Кіріспе

Нью-Йорк штатында орналасқан, АҚШ-тың федералды түрде танылған Кайуга тайпасы – Нью-Йорк штатындағы Кайуга халқы. Кайуга мүшелері бар басқа ұйымдасқан тайпалар – Оклахома штатының федералды түрде танылған Сенека-Кайуга тайпасы және Канаданың Онтарио провинциясындағы Гранд-Ривер алғашқы ұлтының алты тайпасы.

Тарих

Кейуга (Gayogo̱hó꞉nʼ) атауы "Батпақты жерлердің халқы" дегенді білдіреді. Олар ирокез тілдер отбасына жатады және дәстүрлі түрде Нью-Йорк штатында тұратын Ирокездер лигасының алғашқы бес тайпасының бірі болды. Осы бес тайпа – могавк, онида, онондага, сенека және кейуга. 1722 жылы тускарора тайпасы Ирокездер конфедерациясына қосылғанда, конфедерация Алты тайпа ретінде танылды. Ерте заманда кейуга тайпасы негізінен Оваско және Кейуга көлдері арасында, онондага және сенека тайпаларының жерлерінің аралығында мекен еткен. 17 ғасырдың ортасында иезуит миссионерлері кейуга тайпасы арасында миссиялар құрды. 1660 жылы шамамен 1500 кейуга болған.

Тұқымдық тіркеу

Тайпа мүшелерінің балаларын туған кезде тіркеуге болады. Тайпа аналық туыстық жүйеге ие болғандықтан, балалар анасының руына жатады деп есептеледі. Тегі мен мүліктің иелігі аналық желі арқылы беріледі. Тайпа мүшелерінің анасы Кайюга болуы шарт.

Экономикалық даму

Ұлт бірнеше кәсіпорынды басқарады, оның ішінде Lakeside Trading ыңғайлы сауда дүкендері; Pullens сүйреу және құтқару қызметі; Harford Glen Water, таза су құю зауыты; Gakwiyo бақшасы, 35 түрлі жеміс-жидек пен көкөніс өсіріп, жүзден астам мүше отбасына тағамдық өнімдермен қамтамасыз етеді; Cayuga Corner, таза өнімдер мен гүлдер сатады; және Cayuga Sugar Shack, Сенека-Фоллста мұзқаймақ сататын орын және мини-гольф алаңы. Олар Lakeside Entertainment-ке ие, оған екі Class II Gaming ойын орталығы кіреді; алайда, Нью-Йорк штатымен жүріп жатқан сот дауларына байланысты екеуі де уақытша жабылды.

Лейксайд сауда бекеті

Кейуга үнді ұлтының Lakeside сауда бекетін басқаратын екі жері бар: дүкен және жанармай құю станциясы. Бір дүкен Сенека Фолс қаласында (2020 жылдың ақпан айында бұзылған), ал екіншісі Юнион Спрингс ауылында орналасқан. 2008 жылдың 25 қарашасында Сенека және Кейуга округтерінің шерифтері Lakeside сауда бекетінің екі орнындағы барлық темекіні тәркіледі, себебі Кейугалар сатудан түскен мемлекеттік акциз салықтарын төлеуден бас тартқан. Кейугалар өздері егеменді ұлт екендіктерін және мемлекетке салық төлеуге міндетті емес екендерін мәлімдеді. Бұл мәселе округтер мен мемлекет арасында ұзақ жылдар бойы келіспеушілік тудырды. Сенека округінің аудандық прокуроры Кейугалардың екі округте де егемендік жерлері болмағандықтан округтердің құқылы екенін айтты. Мемлекет тайпа егемендік жерде (резервацияда) жұмыс істесе ғана салықтан босатылатынын мәлімдеді. 2005 жылғы АҚШ Жоғарғы Сотының шешімінде үнді тайпалары сатып алған жерлерге егемендік таныта алмайтыны, олар Үнді істері бюросына (Bureau of Indian Affairs) жүгінуі және жерді өздерінің пайдалануына сенімділікпен беруі керек екені айтылды. Кейуга үнді ұлты билік органдарына қудалауды бастамауға және тәркіленген темекіні қайтаруға мәжбүрлеуге тырысты. Нью-Йорк Жоғарғы Сотының судьясы Кеннет Фишер Кейуганың алдын ала тыйым салу туралы өтінішін қабылдамады және істі қараусыз қалдырды. 2020 жылдың 22 ақпанында таңғы сағат 2 шамасында Кейуга ұлтының полициясы Сенека Фолс жанармай құю станциясына шабуыл жасап, оны және оның ішіндегі басқа да ғимараттарды – жергілікті салт-дәстүрлерге арналған мектеп үйін, балалар бақшасын және сол кезде адамдар тұрып жатқан шағын үйлерді бұзды.

Жерге қатысты талаптар

Нью-Йорк штатының Кайуга ұлты 1980 жылғы 19 қарашада Нью-Йорк штатының Солтүстік округінің АҚШ округтік сотында, 18-ші және 19-шы ғасырларда штаттан тартып алынған жерлер үшін заңнамалық және ақшалай өтемақы алу мақсатымен жерді талап ету ісін бастады. Нью-Йорк, Америка революциялық соғысынан кейін Канандайгуа шартына қол қойылғаннан кейін Кайуга ұлтымен жер сату және жалға беру келісімдеріне келді. АҚШ Конгресінің мақұлдауы алынбағандықтан, оның тайпалармен мәміле жасауға конституциялық құқығы болмағандықтан, бұл мәмілелер заңсыз деп танылды. 1790 жылдардағы "Араласпау актілері" деп аталатын бірқатар федералды заңдар, жергілікті тайпаларды қатыстыратын барлық жер сатып алулардың федералды үкіметтен бекітілуін талап етті. 1981 жылы Оклахома штатының Сенека-Кайуга тайпасы талапкер ретінде қосылды. Залалдар бойынша сот отырысы 2000 жылғы 18 қаңтардан 17 ақпанға дейін өтті. Қазылар алқасы Нью-Йорк штатының Кайуга үнді халқы мен Оклахома штатының Сенека-Кайуга тайпасының пайдасына шешім шығарып, қазіргі нарықтық құн бойынша 35 миллион доллар және жалға алу құны бойынша 3,5 миллион доллар өтемақы тағайындады. Қазылар алқасы Каюга тайпасына жасалған 1,6 миллион долларға жуық төлемдерді ескеріп, мемлекетке есептеді, соның салдарынан жалпы залал шамамен 36,9 миллион долларды құрады. 2001 жылғы 2 қазанда сот шешім шығарып, сотқа дейінгі пайыздық төлем ретінде 211 миллион доллар, ал жалпы сома ретінде 247,9 миллион доллар тағайындады. Бұл шешімге талапкерлер де, жауапкерлер де шағымданып, сотқа жүгінді. 2005 жылғы 28 маусымда АҚШ-тың екінші апелляциялық соты бірінші сатыдағы сот шешімін күштен шығарды. Сот "кешігу доктринасы" негізінде жауапкерлердің пайдасына шешім шығарды. Іс жүзінде, сот талапкерлердің өздерінің ісін ұсынуға тым көп уақыт кеткенін, оны ертерек келісіммен шешуге болар еді деп шешті. Нью-Йорк штатының Кайуга үнді халқы бұл шешімді АҚШ Жоғарғы Сотына қайта қарауға жіберді, бірақ ол [2006 жылғы 15 мамырда қабылданбады]. Кайуга үнді халқы АҚШ Жоғарғы Сотынан істі қайта қарауды сұрауға белгіленген мерзім өтті.