Кіріспе

Парсы тілінде сөйлейтін адамдардың атауы, әсіресе Ауғанстанда. Фарсивон (пашту /فارسیوان немесе оның аймақтық түрлері: Pārsīwān немесе Pārsībān, "парсы тілді") – Ауғанстанда және оның шетелдегі диаспорасында парсы тілінде сөйлейтін адамдарды белгілейтін қазіргі заманғы атау. Көбінесе бұл термин бастапқыда Ауғанстандағы шаруалар мен қала тұрғындарының ерекше тобын көрсету үшін қолданылған. Ауғанстанда түпкі Фарсивондар көбінесе Герат және Фарах провинцияларында кездеседі. Олар шамамен Шығыс Иранның парсыларымен бірдей. Бұл термин парсы тілінің диалектілерін (Хазара тілі мен Аймақ тілі) қолданатын Хазара және Аймақ тайпаларын қамтымайды. Фарсивондарды жиі Тажиктер деп жаңылыстырады. Бұл термин бастапқыда парсы лексикалық түбірінен (Pārsībān) туындаған болса да, жұрнағы пашту тіліндегі (wān) түріне айналдырылып, көбінесе Паштун тайпалары Тажиктер мен Фарсивондарды белгілеу үшін қолданады.

Сипаттамалары

Ирандық парсылар сияқты, фарсилер тажиктерден, тажиктердің көпшілігі ұстанатын сүнниттік исламға қарсы шииттік исламды ұстанатынымен ерекшеленеді. Дегенмен, әсіресе ауылдық фарсилер арасында шағын тілдік айырмашылықтар да бар. Фарсилер кейде парсы тілінің дари диалектілеріне, мысалы, Кабул диалектісіне, Иранның стандартты Теһран диалектісіне қарағанда жақынрақ диалектте сөйлейді. Алайда, көптеген фарсилер Ауғанстан мен Иран шекаралық аймағында, атап айтқанда, Герат пен Фарахта, сондай-ақ Иранның Хорасан провинциясында кең таралған Хорасан диалектісінде сөйлейді. Хазаралар сияқты, олар да парсы тілінде сөйлейді және шииттер, бірақ фарсилерде түрік және моңғол тегінің іздері жоқ немесе өте шектеулі. Иран мен Ауғанстанның қизилбастары да парсы тілді шииттер болғамен, олар көбінесе фарсилерден бөлек топ ретінде қарастырылады. Шатасу туындауы мүмкін, себебі фарсилерді (сондай-ақ, тажиктерді де) жергілікті жерде "ауылға қоныстанғандар" деген мағынадағы "Деһқан" деп те атайды, бұл "қалалық" деген ұғымды білдіреді. Бұл термин "көшпенді" ұғымына қарама-қарсы қолданылады.

Географиялық таралуы

Ауғанстанда шамамен 1,5 миллион парси тілді адам бар, негізінен Герат, Фарах, Гор және Мазари-Шариф провинцияларында қоныстанған. Олар Херат қаласының да негізгі тұрғындары болып табылады. Кабул, Қандаһар және Газниде олардан кішірек топтарды кездестіруге болады. Ауғанстаннан келген көптеген босқындардың арқасында, қазіргі уақытта Иранда (әсіресе Машхад және Тегеранда) ірі парси тілді қауымдастықтары құрылған.