Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өмірдестік өндіріс (сонымен қатар, жаппай ынтымақтастық деп те аталады) – жеке адамдардың өздігінен ұйымдасатын қауымдастықтарына сүйенетін тауарлар мен қызметтерді өндіру тәсілі. Мұндай қауымдастықтарда көптеген адамдардың еңбегі ортақ мақсатқа жету үшін үйлестіріледі.
Peer production (also known as mass collaboration) is a way of producing goods and services that relies on self organizing communities of individuals. In such communities, the labor of many people is coordinated towards a shared outcome.
Шолу
Әріптестік өндіріс – интернет ұсынған жаңа ынтымақтастық мүмкіндіктерін пайдаланатын және еңбектің кең таралған түріне айналған процесс. Ашық және еркін бағдарламалық қамтамасыз ету және ашық аппараттық қамтамасыз ету – әріптестік өндірістің екі мысалы. Желілік әріптестік өндірістің ең алғашқы мысалдарының бірі – волонтерлер авторлық құқығы тоқталған туындыларды онлайн режимінде қолжетімді ететін Гутенберг жобасы. ), Linux – компьютерлік операциялық жүйе және Mozilla – браузер. Ашық ынтымақтастық принципін енгізу арқылы, әріптестік жобаларға қатысушылар қалауынша қосылып, шыға алады. Ұйымдастыру тұрғысынан қарағанда, әріптестік өндіріс минималды формальды иерархиямен, басқарумен және көшбасшылықпен сипатталады; тіпті кейбіреулерінде иерархияға қарсы және көшбасшысыздыққа бағытталған этнос қалыптасқан. Мысалы, қазір күн энергиясымен жұмыс істейтін ашық көзді 3D принтерлердің бірнеше түрі бар, оларды желіден тыс жерлерде өндіріс үшін, сондай-ақ биоматериалдарды қолдану сияқты ашық көзді тиімді технологиялар үшін пайдалануға болады. Sensorica – 2011 жылдың басында материалдық әріптестік өндірістің тұрақты модельдерін әзірлеу үшін құрылған желілік ұйым. Өзгелермен бірлесіп жасалған ашық білім беру ресурстарын (OER) өндіруде де осы тәсіл қолданылды. Оңтүстік Флорида университетінің Джо Моксли бастаған Writing Commons – халықаралық ашық оқулық, ол баспа түрінен әлемдегі колледж студенттеріне арналған жиынтық ресурсқа айналды. Масштабты ашық онлайн курстар (MOOC) платформалары онлайн кітаптар жасауға қызығушылық тудырды. Миннесота университетіндегі Cultivating Change Community (CCMOOC) – мазмұнды жасаудың бастамалық моделіне негізделген мұндай жобалардың бірі. 10 апта ішінде 150 автор CCMOOC электронды кітабына және қосымша сайтына 50-ден астам тарау үлестірді. Peer to Peer University онлайн ашық оқу қауымдастықтарында және әріптестермен оқытуда әріптестік өндіріс принциптерін қолданды.
Peer production is a process taking advantage of new collaborative possibilities afforded by the internet and has become a widespread mode of labor. Free and open source software and open source hardware are two examples of peer production. One of the earliest instances of networked peer production is Project Gutenberg, a project in which volunteers make out of copyright works available online. ), Linux, a computer operating system, and Mozilla, a browser. Implanting the principle of open collaboration, participants of peer production projects can join and leave at will. From the organizational perspective, peer production is characterized by its minimal formal hierarchies, governance and leadership; in fact some even have a strong anti hierarchical and leaderless ethos. For example, there are now several types of open source solar powered 3 D printers, which can be used for production in off grid locations and other forms of open source appropriate technology like the use of biomaterials. Sensorica is a network type organization created in early 2011 to develop sustainable models of material peer production. Peer production has also been utilized in producing collaborative Open Educational Resources (OERs). Writing Commons, an international open textbook spearheaded by Joe Moxley at the University of South Florida, has evolved from a print textbook into a crowd sourced resource for college writers around the world. Massive open online course (MOOC) platforms have also generated interest in building online eBooks. The Cultivating Change Community (CCMOOC) at the University of Minnesota is one such project founded entirely on a grassroots model to generate content. In 10 weeks, 150 authors contributed more than 50 chapters to the CCMOOC eBook and companion site. The Peer to Peer University has applied peer production principles to online open learning communities and peer learning.
