Миксу Паателайнен: Футбол өмірі мен мансабы

Кіріспе

Фин футболшысы және бапкер (1967 жылы туған)

Мика Матти Петтери "Миксу" Паателайнен (3 ақпан 1967 жылы туған) – фин бұрынғы кәсіби футболшысы және бапкер, соңғы рет «Вейккауслига» клубы «HIFK»-нің бас бапкері болды. Ол Финляндия ұлттық құрамасы сапында 70 ойында 18 гол соқты, бұл оны Финляндияның барлық уақыттағы ең көп ойын өткізген ойыншыларының он үшінші және ең көп гол соққан ойыншыларының бесіншісі етеді. Ол үш бауырдың үлкені, олардың барлығы кәсіби футбол ойнаған. Олардың әкесі Матти де Финляндия құрамасының ойыншысы болған. Паателайненнің 20 жылдық ойын мансабы болды, ол төрт елдегі тоғыз клубта ойнады. Мансабының көп бөлігін шотланд лигаларында – «Dundee United», «Aberdeen», «Hibernian», «St Johnstone» және «St Mirren» клубтарында өткізді. Ол сонымен қатар Финляндиядағы «Haka», Англиядағы «Bolton Wanderers» және «Wolverhampton Wanderers», Франциядағы «Strasbourg» клубтарында ойнады. «Bolton» сапында ойнағанда Паателайнен Премьер-лигада ойнаған алғашқы фин футболшысы болды. 2005 жылы ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін Паателайнен шотландтық «Cowdenbeath» клубының бапкері болды, ол клубқа Шотландия Футбол Лигасының үшінші дивизионының чемпионы атағын жеңіп алып, жоғары дивизионға өтуға көмектесті. Туған жеріндегі «TPS» клубында бір маусым жаттықтырғаннан кейін Паателайнен Шотландияға «Hibernian» клубының бапкері ретінде оралды. 18 айдан кейін тараптардың өзара келісімімен қызметтен кетті. Бір жылдық үзілістен кейін Паателайнен «Kilmarnock» клубының бапкері болып тағайындалды. Ол «Kilmarnock» клубын бір маусымнан астам уақыт баптады, бірақ сол кезеңде жеке жетістіктерге қол жеткізді. 2011 жылдың наурыз айында Финляндия ұлттық құрамасының бапкері болып тағайындалды, ол 2015 жылдың маусымына дейін осы лауазымды атқарды. 2015 жылдың қазан айында «Dundee United» клубының бапкері болып тағайындалды, ал клуб Шотландия Чемпиондығына түскеннен кейін 2016 жылдың мамырында одан кетті. Содан бері ол Таиландтағы «Ubon United» клубын, сондай-ақ Латвия және Гонконг ұлттық құрамаларын баптады.

