Кіріспе

Ральф Агас (немесе Радульф Агас) (1540 – 26 қараша 1621) – ағылшын жер өлшеушісі және картограф. Ол шамамен 1540 жылы Саффолк графтығының Стоук-бай-Нейленд ауылында дүниеге келді және өмірінің көп бөлігін сол жерде өткізді, бірақ Лондонға жиі сапар шекті. 1566 жыл шамасында жерді өлшеуші ретінде қызмет еткен. Агас – «дамып келе жатқан білікті жер өлшеушілер тобының жетекшілерінің бірі» деп сипатталған. Агас ең әйгілісі – 1578 жылы өлшенген, 1588 жылы жарияланған Оксфорд қаласының ірі масштабты картасы. Бұрын Лондон мен Кембридж қалаларының алғашқы карталары оған жатқызылған, бірақ қазір бұл пікірлер қолдау таппайды.

Өмір

Агас 1540 және 1545 жылдар аралығында Саффолк графтығындағы Стоук-бай-Найленд ауылында дүниеге келген. Өзінің айтуынша, ол шамамен 1566 жылы жер өлшеуші ретінде жұмыс істей бастады. Өмірінің әртүрлі кезеңдерінде оны "деформацияланған", "құмарсыз", "ақсақ" және "мүгедек" деп сипаттаған, бірақ оның денсаулық мәселесінің нақты себебі белгісіз. Ол дін қызметкеріне бекітілді және 1578 жылдан 1583 жылға дейін Норфолк графтығындағы Гресенхолл шіркеуінің пасторы болып қызмет етті. Осыдан кейін ол шіркеу қызметін тастап, жер өлшеумен айналысқан болуы мүмкін. Ол әрқашан Саффолк графтығында тұрған, бірақ жер өлшеу жұмыстарына тапсырыс алу үшін оқу маусымында Лондонға жиі сапар шектін. Сапарлары барысында ол қонақүйлерде тұрғандығы мәлім: 1596 жылы Флит көпірінің жанындағы "Солн" қонақүйінің іргесіндегі "Флауэр де Лус" қонақүйінде; ал 1606 жылы Холборндағы "Хелм" таңбасы бар қонақүйде, Феттер Лэйннің соңында. Ол 1621 жылдың 26 қарашасында Стоук-бай-Найленд ауылында қайтыс болды және келесі күні сол жерге жерленді.

Карталар

Агас әр түрлі клиенттер үшін жергілікті мүлік карталарын және зерттеулерді жасаумен айналысты. Ол жер иеленушілердің жерлерін тек жазбаша сипаттауды құрастырудың дәстүрлі тәжірибесінен шығып, оларды өлшенген карталармен толықтыруды қарастырған алғашқы мүлік шешушілердің бірі болды. Оған жатқызылатын ең көне карта – 1575 жылы Норфолк графтығының Батыс Лексем қаласында жасалған жер картасы. Кейіннен ол Бедфордшир, Беркшир, Кембриджшир, Эссекс, Глостершир, Норфолк, Оксфордшир, Суффолк және Суррейде тапсырмалар алды. Ол 1581 жылы Бедфордширдің Тоддингтон қаласының картасын сызған, онда Пол Харви сипаттағандай, "кішкентай Елизавета заманының қалалық базарының ең жақсы суреті" бейнеленген. Ол Уильям Сесилдің, 1-ші Барон Берглидің демеушілігінде болған көрінеді. Оксфордтағы Корпус Кристи колледжі де одан карталар емес, тек жазбаша зерттеулер тапсырған. Агас, бәлкім, негізінен Oxonia Antiqua Restaurata атты Оксфордтың егжей-тегжейлі жоспарымен – іс жүзінде "құстың көзбен қарауындай" көрінісімен есте қалады. Ол 1578 жылы суреттелді, 1588 жылы ойылып, басылды: оның көшірмесі Ричард Роулинсон мұра етіп қалдырған Бодлей кітапханасында сақталған. Жоспар 1728 жылы Роберт Уиттлси университет қаражаты есебінен қайта ойылды, бірақ бұл тақта 1808 жылы Джон Николдың баспаханасындағы өртте жойылды. Агас Суффолк графтығындағы Дунвич қаласының қала жоспарын да жасаған. Бұл Томас Гарднердің қала тарихы үшін (1744) ойып жазылған. Түпнұсқа кейіннен Суффолк антиквары Дэвид Элиша Дэвиге тиді.

