaments on future bomber aircraft, such as the widely procured jet powered English Electric Canberra. The tail gunner was last heavily used in combat during the Vietnam War on the United States Air Force's (USAF) large bombers. By this point, the position had become largely obsolete due to advancements in long range air combat weapons such as air to air missiles, as well as modern detection and countermeasures against such armaments. On 18 December 1972, during Operation Linebacker II, USAF B 52 Stratofortresses of the Strategic Air Command conducted a major bombing campaign against North Vietnam. As the bombers approached the target, they would be heavily engaged by North Vietnamese anti aircraft units, firing barrages of Surface to air missiles (SAMs) that exploded around the Stratofortresses. After completing its bombing run, Stratofortress Brown III was warned of Vietnam People's Air Force (NVAF North Vietnamese Air Force) MiGs. Brown IIIs tail gunner, SSGT Samuel O. Turner, shot down a MiG 21 interceptor, becoming the first tail gunner to shoot down an enemy aircraft since the Korean War. The aircraft took evasive action and dropped chaff and flares while the gunner fired around 800 rounds from , causing the MiG 21 to fall, on fire. That incident was the last tail gunner to shoot down an enemy aircraft with machine guns during wartime. The final combat usage of tail gunners by the United States Air Force occurred in 1991, during the Gulf War. During the conflict, a missile struck a B 52 by locking onto the tail gunner's radar; it is disputed whether or not it was unintentional friendly fire by an F 4 Phantom, or if an Iraqi MiG 29 had successfully fired upon the aircraft. The B 52 escaped heavy damage, but the incident motivated the decision to discontinue use of the position throughout the fleet. On 1 October 1991, Master Sergeant Tom Lindsey became the last USAF tail gunner to serve on a B 52 sortie.

Операциялық тәжірибе

Артқы атысшының негізгі міндеті – шабуылдайтын жау ұшақтарын, әсіресе түнде ұшатын британдық бомбалаушыларды анықтау болды. Бұл ұшақтар бомбалау тобының құрамына кірмей, жеке-жеке орындалғандықтан, бомбалаушылардың түнгі истребительге алғашқы реакциясы – «коркскрю» сияқты күрделі маневрлер жасау болды. Қорғану үшін қару қолдану екінші деңгейдегі маңызға ие болды. Британдық жаргонда артқы атысшыларды «Құйрық соңы Чарлилер» деп атаса, ал Люфтваффеде оларды Heckschwein («құйрық шошқалары») деп атады. Әртүрлі елдерде қару-жарақ пен артқы пушканың орналасуы әртүрлі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әуе күштерінің Boeing B 17 Flying Fortress және Boeing B 29 Superfortress сияқты ауыр бомбалаушыларының көпшілігі, шамамен 90 градусқа бұрылатын, жеке орнатылған артқы атыс позициясын қолданды. Әдеттегі қару-жарақ – екі 0,50 дюймдік M2 Браунинг пулеметі болды. Ал, Royal Air Force-тың Avro Lancaster және Handley Page Halifax сияқты ауыр бомбалаушылары 180 градусқа айнала алатын, қуатпен басқарылатын мұнараны қолданды, онда артқы атысшы мен төрт 0,303 дюймдік Браунинг пулеметі орналасқан еді. Ұқсас конструкция американдық B 24 Liberator ауыр бомбалаушысында да қолданылды (бірақ екі 0,50 дюймдік ауыр пулеметпен). Британдық мұнаралардың көп бөлігі Nash & Thompson және Boulton & Paul Ltd компанияларында жасалды, және бір үлгідегі мұнара бірнеше түрлі ұшаққа орнатылуы мүмкін еді. Соғыс жылдары неміс және итальяндық ұшақтардың көпшілігінде, тіпті шабуылдық және пикирлеуші бомбалаушыларда да артқы атысшы позициясы болмады. Оның орнына, ұшақ кабинасының артында орналасқан арқалық немесе ұшақтың бауырындағы төменгі пушка артқы бөлікті қорғады. Бұл позиция фюзеляжбен шектелгенімен, салмақты дұрыс бөлуге мүмкіндік берді. 1944 жылдың күзінде британдықтар 3 ГГц (9,1 см) радары бар автоматты ату мұнарасымен жабдықталған Lancaster ұшақтарын қолдана бастады. Радардың катодты сәулелі түтігінен келіп түскен сурет мұнараның нысанасына проекцияланып, атысшыға толық қараңғыда нысанаға оқ атуға мүмкіндік берді, ал оқтан алшақтау және түсу түзетулері автоматты түрде есептелді. Мұндай жоғары жиілік болғандықтан, оны Funk Gerät 350 Naxos радарлық жүйесімен жабдықталған Люфтваффе ұшақтары анықтап алуы мүмкін еді, бұл жүйе негізінен H2S бомбалау радарының сәулелерін анықтау үшін қолданылды. Люфтваффе жасаған, бірақ үлкен түнгі истребительдеріне немесе стратегиялық бомбалаушыларына орнатылмаған маңызды жетістік – Borsig фирмасының Hecklafette HL 131V гидравликалық басқарылатын, төрт MG 131 пулеметімен жабдықталған адам басқаратын артқы мұнарасы болды. HL 131V прототипі 1943 жылдың көктемі мен жазында He 177A 3 ұшағының үш прототипінде (V32, V33 және V34) сынақтан өтті. Бұл инновациялық дизайн өндіріске шығарылмады, тек Heinkel және Junkers сияқты компаниялардағы инженерлік бөлімдердің модельдері мен жұмыс істейтін прототиптері ғана сақталды. HL 131V мұнарасының дизайны неміс өндірісіндегі адам басқаратын позициялар үшін жетілдірілген болып саналды, гидравликалық жетек мұнараның бүйірлік бекіткіштерін +/60 градусқа дейін тік бұрышпен көтеруге және бүкіл мұнараны секундына 60 градус жылдамдықпен екі жаққа да 100 градусқа бұруға мүмкіндік берді.

