Кіріспе
McDonald's сататын балық сэндвичі – Filet O Fish. Бұл McDonald's халықаралық жылдам тамақтандыру мекемелер желісі сататын балық сэндвичі. Ол 1962 жылы Огайо штатының Цинциннати қаласында, католиктер көп тұратын ауданда McDonald's франшиза иесі Лу Грен тарапынан, жұма күні ет жемеу салтының салдарынан гамбургер сатылымының төмендеуіне жауап ретінде жасалған. Сандвичтегі балықтың құрамы жылдар бойы тұтынушылардың талғамы мен жеткізілімнің шектеулеріне байланысты өзгергенімен, оның негізгі ингредиенттері өзгермеді: қуырылған, панировкаланған балық филесі, буға пісірілген булочка, тартар соусы және пастеризацияланған американдық ірімшік.
The Filet O Fish is a fish sandwich sold by the international fast food restaurant chain McDonald's. It was created in 1962 by Lou Groen, a McDonald's franchise owner in a predominantly Catholic neighborhood in Cincinnati, Ohio, in response to declining hamburger sales on Fridays due to the practice of abstaining from meat on that day. While the fish composition of the sandwich has changed through the years to cater to taste preferences and address supply limitations, the framework of its ingredients have remained constant; a fried breaded fish fillet, a steamed bun, tartar sauce and pasteurized American cheese.
Тарих
Сэндвичті 1962 жылы Цинциннатидегі McDonald's франшизасының иесі, католик бизнесмен Лу Грен ойлап тапты. Бұл аудан көбінесе католиктер тұратын болғандықтан, жұма күні ет жемеу салдарынан жұма күні гамбургер сатудың азаюына себеп болды. Өнімнің атауын Cye Landy Advertising Agency-ден Сай Лэнди берді, ол осы McDonald's франшизасы үшін жарнама агенттігі болды. Бұл сэндвич, 1961 жылы McDonald's-ты сатып алған Рей Крок әкелген, гамбургер емес, бірінші тағам болды. Крок Гренмен келісім жасады: олар жұма күні екі етсіз сэндвич сатады – Кроктың Hula Burger-і (салқын булочкадағы ірімшік пен ананас) және Filet-O-Fish, соның ішінде көбірек сатылғаны тұрақты мәзірге қосылады. Filet-O-Fish «айқын жеңіске жетті» және 1963 жылы мәзірге қосылды, ал 1965 жылы бүкіл елде танымал болды. 1981 жылы Жаңа Зеландиялық балық шаруашылығы компаниясының иесі Веллингтондағы Courtenay Place мейрамханасында сатып алған Filet-O-Fish филесінен қанағаттанбады, ол менеджерге одан жақсы дәмді балық филесін жасай алатынын айтты. Оған филе қорабы беріліп, соған ұқсас, бірақ дәмдірек филемен қайтуын сұрады. Ол сойқаны қызыл балыққа ауыстырды, ал менеджер жақсы дәмді қызыл балық филесіне риза болғаннан кейін, Courtenay Place мейрамханасын (кейіннен Жаңа Зеландияның бірнеше басқа мейрамханаларын) қызыл балық филесімен жабдықтау туралы келісімге келді. Бірнеше жылдан кейін, ұқсас дәмі бар хоки, оның бәсекеге қабілетті бағасы мен сүйексіз филелерінің арқасында ауыстырылды, ал 1990 жылдардың басында әлемдік сойқа қорының азаюына байланысты кеңінен қолданыла бастады. 1996 жылдың 26 қыркүйегінде McDonald's АҚШ-тағы мәзірінен Filet-O-Fish-ті алып тастап, оны McDonald's Deluxe сэндвичтерінің бір бөлігі болған Fish Filet Deluxe сэндвичімен алмастырды. Бірақ, Fish Filet Deluxe-тен үлкен балық пісірілген тортты алғаннан кейін, 1997 жылдың ортасынан бастап көптеген хаттар мен петициялардың нәтижесінде Filet-O-Fish қайтадан мәзірге енгізілді. 