Жалған атрибуциялар

Лондонның маңызды ерте картасы, қазір "Woodcut" картасы ретінде белгілі, дәстүрлі түрде Агасқа жатқызылып келген. 1588 жылы Агас жасаған Оксфорд картасының кескініне жазылған өлең жолдарында, ол он жылдан бері Лондонды зерттеуді үміттенеді, бірақ оны іске асыра алмағанын айтады. Осы мәлімдеменің сенімсіздігіне байланысты, Woodcut картасымен алғаш рет 17 ғасырдың соңында оның көшірмесін қақтағаз парақтарына түсірген гравер байланыстырған; ал 1737-1738 жылдары Джордж Верту оны сенімді және нақты түрде Агасқа жатқызған. Алайда, бұл пікір қазір расталмайды: Woodcut картасы 1560 жылдардың басына жатқызылады және оның 1550 жылдардың "Copperplate" картасына негізделгені белгілі, сондықтан Агас оның жасалуына қатысқан деген жорамал ықтимал емес. Дегенмен, Woodcut картасы әлі де көбінесе "Агас" картасы деп аталады. 1592 жылы басылған Кембридж картасы (оның жалғыз данасы Бодлей кітапханасында сақталады) да Агасқа жатқызылған, бірақ қазір оның авторы Джон Хамонд болуы мүмкін деп есептеледі.

Жарнамалар

Агас әлеуетті клиенттеріне қызметтерін жариялау үшін бірнеше құжаттар ұсынды. Ең ұзыны – 1596 жылы жарық көрген 20 беттік «Жер мен мүліктерді зерттеуге дайындық» атты кітапша, онда ол өзінің геодезиялық әдістерін (теодолитті пайдалануды қоса алғанда) жарнамалайды, жер иесіне меншігінің картасын жасаудың практикалық пайдасын қорғайды және тәжірибесіз геодезистердің ғылыми емес әдістерін сынап көрсетеді. Ол теодолиттің ыңғайлылығы мен дәлдігін, бұрынғы геодезиялық технология – жазық кестеден жоғары бағалайды. Ол осы тақырыпта толыққанды техникалық трактат жазуды үміттенеді дей келіп аяқтайды. Тағы бір қысқа жарнама бір жарым параққа басылған, күні көрсетілмеген. Агас өзінің геодезиялық жұмыста қырық жылдан астам тәжірибесі бар екенін, барлық түрдегі дәстүрлі құқықтар мен иеліктерді жақсы білетінін, сондай-ақ ол жақсы қаламгер және ескі жазбалармен жақсы таныс екенін мәлімдейді. Ол үй иесінің тәжірибелі геодезисті жұмысқа алу арқылы қандай пайда көретінін, соның ішінде соңғы жылдары көбейген «жасырын кемшіліктер, шекара бұзушылықтар және т.б.» сияқты мәселелермен күресуге болатынын тағы да баса айтады. Тағы бір жарнама қолмен жазылған, 1606 жылғы 17 қарашада жазылған. Мұнда Агас геодезиялық білімінен өзге, ескі жазбаларды оқи алатынын, тозығы жеткен, «жойылған немесе көңілсізденген» жазбаларды қалпына келтіре алатынын және олардың тізімін жасай алатынын айтады. Ол кез келген қатты дененің салмағы мен көлемін анықтай алады. Ол арифметикада шебер, және «жеті рет бір паршментке, ешқандай сөзді қысқартусыз немесе өзгертпей, Ескі және Жаңа Ұйғыр кітаптарын әдемі әрі пропорционалды жаза алады, бұл елдердің сипаттамаларын өте кішкентай қораптарға сыйып кететін кітаптарға түсіруге де пайдалы». Оның көзді сақтауға арналған рецепті бар, бір тонна салмақты ағаштарды зақымдамай алып, қайта отырғыза алады, және оның мамандығында қырық жылдық тәжірибесі бар.

Басқа құжаттар

Агас жазған басқа да түпнұсқа құжаттар Ұлыбритания кітапханасындағы Лансдаун және қосымша қолжазбалар арасында сақталған. Олардың бірі – 1593 жылғы 22 ақпанда Лорд Бёрглиге жолданған хат. Ол «Жер өлшемін жетілдіру және қалалардың, қамалдардың, құрметті иеліктердің, поместийлердің және барлық түрдегі жерлерді нақты сызу туралы ескерту» деп аталады. Жерді өлшеу техникасы туралы осы есепте Агас «пайдалы таяқ» және диаметрі 20 дюйм болатын, кем дегенде бір футтық сызғышы бар теодолит туралы жазады. Ол «осы құралға қоса берілген өлшем екі футтық сызықпен буынды жалғастырылған болат сымнан жасалған, екі шетіндегі жарты футты есептемегенде» деп қосады. 1597 жылы Бёрглиге жазған тағы бір хатында Агас Шығыс Англиядағы Фендердегі еңбегі туралы жазған. Ол жерді қалай сызғанын, судың көлемін, толқындарды және су ағысын, сондай-ақ жер иелерінің күнделікті зардаптарын өлшегенін айтады. Ол Бёрглиге бұрынғысынан берілген сыйлықтары үшін алғыс айтады, сонымен қатар оның қызметі үшін оған әлі де айтарлықтай сома төленуі керек екенін білдіреді. 1606 жылы жазылған тағы бір қолжазбада Агас патшалыққа тиесілі жасырын жерлер мәселесін зерттеуге тағайындалған комиссия мүшелеріне берген пікірін қамтиды. Бұл оның соңғы кәсіби қатысуы. Агас «Supervisio Manerii de Comerde Magna, әлде Аббас Хауле, co. Саффолк», Саффолк графтығындағы Грейт-Корнард поместиесінің тізімі Ұлыбритания кітапханасында сақталған.

