Кіріспе
Білімді діни қайраткерлердің мұсылмандық атағы – Малана (/m//ɔː/'/l//ɑː//n//ə/; парсы тілінен, مولانا), сондай-ақ Молана немесе Маулана деп те жазылады. Бұл атақ көбінесе Орталық және Оңтүстік Азияда құрметті мұсылман діни басшыларына, әсіресе діни оқу орындарының, мысалы, медресе немесе дарул-улумның түлектеріне, немесе басқа ислам ғалымдарынан білім алған ғалымдарға беріледі.
Malana (/m//ɔː/'/l//ɑː//n//ə/; from Persian, مولانا), also spelled as Molana or Maulana, is a title, mostly in Central Asia and South Asia, preceding the name of respected Muslim religious leaders, in particular graduates of religious institutions, e. g. a madrassa or a darul uloom, or scholars who have studied under other Islamic scholars.
Басқа қолданыстар
Бұл сөз араб тіліндегі "мавла" сөзінен туындағанмен, Арабиядан Персияға, Түркияға, Африкаға және Үнді субконтинентіне таралғанда әртүрлі мағыналарға ие болды.
Парсы тілінде
Иран мен Түркияда бұл сөз көбінесе Румиге (парсы тілінде Моулана), (түрік тілінде Мевлана) сілтеме жасайды.
Үнділердің қолдануы
Үндістан, Пәкістан, Бангладеш сияқты Үнді елдерінде, урду, бенгал тілдері секілді түрлі мұсылман тілдерінде "Мавлана" (মাওলানা) бенгал тілінде, ал "Молана" (مولانا) урду тілінде исламның көшбасшылары мен ғалымдарын білдіреді. Бұған қоса, діни мектеп мұғалімдерін де көрсетеді.
Африка
Бұл сөз суахили тіліне қабылданған, онда ол діни немесе діни емес қауымдастықтың ең құрметті мүшелеріне көрсетілетін құрметті атақ ретінде де қолданылады, бұл шамамен ағылшын тіліндегі "Мырза" сөзімен теңдес. Батыс Африканың көбінесе мұсылман аймағында бұл сөздің түбірі ислам ғалымдарын немесе халықтық ислам немесе халықтық сиқыршылықты меңгеруші жергілікті шаманды білдіретін Маллам (хауса тілі) және Мааме (волоф тілі) сөздерінің бастауы деп саналады. Хауса тайпасы арасында Маллам сөзі Құранды және шариғатты оқып, түсіндіре алатын мұсылмандарға ғана арналған. Аталған сөздің (және суахили тіліндегі mwalimu сөзінің) көбірек сенімді түсіндірмесі – араб тіліндегі mu'allim (معلم) сөзі, ол марокколық араб тілінде "m'allam" деп айтылады және Құран мектебінде "ұстаз" немесе "шебер" деген мағынаны білдіреді.
Оңтүстік Азия мұсылмандары арасында Мулла және Мәүлви атауларының айырмашылығы
Орталық және Оңтүстік Азия / Үндістан субконтиненті аймағында, "Мұлла" сөзі ресми мәнге ие болмайтындықтан, құрметті мұсылман діни ғалымдарын атау немесе сілтеме жасау үшін көбінесе "Маулана" сөзі қолданылады. Ал "Мұлла" сөзі көбінесе сөйлеуші оларды ғалымдар емес, қоздырушы деп санайтын адамдарға қарсы тұру үшін пайдаланылады. Үндістан субконтинентінде "Маульви" және "Маулана" сөздері құрметті атақ ретінде қолданылғанымен, "Маулана" көбінесе медреседе немесе дарул-улумда оқып білім алғаннан кейін берілетін ресми біліктілікпен байланысты, ал "Маульви" діни тұлғалардың жалпы атағы болып табылады. Бангладештегі үкіметтік Әлия медресе жүйесінде "Маульви" атағы "Маульви" (бастауыш), "Маульви Алим" (орта) немесе "Маульви Фазыл" (жоғары) курстарын аяқтағандарға берілетін ресми дәрежемен байланысты.