Клубтық мансап

Паателайнен 1985 жылы «Хака» командасы сапында дебют жасады. «Хака» құрамында 48 лигалық матч өткізіп, 18 гол соқты. Дебюттік маусымында «Хака» Финляндия кубогын жеңіп алды, бұл клубтың сол кездегі жалғыз жетістігі болды. 1987 жылдың қазан айында шотландтық «Данди Юнайтед» клубы оны 100 мың фунт стерлинг сомасында трансферледі. Ол дебюттік матчында бір күннен кейін гол соқты және тез арада негізгі құрамның тұрақты ойыншысы атанды, алғашқы маусымда 11 гол соқты, оның ішінде 1988 жылдың сәуірінде «Мортонды» 7:0 есебімен ұтып, төрт голдың авторы атанды. Паателайнен «Данди Юнайтедтің» 1988 жылдың мамырында Шотландия кубогының финалына жеткеніне де көмектесті, бірақ «Юнайтед» «Селтикке» 2:1 есебімен ұтылып, күміс жүлдегер атанды. Ол келесі екі маусымда клубтың үздік мергені болды және барлығы 173 матчта 47 гол соқты. 1992 жылдың наурыз айында ол 400 мың фунт стерлинг сомасына «Абердин» клубына ауысты. Ол үш маусым бойы 75 матчта 23 гол соқты. 1994 жылы Паателайнен ағылшын «Болтон Уондерерс» клубына трансферленді. Команда алғашқы маусымында Премьер-лигаға жолдама алды, соның нәтижесінде Паателайнен Премьер-лигада ойнаған алғашқы фин футболшысы болды (бұрынғы Бірінші дивизион 1992 жылы қайта аталды). Ол жоғары дивизионға көтерілуде маңызды рөл атқарды, плей-офф финалында «Редингпен» өткен матчта қосымша уақытта «Болтонды» 3:2 есебімен алға шығарды, нәтижесінде 4:3 есебімен жеңіске жетіп, 15 жылдық үзілістен кейін элитаға оралды. Паателайнен 1995 жылғы Лига кубогының финалында да ойнады, онда «Уондерерс» «Ливерпульге» 2:1 есебімен есе жіберді. Ол 1995-96 жылдары «Болтонды» Премьер-лигада қалдыра алмады, бірақ келесі маусымда 100 гол мен 98 ұпай жинап, Бірінші дивизион титулын жеңіп қайта оралды. Содан кейін 1997-1998 жылдар маусымында «Вулверхэмптон Уондерерс» клубында ойнады. Ол лигада «Вулвз» сапында гол соқпады, бірақ ФА кубогында төрт гол соқты, оның ішінде «Дарлингтонға» (екі гол), «Чарльтон Атлетикке» және «Уимблдонға» голдар соқты. Сондай-ақ, ол Лига кубогында «Квинс Парк Рейнджерс» клубына қарсы матчта бір гол соқты. «Вулверхэмптоннан» кейін Паателайнен 1998 жылдың жазында Шотландияға оралуға шешім қабылдады, бұл жолы Эдинбургтің «Хиберниан» клубымен келісімшарт жасады. «Хибс» өткен маусымда төменгі дивизионға түсіп қалған еді, ал Паателайненнің алғашқы маусымдағы 12 голы оның командасына Шотландияның жоғары дивизионына қайта оралуға көмектесті. Ол «Хиберниан» жанкүйерлерінің естелігінде 2000 жылдың 22 қазанында Эдинбург дербисінде қарсыластары «Харт Мидлотиан» командасына 6:2 есебімен жеңіске жеткен кездегі хет-тригімен сақталды. Паателайненнің 2001 жылы Шотландия кубогының финалында «Хибс» клубының «Селтикке» есе жібергеніне қарамастан, ол үш клубтың сапында Шотландия кубогының финалына шыққан алғашқы футболшы болды. Осыған қарамастан, Паателайнен бұл жарыста жеңімпаздың медалін ешқашан жеңіп алған жоқ. Паателайнен 2001 жылы «Хибс» клубынан француздық «Страсбург» клубына ауысты. Содан кейін ол бір маусымға «Хибске» оралды, онда ол ойыншылық міндеттерін жастарды жаттықтырумен біріктірді, сонымен қатар бас жаттықтырушының көмекшісі ретінде де жұмыс істеді. Паателайнен «Сент-Джонстоун» клубында тек бір маусым ғана ойнады. Содан кейін Паателайнен «Сент-Миррен» клубына ауысты, онда ол бас жаттықтырушының көмекшісі болып қызмет етті. Бұл оның соңғы клубы болды. Ойыншылық карьерасы барысында Паателайнен 143 лигалық гол соқты.

Paatelainen made his debut for Haka in 1985. He played 48 league matches for Haka, scoring 18 goals. During his debut season, Haka won the Finnish Cup, the only honour of the club during his time there. In October 1987, Scottish Premier Division club Dundee United signed him for a £100,000 transfer fee. He scored on his debut a day later and quickly established himself as a first team regular, scoring eleven goals in his first season, including four goals in a 7–0 rout of Morton in April 1988. Paatelainen also helped Dundee United reach the Scottish Cup Final in May 1988, although he had to settle for a runners up medal, as United lost 2–1 to Celtic. He was the club's top scorer for the following two seasons, and in total scored 47 times in 173 matches for United. In March 1992, he transferred to Aberdeen for £400,000. During the three seasons he stayed there, he scored 23 goals in 75 matches. Paatelainen transferred in 1994 to English club Bolton Wanderers. The team was promoted to the Premier League in his first season with the club, which then meant that Paatelainen became the first Finnish footballer to play in the Premier League (as the old First Division had been rebranded in 1992). He played a crucial part in the promotion triumph, putting Bolton 3–2 ahead in their playoff final clash with Reading in extra time on their way to a 4–3 victory which ended a 15 year exile from the top flight. Paatelainen also played in the 1995 League Cup Final, in which Wanderers were beaten 2–1 by Liverpool. He was unable to keep Bolton in the Premier League in 1995–96, although they did return the next season by winning the Division One title with 100 goals and 98 points. He then played for Wolverhampton Wanderers during the 1997–98 season. He failed to score for Wolves in the league but scored four times in their FA Cup run, with goals against Darlington (two), Charlton Athletic and Wimbledon. He also scored once in the League Cup, against Queens Park Rangers. After his spell in Wolverhampton, Paatelainen decided to return to Scotland in the summer of 1998; this time signing for Edinburgh club Hibernian. Hibs had been relegated the previous season, and Paatelainen's twelve goals in his first season helped his side get promotion back to the top division in Scotland. He is fondly remembered by Hibernian supporters for his hat trick in a 6–2 victory over Edinburgh derby rivals Heart of Midlothian on 22 October 2000. Paatelainien's appearance for Hibs in their 2001 Scottish Cup Final defeat by Celtic meant that he became the first player to play in the Scottish Cup final with three clubs. Despite this, Paatelainien never collected a winners medal in the competition. Paatelainen left Hibs in 2001 to sign for French club Strasbourg. He then returned to Hibs for one season, where he combined his playing duties with coaching the youths. also acting as an assistant manager. Paatelainen only stayed with St Johnstone for one season. Paatelainen then transferred to St Mirren, where he also served as an assistant manager. This was his last club. During his playing career, Paatelainen scored 143 league goals.

