Кіріспе

Нью-Йорк қаласында көрмеге қойылған ежелгі Мысыр ғибадатханасы

Дендур ғибадатханасы (19 ғасырда Дендур деп аталған) – бастапқыда қазіргі Асуан қаласының оңтүстігіндегі Нубиядағы Тузис (кейін Дендур) жерінде орналасқан римдік Мысырдың діни құрылысы. Август билік еткен кезде Мысыр стиліндегі ғибадатханалар салып, оларды Мысыр құдайлары мен құдайшаларына арнады. Алайда, ол Нубияда тек бірнеше ғибадатхана салдыруға тапсырыс берді. Солардың бірі – Дендур ғибадатханасы, ол Нил өзенінің батыс жағалауындағы Тузисте (кейін Дендур, қазіргі Асуанның оңтүстігінде) орналасқан. Бұл тек ғибадатхана ғана емес, сонымен қатар құдайлардың мекені болды.

Метрополитендегі жаңа қанат

Ғибадатхананы орналастыру үшін Мет өзінің бас ғимаратына жаңа қанат салды. 2021 жылы Мет ғимараттың қанатынан Саклер есімін алып тастауға да келісті. Аты өзгергеннен кейін, 2023 жылғы наурыз айынан бастап ғибадатхана орналасқан кеңістік тек 131-гелерея деп аталады, ал бұрынғы Саклер қанаты әлі күнге дейін атаусыз қалпында.

Сәулет

Дендур ғибадатханасы – Птолемей және Рим дәуірлеріндегі ғибадатхананың қарапайым мысалы, оның тамыры ертерек египеттік сәулет стиліне байланысты. Б.з. дейінгі 10 жылы бір келуші Пихордың бейнесі жанындағы пронаостың солтүстік қабырғасына серт жазып қалдырған. Мұнарада да граффитилер бар. 19 ғасырда еуропалық келушілер ғибадатхана қабырғаларына граффитилер қалдырды. Британдық теңіз офицері, кейін контр-адмирал Армар Лоури Корри ғибадатханаға кіргенде сол жағына "A L Corry RN 1817" деген айқын жазуды ойып салған. Итальяндық египтолог Жироламо Сегато да граффити жазуын қалдырған. 6 ғасырда ғибадатхана шіркеу ретінде пайдаланғанда біршама зақым келген. Пресвитер Абрахам ғимараттың қабырғаларына ойып, оның христиан шіркеуі ретінде қасиеттендірілгенін куәландырған. Христиандар пронаостың солтүстік қабырғасына есік кесіп, Изис бейнесінің рельефіне зақым келтірген. Бірақ олар оның жоғалған қолын шынтақ бұрышын өзгертіп, қайта орнатқан. Сонымен қатар, ғибадатхана төбесіне крест орнатып, бедерлі суреттерді гипспен жапқан. 13 ғасырда Нубия мұсылмандыққа өткенде, христиан шіркеуі тасталып қалған. Жергілікті халық тас пен кірпіштерді алып, қайта пайдаланғанда, тасталып қалған құрылыстың көп бөлігі жойылған немесе зақымдалған. Қазіргі заманға дейін ғибадатхана кешенін толығымен қоршаған саз кірпіш қабырғалары жоғалып кеткен. Археологтар солтүстік және оңтүстік қабырғаларда кіреберіс қақпалары болғанын білген, себебі олардың қалдықтары ғибадатхананың шығысында орналасқан тіреулермен сәйкес келген. 1933 жылы Асуан төменгі бөгетінің биіктігі арттырылды. Осының салдарынан ғибадатхана келесі 30 жыл бойы жыл сайын тоғыз ай су астында болды. Осы кезеңде ғибадатхананың бедерлерінде қалған барлық бояу іздері шайылып кетті. Ғибадатхананы көшірген кезде, оның артындағы жартастағы қабір өз орнында қалдырылып, су көтеріліп оны жапты.