Кіріспе

Америка футболшысы және жаттықтырушы (1892–1986)
Америка колледжінің футбол жаттықтырушысы

Уильям Уоллес Уэйд (15 маусым 1892 – 6 қазан 1986) – американдық футболшы және футбол, баскетбол және бейсбол бойынша жаттықтырушы, сондай-ақ колледж спортының әкімшісі. Ол 1923 жылдан 1930 жылға дейін Алабама университетінде, ал 1931 жылдан 1941 жылға дейін және 1946 жылдан 1950 жылға дейін Дьюк университетінде бас футбол жаттықтырушысы болып қызмет етті, мансабында колледж футболдан 171–49–10 рекордты көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі әскери қызметі Дьюктегі жұмысын үзіліске ұшыратты. Уэйдтің 1925, 1926 және 1930 жылдардағы Алабама «Кримсон Тайд» футбол командалары ұлттық чемпиондар деп танылды, ал оның 1938 жылғы Дьюк командасы тұрақты маусымды ұпайсыз аяқтады, тек 1939 жылғы «Роуз-боул»дың соңғы минутында ғана ұпай жіберді. Уэйд Оңтүстік конференциясының футболдан жалпы он титулын жеңіп алды, оның төртеуі Алабамамен, ал алтауы Дьюк «Блю Девлз» командасымен болды. Ол бес «Роуз-боул»да жаттықтырды, соның ішінде 1942 жылғы ойын, ол Перл-Харборға жасалған шабуылдан кейін Калифорния штатының Пасадена қаласынан Солтүстік Каролина штатының Дарем қаласына көшірілді. Уэйд екі маусым (1921–1923) бойы Вандербильт университетінде баскетбол және бейсбол жаттықтырушысы болып жұмыс істеді, ол 24–16 есебін тіркеді, сонымен қатар ол футбол жаттықтырушысының ассистенты болды. Ол сондай-ақ 1922–1923 жылдары Вандербильтте және 1924–1927 жылдары Алабама штатында бас бейсбол жаттықтырушысы болды, колледж бейсболынан 87–45–2 рекордты жинады. Уэйд Браун университетінде футбол ойнады. Жаттықтырушылықтан зейнетке шыққаннан кейін Уэйд 1951 жылдан 1960 жылға дейін Оңтүстік конференцияның комиссары болып қызмет етті. Ол 1955 жылы жаттықтырушы ретінде Колледж футболының Даңқ залына енгізілді. 1967 жылы Дьюк футбол стадионы оның құрметіне Уоллес Уэйд стадионы деп аталды.

Ерте өмір және ойыншы

Уэйд Теннеси штатының Трентон қаласында дүниеге келген. Ол алғаш рет Трентондағы Пибоди орта мектебінде Так Фоссетттің жетекшілігімен футбол ойнады. Уэйд сонымен қатар Чикагодағы Морган Парк академиясына да оқуға түсті. 1913 жылы ол Браун университетінде футбол ойнауын жалғастырды. Уэйд Браун футбол командасында қорғаушы болып ойнады, және команда 1916 жылғы Роуз-боулға қатысты. Оның командаластарының бірі Фриц Поллард болды, ол Ұлттық футбол лигасының тарихындағы алғашқы афроамерикалық бапкер атанды.

Фицджеральд және Кларк

Армияда қызмет өткізгеннен кейін және кавалерия капитаны шеніне жеткен соң, В. С. Фицджеральд оны Теннесси штатының Таллахома қаласындағы Фицджеральд және Кларк әскери мектебінің бас жаттықтырушысы қызметіне алды. Ол футболдан 15–2 есебімен жеңіске жетті. Оның шәкірттерінің арасында болашақ америкалық құрама командаларына шақырылған Линн Бомар және "Хек" Уэйкфилд болды. Ол сонымен қатар Фицджеральд-Кларк мектебінде табысты баскетбол командаларын да дамытты.

