Кіріспе

Иса түйісі - кейбір тікұшақтардың негізгі роторын тікұшақ осіне бекітетін түйіс немесе мачта түйісі. Бұған байланысты, "Иса шыбығы" деген сленгтік термин ретенін бекітуге арналған құлыпты шыбыққа жатады. Көбінесе, "Иса түйісі" (немесе "Иса шыбығы") апатты салдарға әкелетін, жалғыз ғана сәтсіздік тудыратын кез келген компонентті атау үшін қолданылады, мұндай жағдайда, әдетте, тек дұға ету ғана қалдырылады – содан аталған атау пайда болды.

Атаудың шығу тегі

Исаның бұрандасы деген терминнің шығуы Вьетнамдағы американдық әскерлерге байланысты болуы мүмкін; Вьетнам соғысы - вертолеттерде көптеген әскерлермен өткен алғашқы соғыс болды. Бұл термин PBY Catalina ұшағынан да пайда болған болуы мүмкін, оның екі Иса бұрандасы қанатты корпусқа бекітілген. Егер Исаның бұрандасы ұшу кезінде бұзылса, ротор тікұшақтан ажырап, экипажға тек "Исаға дұға ету" қана қалды. Бұранда/қақпақтың ұшу алдында міндетті түрде тексерілуі керек, тіпті Иса бұрандасы/қақпағының істен шығуы сирек кездеседі. Мысалы, 2000 жылы Bell 206B тікұшағының мачталық бұрандасы қайта бояу үшін алынып, сынақ ұшуға дейін қайта орнатылмады және тексерілмеді. Тікұшақ ұшып кеткеннен кейін он минут ішінде құлап, екі адам қаза тапты. Кейбір қазіргі тікұшақ жүйелерінде Иса бұрандасы жоқ.

Басқа контексттер

Соңғы уақытта бұл термин инженерлік саласында кеңінен қолданылып, кез келген компонентінің істен шығуы бүкіл жүйенің күйреуіне әкелетін жағдайды білдіреді. Тағы бір қолданылуы тау шаруаларында кездеседі, онда ол бағыттың алғашқы қорғаныш құралы (кейбіреулері "гайыка" деп те аталады) дегенді білдіреді. Бұл құрал сыртқа тартылуға да, төмен қарай тартылуға да қарсы тұратындай орналастырылуы керек, әйтпесе "тізбектеп түсу" қаупі туындайды, онда құлауды тоқтату үшін белдіден сыртқа тартылған арқан төменнен жоғарыға қарай қорғаныш құралдарын тартып алады. Сонымен қатар, "Иса гайыкасы" белейлік ілмекке екі еселік құлаудың мүмкіндігін болдырмайды. Әдебиетте "Иса гайыкасы" термині Роберт Мейсонның Вьетнам соғысындағы ұшқыш ретіндегі тәжірибесін баяндайтын "Chickenhawk" кітабында кеңінен танымал болды. Теңіз жаяу әскерлерінің M60A1 танктері 105 мм зеңбіректің құлағын ажырату үшін алынып тасталатын құлақ тірегін "Иса тігізі" деп атады. Кішкентай тігізді түсіргенде, ол бірден танк корпусының ішкі жағына жоғалып, экипаждың бірі немесе бірнешесі "Иса!" деп айқайлайтын.