Халықаралық мансап

Паателайнен Финляндия құрамасы сапында 70 матч өткізіп, 18 гол соқты. Алғашқы халықаралық ойынын 1986 жылдың 9 қыркүйегінде Шығыс Германияға қарсы өткізді. Ұлттық құрамадағы ең үлкен жетістіктерінің бірі – Сан-Мариноға қарсы өткен бір ойында төрт гол соққандығы, бұл Финляндия құрамасы үшін бір матчтағы рекордтық көрсеткіш. 2000 жылы халықаралық футболдан қанағаттанды. Бас құрамамен қатар, Паателайнен Финляндияның 21 және 19 жасқа дейінгі құрамаларында да сегізден матч өткізді.

Кауденбит

Бұрын St Johnstone және St Mirren командаларында ойыншы болып ойнағанда жаттықтырушылық қызмет атқарған Паателайнен 2005 жылғы тамыз айында Шотландияның үшінші дивизионындағы жартылай кәсіпқой футбол клубы Коуденбиттің бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. Алғашқы маусымында ол "Көк Бразилияны" 67 жылдық тарихында тұңғыш рет лига титулына жетектеді. Ол өзінің ағалары Маркус және Микконы клубқа шақырды.

ТПҚ

2006 жылдың 21 қазанында Паателайнен «Кауденбит» клубының басқарушысы лауазымынан кетіп, фин клубы «ТПС»-ке қосылды. Ол «ТПС» клубын үшінші орынға жеткізіп, УЕФА Интертото кубогына қатысу жолдамасын ұсынды – бұл оның басқарушы ретіндегі жалғыз маусымы болды.

Гиберниялық

2007 жылдың желтоқсанында Паателайнен бұрынғы «Хиберниан» клубының бос бас бапкерлік лауазымымен байланысты болды және 2008 жылдың 10 қаңтарында тағайындалды. Жұмысқа кіріскен кезде ол «Hibs» командасының ойынды тікелейлеп ойнауын қалайтынын айтты, бірақ кейін бұл ұзақ пастарға баса назар қоюы ретінде қате түсінілгенін мәлімдеді. Паателайнен «Hibs» командасын басқаруға соңғы он ойынының тек біреуінде жеңіске жеткен және Шотландия Премьер-лигасының төменгі жартысына түсіп қалған кезде келді. Паателайнен басшылығымен «Hibs» командасының нәтижелері жақсарды және клуб лиганың жоғарғы жартысына орын алды. Бірақ нашар нәтижелер мен 4–3–3 жүйесін ұнататынына байланысты жағдай өзгерді. Паателайнен ақырында 4–3–3 жүйесінен бас тартып, дәстүрлі 4–4–2 жүйесіне көшті. Абдессалам Бенжелун Паателайненді ескірген ұзақ пастар тактикасын қолдады деп сынады, бірақ ол команданы қайтадан лиганың жоғарғы жартысына жеткізе алды. Паателайненді бұқаралық ақпарат құралдары маусымның соңғы Эдинбург дербисінде жеңіске жетудегі тактикалық шешімдері үшін мақтады, бірақ ол маусымның аяғында көңіл көншітпейтін маусымнан кейін мамыр айының соңында тараптардың өзара келісімімен қызметтен кетті. Паателайнен «Килмарнок» клубымен жұмысы үшін шотландтық БАҚ-тың жоғары бағасын алды. 2010 жылдың қарашасында ол Финляндия Ұлттық футбол құрамасының бас бапкері лауазымына үміткер ретінде қарастырылды. Паателайнен 2010 жылдың желтоқсанында «айдың бапкері» сыйлығын жеңіп алды, себебі «Килмарнок» командасы «Хиберниан» және «Инвернесс КТ» клубтарымен өткен екі лига матчында жеңіске жетіп, «Селтик Парк» стадионында тең түсті. 2011 жылдың наурыз айында «Килмарнок» клубы оған ұзақ мерзімді келісімшарт ұсынды, «Скунторп Юнайтед» клубының Паателайненге деген қызығушылығын басуға тырысты. «Скунторп» клубының ұсынысы Паателайненнен қабылданбады, бірақ ол көп ұзамай Финляндиядан ұсыныс қабылдады. Наурыз айында «Килмарнок» клубынан кеткеніне қарамастан, Паателайнен 2010–11 маусымда SFWA жылдың бапкері сыйлығын жеңіп алды.