Вандербилт

1921 жылы Уэйд Дэн МакГугиннің басшылығымен Вандербильт университетінде көмекші және шабуылдық жаттықтырушы болып жұмысқа алынды. Ол баскетбол командасын да жаттықтырды. Уэйд жұмыс істеген жылдары Вандербильт 15–0–2 есебімен жеңіліссіз өтті және екі жыл бойы конференция чемпиондығын бөлісті.

1921 жыл

Оңтүстік колледждер арасындағы спорттық қауымдастықтың (SIAA) қорғаныстағы чемпионы Грузия командасы жеңіліссіз болды, жыл бойында қарсыластарға есеп беруге мүмкіндік бермей, күшті қорғаныс шебімен көзге түсті. Вандербильт командасы да жеңіліссіз болғандықтан, бұл ойын конференция чемпионын анықтау үшін маңызды болды. "Нью-Йорк Таймс" газеті бұл кездесуді "маңызды қақтығыс" деп сипаттады. Бірмингем жаңалықтарының спорт редакторы "Зипп" Ньюман бірнеше апта бұрын: "Стегманның күшті командасы бар, және барлық негізгі ойыншылары қатысса, Вандербильт тоқтамаса, команда маусымды жеңіліссіз аяқтауға мүмкіндігі бар" деп жазған еді. "Булдогс" командасы бұл екі мектептің 1912 жылдан бергі алғашқы кездесуінде жеңіске жететін фаворит саналды, себебі олар маусым басында Гарвардты ойнап жеңген және Обернді жеңген болуы мүмкін. Линн Бомар қақпашы позициясында жарқын өнер көрсетті. "Грузия Вандербильтты толыққанды жеңіп шығарған болар еді, егер Линн Бомар болмағанда", - деп атап өтті Нэшвилл Теннесси газетінің спорт журналисі Блинки Хорн. Оның ойыны тағы да жоғары бағаланды: "Линн Бомар – ойынның ең жарқын ойыншысы болды. Бірінші таймда ол жасалған барлық талқының үштен екісін жүзеге асырды". Сондай-ақ, ол сол күні Грузияның бес голын қақпадан қайтарды деген де аңыз бар. "Комодорс" командасы төртінші тоқсанның соңына дейін 7-0 есебімен жеңіліп тұрды, сонда Руперт Смит ойынды қайта бастаудан кейін гол соқты. Ол қосымша ұпай да енгізіп, ойын тең аяқталды. Екі команда да күткендей қалған ойындарын жеңіп, бірлесіп чемпион атанды.

1922 жыл

1922 жылы Вандербильт тағы да жеңіліссіз аяқтады және оның қорғанысы, ойын барысындағы қарсылас ұпайлары бойынша есептелгенде, елде бірінші орын алды. Вандербильт жаңа Дадли Филд стадионындағы алғашқы ойында Мичиганмен голсыз тең түсті, оның ішінде гол сызығында қарсыластардың шабуылын тоқтатып, көзге түсті. Бір деректе былай делінген: "Мыңдаған жанкүйерлердің ынтасы орталық Альф Шарп, қорғаушы Гас Морроу, шабуылшы Текс Брэдфорд және Мичиганның төрт әрекетін тоқтатқан Линн Бомарға күш берді".

Алабама

Вандербильттің ассистенты болып жұмыс істегеннен кейін, Уэйд 1923 жылы Алабама университетінің бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. Келесі жеті жыл ішінде Уэйдтің командасы 1925, 1926 және 1930 жылдары «Роуз-Боул» турниріне қатысқаннан кейін үш ұлттық чемпионатты жеңіп алды. Жұмысқа алу туралы Спорт кеңесі былай деп мәлімдеді: «Уэйд мырзаның футбол жаттықтырушысы ретіндегі тәжірибесі керемет және сәтті болды. Ол Вандербильт және Браун университеттерінің басшыларынан ғана емес, сонымен қатар Оңтүстік және жалпы елдегі көптеген жетекші футбол сарапшыларынан ең жоғары ұсыныспен келді. Егер біз сарапшылардың пікіріне сүйенсек, университет Уэйд мырзаның мінез-құлқы, тәжірибесі және жетістіктері бар білікті маманды таңдауда өте жақсы таңдау жасады».