Сын
Бірнеше сыншылар әріптестік өндіріске қатысты басым оптимизмге күмән келтірді. Дэниел Крейсс, Меган Финн және Фред Тернер әріптестік өндіріс жөніндегі консенсус көзқарасын утопиялық деп сынап, олар өндірістің бұл жаңа түрінің бюрократияның дәстүрлі формасына қарсы келетінін айтады. Олар Макс Вебердің қазіргі бюрократия талдауын еске алып, осы талдауды әріптестік өндіріске қолдануды ұсынады. Бюрократия әлеуметтік проблемаларды шешуге әріптестік өндірістен гөрі жақсы жабдықталған, оны олар тұрақсыз деп санайды. Бюрократия қоғамның рационалды ұйымдастырылған, ережелерге бағынған жұмыс істеуін қамтамасыз ететіндіктен, Крейсс, Финн және Тернер әріптестік өндіріс жеке адамгершілікке негізделген жеке мінез-құлықты ынталандыруға бейімдігімен осы саланы құлдыратады деп мәлімдейді. Олардың пікірінше, бұл тенденция "қоғамдық және жеке шекараларды жою" арқылы автономияны төмендетеді, адамдардың кәсіби өмірін жеке кеңістіктеріне дейін кеңейтуге мүмкіндік береді. Басқа сыншылар әріптестік өндірістің қатысушылық сипатының қате ақпарат пен төмен сапалы өнімдерді тудыруға бейім екенін айтады. Эндрю Кин "Аматор культі" атты кітабында интернеттегі әріптестік мазмұнды бағалап, оның "көз бойындағы түтін" сияқты, шындықты және терең білімді бос уәде ететінін, бірақ шындықтың жоғалуына әкелетінін айтады. Киннің сөзіне қарағанда, интернет кез келген адамға ақпаратты еркін жариялауға рұқсат беру арқылы әріптестік өндірісті күмәнді деңгейде қолдайды. Оның пікірінше, мұндай әріптестік өндіріс адамдарға идеяларды ұрлауға және түпнұсқа ойларды бұрмалауға мүмкіндік береді, бұл ақпараттың дұрыстығына күмән тудырады. Тағы бір сыншы, Джарон Ланье, Уикипедияны жаппай ынтымақтастыққа тәуелділіктің қате немесе бейтарап емес ақпаратқа қалай әкелуі мүмкін екендігінің мысалы ретінде келтіреді. Ол Уикипедия сияқты сайттардың "коллективті" барлық білетіндей етіп көрсетуін және бұл шоғырланған ықпалдың өкілдік демократияға тікелей қарсы келетінін ескертеді. Осы қарсы көзқарастарға қоса, кейбір сыншылар әріптестік өндіріс кейбір жағдайларда басқаларына қарағанда нашар жұмыс істейтінін айтады. Пол Дугид әріптестік өндірістің бағдарламалық жасақтаманы әзірлеуден тыс тиімді жұмыс істемейтінін, ал ақпарат өндірісінің әртүрлі салаларында әріптестік өндіріске сену сапаны қамтамасыз етудің жаңа тәсілдерін іздеуді талап ететінін айтады. Йохай Бенклер де әріптестік өндіріс энциклопедиялар сияқты функционалдық жұмыстарды шығармашылық жұмыстарға қарағанда тиімдірек жасай алатынын ұсынады. Әріптестік өндірістің құнды әлеуетіне қарамастан, көптеген сыншылар кең ауқымды ынтымақтастық пен оның жоғары сапалы нәтижелерді беру қабілетіне күмән келтіруде.
Several critics have challenged the prevailing optimism with which peer production is viewed. Daniel Kreiss, Megan Finn, and Fred Turner criticize the consensus perspective on peer production as utopian. Asserting that this new mode of production challenges the traditional form of bureaucracy, they reference Max Weber’s analysis of modern bureaucracy and urge that this analysis be applied to peer production. They argue that bureaucracy is better equipped to handle social problems than peer production, which they consider unsustainable. As bureaucracy promotes a rationally organized, rule oriented functioning of society, Kreiss, Finn, and Turner claim that peer production undermines this aspect due to its tendency to encourage individual behavior based on private morality. This tendency, they argue, degrades autonomy by “collapsing public and private boundaries,” allowing people's professional lives to extend into their private domains. Other critics claim that the participatory nature of peer production is apt to generate misinformation and products of inferior quality. In his book The Cult of the Amateur, Andrew Keen assesses peer produced content on the Internet and asserts that it exists as a “smokescreen” which emptily promises more truth and deeper knowledge, but actually leading to the disappearance of truth. According to Keen, the Internet advocates peer production to a questionable degree by permitting anyone to post information freely. This form of peer production, he cautions, leaves room for people to plagiarize ideas and distort original thoughts, which he says ultimately creates an uncertainty in the validity of information. Another critic, Jaron Lanier, cites Wikipedia as an example of how dependence on mass collaboration may result in unreliable or biased information. He warns that websites like Wikipedia promote the notion of the “collective” as all knowing, and that this concentrated influence stands in direct contrast to representative democracy. In addition to these adversarial views, some critics assert that peer production does not perform as well in some contexts as it does in others. Paul Duguid suggests that peer production works less efficiently outside of software development, stating that continued reliance on peer production in various domains of information production will necessitate a search for new ways to guarantee quality. Yochai Benkler similarly proposes that peer production may produce functional works like encyclopedias more proficiently than creative works. Despite the valuable potential of peer production, several critics continue to doubt extensive collaboration and its ability to yield high quality outputs.