Финляндия ұлттық құрамасы

УЕФА Еуро-2012 іріктеу кезеңінде Финляндияның сәтсіз бастауынан және ФИФА әлемдік рейтингінде 33-тен 86-ға түсуінен кейін бас жаттықтырушы Стюарт Бакстер қызметтен босатылды. Паателайнен 2011 жылдың 31 наурызында Финляндия құрамасының жаңа бас жаттықтырушысы болып тағайындалды, бірақ оның екінші ойынында Швециядан 5:0 есебімен жеңіліске ұшырады. Екі матч та УЕФА Еуро-2012 іріктеу процесінің бөлігі болды. Паателайненнің Финляндия футбол федерациясымен келісімі 2016 жылға дейін ұзартылды, ол УЕФА Еуро-2012, ФИФА Әлем Кубогы-2014 және УЕФА Еуро-2016 іріктеу кезеңдерін қамтыды. 2015 жылдың 14 маусымында Паателайнен УЕФА Еуро-2016 іріктеу турнирінде қатарынан төртінші жеңіліске ұшырағаннан кейін қызметтен босатылды.

Данди Юнайтед

2015 жылдың қазан айында Паателайнен "Данди Юнайтед" клубының жаңа бас бапкері болып тағайындалды, ол 2018 жылға дейін күшінде болатын келісімшартқа қол қойған болатын. Оның клубқа алғашқы басшылығындағы матч Таннадисте "Хартс" клубына 1:0 есебімен жеңіліспен аяқталды. Ол команданың құлдырауына жол беруге тырысқанмен, 2016 жылдың 2 мамырында "Данди" дербиісіндегі жеңілістен кейін бұл ресмиланды, және ол екі күннен кейін "Юнайтедті" тастап кетті. 4 желтоқсанда ол ай соңында келісімшарты аяқталғаннан кейін команданың бас бапкері лауазымында қала алмайтынын хабарлады.

Гонконг ұлттық құрамасы

Паателайнен 2019 жылғы сәуір айында екі жылдық келісімшарт бойынша Гонконг құрамасының бас бапкері болып тағайындалды, ол Гари Уайтты алмастырды. Гонконг 2022 жылғы ФИФА әлем чемпионатына іріктеудің екінші турында Иран, Ирак, Бахрейн және Камбоджамен бірге C тобына түсті. Команда Камбоджаны 2:0 есебімен жеңіп, Камбоджамен және Бахрейнмен тең түсті. COVID-19 пандемиясынан кейін алты матчтан соң іріктеу турнирі тоқтатылды. Гонконг – әлемде «COVID-ті жою» стратегиясын ұстанған аз елдердің бірі болды. Осы себепті Гонконг құрамасы 2021 жылғы маусымның басында Бахрейнде өткен әлем чемпионатына іріктеудің қалған матчтарына дайындала алмады және жаттығу жүргізе алмады. Паателайненнің бастапқы келісімшарты қалған іріктеу матчтарын қамту үшін ұзартылды.

HIFK

Менеджер Бернардо Таварес отставкаға кеткеннен кейін фин Вейкауслига клубы HIFK Паателайненді бас жаттықтырушы етіп тағайындады. Оның тағайындалуына дейін клуб Фин лигасы кубогының ширек финалында жеңіліп, лига маусымының алғашқы екі ойынынан бір ғана ұпай жинады. Екі айдан соң клуб банкротқа ұшырауы мүмкін екенін хабарлады. Қаржылық қиындықтар команданың ойынына күрт әсер етіп, фин Вейкауслигасынан төмендеуіне әкеп соқты. Дегенмен Паателайнен HIFK-ны 63 жылдан бері алғаш рет Фин кубогының жартылай финалына шығарды. HIFK-тің VPS-ке қарсы жеңілісінен кейін лигадан төмендегені расталған соң, Паателайнен баспасөз конференциясында маусым аяқталысымен HIFK-тағы бас жаттықтырушылық қызметін жалғастырмайтынын мәлімдеді. Бірнеше күннен кейін ол қызметінен кетті.

Танымал мәдениетте

Паателайненнің «Болтон Уондерерс» командасындағы өтеуі, Болтон аймағындағы «Phoenix Nights» комедиялық шоуында оның есімінің айтылуына себеп болды. Бұл оқиға есік күзетшілері Макс пен Пэдди мас күйінде басшысы Брайан Поттерге телефон соғып, Паателайненнің Болтон қаласындағы сот медициналық сарапшысының кеңсесінде жұмыс істейтінін және клуб өртеніп жатқанын айтқанда болды.