1923-1926 жылдар

1923 жылы Алабама командасы Оңтүстік конференциясында жеңіліссіз өнер көрсетті, бірақ Алғыс айту күні жаңбыр жауғанда Флориданың «Гейторс» командасынан 16:6 есебімен жеңіліп қалды. Эдгар С. Джонс Флориданың барлық ұпайларын соқты. Бұл жеңіліс Уэйдтің бұрынғы мектебі – Вандербильт университетіне конференция жеңісін сыйлады. 1924 жылғы команда мектеп тарихында алғаш рет Оңтүстік конференциясының чемпионы атанды, олардың жалғыз жеңілісі «Сентр» командасына қарсы болды. 1925 жылғы команда жеңіліссіз өтіп, Роуз Боул турнирін жеңген алғашқы оңтүстік командасы болды. 1926 жылғы Роуз Боул турнирінде Алабама «Вашингтон» командасын 20:19 есебімен жеңіп, бұл ойын «Оңтүстікті өзгертетін ойын» деп белгілі болды. 1926 жылғы команда да жеңіліссіз өтіп, 1927 жылғы Роуз Боул турнирінде Поп Уорнердің «Стэнфорд» командасымен тең түсті.

1927-1930 жылдар

Алабама командасы Джорджия Техті 13:0 есебімен жеңіліп, 24 ойындық жеңіліссіз тізбегін үзді. Ойын барысында Алабама Техтен 188–144 есебімен басым түсті, бірақ Тех екінші кезеңде тачдаун соқты, ал Алабаманың 1 ярдына екі минут қалғанда допты қуып алып, тағы бір гол соқты. Бұл 1922 жылдан бері Джорджия Техтінің Алабамаға қарсы ұпай жинаған алғашқы реті еді. Алабама төртінші кезеңде Миссисипи штатын 13:7 есебімен жеңіп, артта қалған күйі қайтадан жеңіске жетті, бірақ жылды 5–4–1 есебімен аяқтады, үш ойынды қатарынан жеңіліске ұшырап үйіне оралды. Уэйд 1928 және 1929 жылдардағы сәтсіз маусымдардан кейін сынға ілікті, оның ішінде Роберт Нейландтың Теннесси Волонтерлеріне шамалы есебімен жеңіліске ұшырады. Уэйд 30 сәуірде өкілдігінен бас тартты, бірақ келесі маусымда жаттықтырушы болып қалатынын айтты. Джон Сатер сол жылы Алабама 18:6 есебімен жеңген Теннесси ойыны алдындағы сезімін былай сипаттады: "Жаттықтырушы Уэйд ашуға толы еді. Ол бұрыннан қанқұмар сержант сияқты болған, ал сол сыншылар оны одан да ызаландырып, өмірін қиынға соқтыратын айқайлағыштарды үнсіз қалдыруға бізді шақырды". Уэйдтің соңғы Алабама командасы қарсыластарын 271–13 есебімен жеңіп, Роуз-Боулда Вашингтон штатын 24:0 есебімен жеңіп, тамаша (10–0) маусымын аяқтады. Команда AP сауалнамасынан бұрынғы кезеңде бірнеше ұйымдармен №1 деп танылды, ал Алабама университеті мен Нотр-Дам NCAA/NCAA.com ұлттық чемпионаты бойынша ұлттық чемпионатты бөлісті.

Герцог

Үшінші ұлттық чемпионатынан кейін Уэйд колледж футболын таң қалдырды, өйткені ол Алабамаға қарағанда футбол дәстүрі нашар болған Дьюк университетіне көшті. Уэйд өмірінің соңына дейін Алабамадан Дьюкке кету себебіне қатысты сұрақтарға жауап бермесе де, кейін спорт тарихшысына спорт және атлетикаға қатысты өз философиясы Дьюк әкімшілігінің философиясына толық сәйкес келеді деп сенгенін, ал жекеменшік оқу орнында болу оған көбірек еркіндік береді деп ойлағанын айтты. Ол көмекшілері Эллис Хаглер мен Гершель Колдуэллді Дьюкке бірге алып келді. 16 маусым ішінде Уэйдтің Дьюк командалары 110 жеңіс, 36 жеңіліс және 7 тең нәтижеге қол жеткізді.

