Кіріспе

Фин физигі (1881–1923)

Гуннар Нордстрем (12 наурыз 1881 – 24 желтоқсан 1923) – фин теориялық физигі, ең алдымен гравитация теориясымен танымал, ол жалпы салыстырмалылық теориясының ерте бәсекелесі болды. Қазіргі заманғы авторлар Нордстремді «Финляндияның Эйнштейні» деп атайды, өйткені ол Эйнштейнмен салыстырылатын салаларда және әдістерде жаңалықтар жасаған.

Білім және мансап

Нордстрем 1899 жылы Хельсинкидің орталығындағы Бробергская мектебін бітірді. Алдымен ол механика мамандығын оқып, 1903 жылы Хельсинкидегі политехникалық институтынан бітірді, кейін Хельсинки технология университеті деп аталды және қазір Аалто университетінің бір бөлігі болып табылады. Оқу барысында ол теориялық пәндерге қызығушылық танытып, бітіргеннен кейін Хельсинки университетінде (1903–1907) табиғат ғылымдары, математика және экономика бойынша магистр дәрежесін алу үшін оқуын жалғастырды. Соғыстан кейін ол Берлин университетіндегі профессорлық қызметтен бас тартты, бұл қызмет орнына Макс Борнға берілді, 1918 жылы Финляндияға оралып, алдымен Хельсинки технология университетінде физика, кейін механика профессоры болды. Нордстремнің ғалым ретінде табысқа жетуінің кілті – физикаға дифференциалдық геометрияны қолдануды үйрену қабілеті болды, бұл жаңа тәсіл кейін Альберт Эйнштейнді жалпы салыстырмалылық теориясына жеткізді. Эрнст Линделофты қоспағанда, сол кездегі әлемдегі басқа ғалымдар осы жаңа талдау құралын тиімді пайдалана алмады. Бұл мәселені Ханс Райснер, Герман Вейл және Джордж Баркер Джеффри де шешті, және қазір бұл Реиснер-Нордстрем метрикасы деп белгілі. Нордстрем сол дәуірдегі көптеген басқа да көрнекті физиктермен, соның ішінде Нильс Бор және Альберт Эйнштейнмен үнемі байланыста болды. Мысалы, Бордың үлесі Нордстремге Германиядан Финляндияға жіберілген поштаға Ресей цензурасын айналып өтуге көмектесті. Бүгінде тіпті Финляндияда да Нордстремнің ғылымға қосқан үлесі туралы көпшілік білім шектеулі. Оның жарияланымдарының ішінде 1913 жылғы Финляндиядағы әртүрлі бұлақтар мен жер асты суларының радиоактивті сәулелену қуатын өлшеу туралы мақаласы бар.