The purpose of the tail gunner was principally to act as a lookout for attacking enemy fighters, particularly upon British bombers operating at nighttime. As these aircraft operated individually instead of being part of a bombing formation, the bombers' first reaction to an attacking night fighter was to engage in radical evasive maneuvers such as a corkscrew roll; firing guns in defense was of secondary importance. The British slang term for tail gunners was "Tail end Charlies", while in the Luftwaffe they were called Heckschwein ("tail end pigs"). Both the specific armament and arrangement of the tail gun varied considerably between countries. During the Second World War, the majority of United States Army Air Forces heavy bomber aircraft, such as the Boeing B 17 Flying Fortress and Boeing B 29 Superfortress, used a fixed gunner position with the guns themselves in a separate mounting covering an approximately 90 degree rear arc. Typical armament was two 0.50 inch M2 Browning machine guns. In contrast, Royal Air Force heavy bombers, such as the Avro Lancaster and Handley Page Halifax, used a powered turret capable of 180 degree rotation containing the tail gunner and four 0.303 inch Browning machine guns. A similar arrangement was used in the American B 24 Liberator heavy bomber (but with two 0.50 inch heavy machine guns.) Most British turrets were manufactured by two companies Nash & Thompson and Boulton & Paul Ltd, it was common for the same turret model to be fitted to a number of different aircraft. The majority of wartime German and Italian aircraft, including smaller ground attack aircraft and dive bombers, lacked a tail gunner position; instead, there was commonly a dorsal gun fitted behind the cockpit or ventral gun along the belly of the aircraft replaced the tail gunner position covering the tail. This position was blocked by the fuselage but allowed better weight distribution. In the autumn of 1944, the British began deploying Lancasters fitted with the Automatic Gun Laying Turret, which was fitted with a 3 GHz (9.1 cm) radar. The image from the radar's cathode ray tube was projected onto the turret's gunsight, allowing the gunner to fire on targets in complete darkness, with corrections for lead and bullet drop being automatically computed. Due to it having the frequency that it did, it might potentially be spotted by any Luftwaffe night fighter fitted with the Funk Gerät 350 Naxos radar detection system, which was primarily used to home in on the earlier H2S bombing radar system's emissions. One important development for the Luftwaffe that never made it onto its larger night fighters or strategic bomber designs would have been the Borsig firm's "quadmount", hydraulically powered Hecklafette HL 131V manned tail turret, fitted with a quartet of the firm's own MG 131 machine guns. Prototype examples of the HL 131V were trialed in the late spring and summer of 1943 on a trio of He 177A 3 examples set aside as the V32 through V34 prototypes. This innovative design never made it to production status, only existing as a series of engineering department mockups with Heinkel and Junkers, among others (for their aircraft designs that were intended to mount them) and as the aforementioned working prototypes. The HL 131V turret's design was advanced for a German origin manned emplacement, using hydraulic drive to both elevate the turret's side mount gunmount elevation units through a +/ 60º vertical arc either side of level, with a capability for horizontal traverse (of the entire turret) of some 100º to either side, all at a top traverse angular speed of 60º per second.

Франция

Breguet Br.521 Bizerte – теңіздік барлау ұшақ қайығы

Нидерланды

Фуккер T. V