Құқықтық даулар

Ағастың өмірінде бірнеше рет заңдық даулар туындады. Ол радикалды протестант болғанға ұқсайды, Саффолк "элитасының" мүшелерінің билікті теріс пайдалануына қарсы тұруға құштарлық танытты және көптеген көршілерімен жақсы қарым-қатынаста болмады. 1582 жылы, Грессенхоллдың пасторы болған кезде, ол өзіне қарсы жасалған қуғын-сүргін науқаны туралы Корольдік Кеңеске шағымданды, бұл оның епископ алдында беделін түсірді. 1589 жылы ол Сток-бай-Нейлендтің ірі жер иесі сэр Уильям Уолдегрейвпен араздыққа түсті, сэр Уильямды, леди Уолдегрейвті және басқаларды – белгілі бір дәрежеде негіздері бар – бүлік шығару және діннен бас тарту сияқты қылмыстарда айыптады. Агас Корольдік сотта (Court of King's Bench) жала жабуда айыпталды және бірнеше айға түрмеге қамалды. 1595 жылы ол осы мәселе бойынша округтің ықпалды бірнеше мүшесіне тарату үшін наразылықтарын жазған құжаттың көшірмелерін таратты, бірақ өзін көтерілісші памфлеттер таратқаны үшін Жұлдыз палатасының (Court of Star Chamber) алдында айыпталды. Бұл істің нәтижесі белгісіз. 1598 жылы ол көршісі Джон Пейннің мұрасына қатысты дауға байланысты тағы да Жұлдыз палатасына шақырылды, онда ол тәждің қамқорлық құқығын орнатуға тырысты. Заңдық дау көп ұзамай физикалық қақтығысқа ұласты. Сотқа ұсынылған өтініште Агас пен оның екі үлкен ұлы Роберт пен Томас көршілес аймақтағы ең зиянды адамдар ретінде сипатталды, ал Агас өзі "бұрынғы уақытта магистрат қызметін атқарған, және Норфолк графтығындағы Дерхемнің пасторы болған, өзінің нашар өмірі мен жаман мінезі үшін оның лауазымынан айырылған, сондай-ақ дене бітімі мен денесі бұзылып қалған". Айыпталушылар бұл айыптамалардың көпшілігі ақылға сыймас, күлкілі және жалған екенін, сондай-ақ "осы Радульф Агас ешқашан Норфолк графтығындағы Дерхемнің пасторы болмаған, оның шіркеумен, пасторлық қызметпен немесе министрмен ешқандай қатысы болмаған, сондай-ақ, ешқандай шіркеуден немесе лауазымнан айырылмаған, бұл заң жобасында жалған және қастандықпен ұсынылған және көзделген. Ал, айыпталушылардың бірі Радульф Агасқа қатысты дене мүшелерінің кемістігі мен әлсіздігіне тоқталып, ол былай деді: "Ол анасының құрсағында Құдайдың қалауымен осындай кемшіліктерді алған, сондықтан ол әрқашан Жаратушысына ризашылық білдіріп, өз қалауымен осы кемшіліктерді мойындап, көтерді". Істің нәтижесі тағы да белгісіз, бірақ Агас ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылмағанға ұқсайды, оның атынан Роберт Сесилге (Лорд Бёрглидің ұлы) хат жазған Пейннің жерін басқаратын патшалық шаруасы Томас Браунның араласуы арқасында.

Жеке өмір

Агас үйленген, бірақ әйелінің аты белгісіз. Оның кем дегенде үш ұлы (Роберт пен Томас кіретін) және екі қызы болған. Ол, 1564–1601 жылдары өмір сүрген, ағылшын кітап сатушысы, баспагер және аудармашы Эдвард Аггаспен туыс болған деп саналады, ол осы аймақтың жергілікті тұрғыны болған.