1931-1937 жылдар

1932 жылғы команда Теннессиді күтпеген жеңіліске ұшыратып, Солтүстік Каролинаның алғашқы All American ойыншысы Фред Кроуфордты таныстырды. 1933 жылғы команда мектептің алғашқы Оңтүстік конференциясының чемпионы атанды және Нейландтың «Волонтерлер» командасын 10–2 есебімен жеңді. Бұл Нейландты Кроуфорд туралы: «Ол мен көрген ең керемет қорғаушы ойыншылық шеберлігін көрсетті» деуге мәжбүр етті. Клайд Берриман мен Джеймс Хауэлл екеуі де Дьюк университетін 1936 жылғы ретроспективті ұлттық чемпион деп атады.

1938-1941 жылдар

Уэйдтің ең танымал маусымы 1938 жылы болды, ол кезде оның "Темір герцогтары" 1939 жылғы Роуз-боулға дейін ешқандай ұпай жібермеді. Сол ойында, Дьюктің алғашқы Роуз-боулға қатысуында, "Темір герцогтары" USC Trojans командасына 7–3 есебімен жеңіліске ұшырады. 1939 жылғы команда жаттықтырушылар құрамына Датч Стэнлиді қосып, Карл Войлсты енд-жаттықтырушы лауазымынан алмастырды және тағы бір SoCon чемпионатын жеңіп алды. Уэйдтің "Көк шайтандары" 1942 жылғы Роуз-боулда Орегон штатына жеңіліп қалды. Ойын Дьюк стадионында, "Көк шайтандардың" Солтүстік Каролина штатының Дарем қаласындағы үй стадионында өтті, себебі Пёрл-Харборға жасалған шабуылдан кейін шара ұйымдастырушылары Калифорнияда ойын өткізуден қорқып қалды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Уэйд 1942 жылғы Роуз-боулда жеңілгеннен кейін әскери қызметке қабылданды, ал Эдди Кэмерон 1942 жылдан 1945 жылға дейін бас футбол жаттықтырушысы қызметін атқарды. АҚШ армиясында болғанда, Уэйд 1942 жылғы NFL маусымы басталар алдында Армияның Төтенше жағдайларға көмек қорына ақша жинау мақсатында Ұлттық футбол лигасы командаларымен ойын өткізген Батыс армиясының футбол командасын жаттықтыруға тағайындалды. Бес ойын өткізіп, Уэйдтің командасы Чикаго Кардиналс және Детройт Лайонс командаларын жеңіп, Вашингтон Редскинс, Грин-Бэй Пэккерс және Нью-Йорк Гиантс командаларына есе жіберді. Нейландтың Шығыс армиясының командасымен бірге, бұл ойындар қорға 241 392,29 доллар жинады.

1946-1950 жылдар

Уэйд 1946 жылы «Көк шайтан» командасын жаттықтыруға қайта оралды және 1950 жылы зейнетке шыққанға дейін осы қызметін атқаруын жалғастырды.

Кейінгі өмірі мен атақтары

1951 жылдан 1960 жылға дейін Уэйд Оңтүстік конференцияның комиссары болды. Ол 1955 жылы Колледж футболының Даңқ залына енгізілді. 1967 жылы Дьюк университетінің футбол стадионы оның құрметіне Уоллес Уэйд стадионы деп аталды. Уэйд 1986 жылы 94 жасында Дурхемде қайтыс болды және Дурхемдегі Мейплвуд зиратында жерленді. 2006 жылы Уэйдтің қола мүсіні Алабама университетінің Брайант-Денни стадионының сыртында Фрэнк Томас, Бэр Брайант, Джин Столлингс және қазіргі Ник Сэбанның мүсіндерімен бірге қойылды – бұл Алабаманы ұлттық чемпионаттарға жеткізген бас тренерлердің барлығы.