1998 жылдың басында көптеген мейрамханаларда Fish Filet Deluxe тоқтатылды, ал басқалары оны 2000 жылға дейін ұсынды, содан кейін ол McDonald's-тың барлық мәзірлерінен алынып тасталды. 2007 жылдың қарашасында McDonald's Жаңа Зеландияның хоки балықтарын пайдалануды азайтып, Аляска сойқасын пайдалануды арттырды, себебі Жаңа Зеландияның хоки балықтарын аулаудың тұрақтылығы төмендеді және Жаңа Зеландияның Балық шаруашылығы министрлігі хоки балықтарын коммерциялық аулауға рұқсат етілген жалпы көлемін 1997 жылғы 250 000 тоннадан 2007 жылы 90 000 тоннаға дейін қысқартты. McDonald's бастапқыда Атлантика балықтарын қолданған, бірақ балық аулаудың азаюы McDonald's-ты басқа жерден тұрақты балық табуға мәжбүр етті. McDonald's тек Marine Stewardship Council (MSC) тұрақты деп таныған аймақтардан балық ұстауға тырысады, бірақ бұл жыл сайын қиындап келеді. Хоки әлі де маңызды ингредиент болып табылады. 2009 жылдың наурыз айынан бастап MSC Аляска сойқа балықтарын қайта бағалау бағдарламасына енгізді, себебі 2005-2008 жылдар аралығында ауланған балық саны 30%-дан астамға азайды және лосось балықтарының аулау проблемалары туындады. 2013 жылдың қаңтарында MSC балық аулаудың тұрақты әдістерін қолданатын жеткізушілерден келетінін және McDonald's-тың таңбалауы мен жарнамасы осы өзгерісті көрсететінін мәлімдеді. 2019 жылы McDonald's «Effing Filet O' Fish» деп аталатын балық сэндвиші сататын шағын канадалық мейрамханаға тоқтату туралы хат жіберді. McDonald's бұл терминді мейрамхананың қолдануы McDonald's-тың «Filet O Fish» тіркелген сауда белгісін бұзғанын мәлімдеді. Осыған жауап ретінде мейрамхана өзінің балық сэндвигін сипаттау үшін «Filet O' Fish» сөзін қолдануды тоқтатуға келісті.
Қоғам және мәдениет
Филе O Fish көбінесе АҚШ-тан тыс елдерде, әсіресе Австралияда, Үндістанда, Жаңа Зеландияда және Ұлыбританияда "бургер" деп аталады.
Діни бақылау
Бастапқыда Батыс христиандарының жұма күнгі оразасын сақтау үшін жасалған Filet O Fish бүгінде осы қауыммен тығыз байланысты, және АҚШ-та Үлкен ораза (Lent) кезінде сатылымы айтарлықтай артады. Бұл практика басқа да жылдам тамақ желілерін Үлкен ораза кезінде теңіз өнімдерін ұсынуға шабыттандырды. Бұл сэндвич еврей және мұсылман қауымдарында да танымал, себебі оның құрамындағы ингредиенттер Макдональдстің басқа тағамдарына қарағанда кашрут және халал талаптарына сәйкес келеді. Сэндвичтің құрамында балық, ірімшікте сүт, ал соуста жұмыртқа сарысы бар. Сертификация тұрғысынан, бұл сэндвич БАӘ және басқа да мұсылман халқы басым елдерде халал деп сертификатталған; сондай-ақ, ол Макдональдс Израильдің кошер бақылауындағы мейрамханаларында да қолжетімді. Дегенмен, Израильдің барлық орналасқан жерлері сертификатталмаған, ал Ұлыбритания мен АҚШ-тағы дүкендер сертификаттауға қатыспайды.
Нұсқалар
Франция мен Бельгияда сэндвичтің бір түрі "McFish" деп сатылады, McDonald's кейбір өнімдеріне қолданатын "Mc" префиксімен. Француздық "McFish" құрамында ірім жоқ және тартар соусының орнына кетчуп қолданылады.