Кіріспе

Мидағы 12,5 және 30 Гц жиілік диапазонындағы нейрондық тербелістер

Бета толқындары немесе бета ырғағы – мидағы 12,5 және 30 Гц (12,5 - 30 цикл/секунд) жиілік диапазонындағы нейрондық тербелістер (ми толқындары). Бірнеше түрлі ырғақтар бір мезгілде болады, олардың кейбіреулері тежеуші, ал басқалары қоздырғыш функцияға ие. Бета толқындарын үш бөлімге бөлуге болады: Төменгі бета толқындары (12,5–16 Гц, "Бета 1"), Бета толқындары (16,5–20 Гц, "Бета 2") және Жоғары бета толқындары (20,5–28 Гц, "Бета 3"). Бета күйлері – бұл қалыпты ояу санамен байланысты күйлер.

Тарих

Бета толқындарын 1924 жылы электроэнцефалографияны (ЭЭГ) ойлап тапқан неміс психиатры Ханс Бергер адам бас терісінен электрлік ми белсенділігін жазу әдісі ретінде ашты және атады. Бергер адамның көзі жұмылған кезде бас терісінің артқы бөлігінде пайда болатын үлкен амплитудалы, баяу жиілікті толқындарды альфа толқындары деп атады. Ал субъект көзін ашқанда альфа толқындарын ығыстырып шығаратын кішкентай амплитудалы, жылдам жиілікті толқындар бета толқындары деп аталды.

Функция

Көп және әр түрлі жиіліктегі төмен амплитудалы бета толқындары көбінесе белсенді, қарбалас немесе алаңдаушы ойлаумен және белсенді шоғырланумен байланысты. Моторлық қабықтың үстінде бета толқындары изотоникалық қозғалыстар кезінде болатын бұлшықет жиырылуларымен байланысты және қозғалыс өзгеруі алдында және оның барысында басылады, ұсақ және жалпы моторлық дағдыларда да осыған ұқсас байқаулар бар. Бета белсенділігінің күшті өрбуі статикалық моторлық бақылаудағы сенсорлық кері байланысты күшейтеді және қозғалыс өзгеретін кезде азаяды. Қозғалысқа қарсы тұру немесе оны қасақана тоқтату қажет болғанда бета белсенділігі артады. Моторлық қабық үстінде транскраниалды ауыспалы ток стимуляциясы (Transcranial alternating current stimulation) деп аталатын электрлік стимуляция арқылы бета толқындарын жасанды түрде күшейту, моторлық қозғалыстардың баяулауына әкеледі. Сыйлық туралы мәліметтерді зерттеу екі түрлі бета компонентін анықтады: жоғары бета (төмен гамма) компоненті және төмен бета компоненті. Күтпеген пайдаға байланысты, жоғары бета компоненті күтпеген нәтиже алған кезде, ықтималдығы төмен болғанда, күштірек байқалады. Ал төмен бета компоненті күтілген пайда болмаған кезде пайда болуымен байланысты делінеді. Бұл зерттеулер егешқұйрықтарда да жүргізілді. ГАБАА рецепторларының GABRA5, GABRB3 және GABRG3 гендерінің дубликациялары бар 15q11.2-q13.1 дубликация синдромы (Dup15q) бар балалардың бас терісінен алынған ЭЭГ-де де спонтанды бета толқындары кеңінен байқалады. Сол сияқты, Аңгелман синдромы бар және осы ГАБАА рецепторларының гендерінде жоғалуы бар балаларда бета толқындарының амплитудасы төмендегені байқалады. Осылайша, бета толқындары, әсіресе 15q жоғалуы/дубликациясы салдарынан туындаған нейробиологиялық бұзылыстарда, ГАБА-ергіштік дисфункциясының биомаркерлері болуы мүмкін.