Кіріспе

Жағдиш Тайтлер (туған есімі Жағдиш Капур; 17 тамыз 1944 жылы туған) – үнді саясаткері және бұрынғы Парламент мүшесі. Ол бірнеше мемлекеттік лауазымдарды атқарды, соңғысы – Шетелдегі үндістер істері жөніндегі мемлекеттік министр, ол Нанавати комиссиясы деп аталатын ресми тергеу комиссиясының баяндамасы жарияланғаннан кейін қызметтен кетті. Комиссия 1984 жылғы сикхтарға қарсы бүліктер кезінде сикх күзетшілер премьер-министр Индира Гандини өлтіргеннен кейін, Делиде сикхтарға шабуыл ұйымдастыруға қатысқан деп айыптады. 2023 жылдың 20 мамырында CBI Жағдиш Тайтлерге қарсы айыптама таратты, оған осы бүліктерге қатысты қылмыстар тағылды. Қазіргі уақытта ол Дели штаты Конгресс комитетінің тұрақты комитетінің мүшесі болып қызмет етеді. Оның бүліктерге қатысы туралы дауларға байланысты Конгресс партиясы 2009 жылғы Лок Сабха сайлауында оның кандидатурасын қарастырмады.

Алғашқы жылдары

Тейттер 1944 жылғы 17 тамызда Британдық Үндістанның Пәкістанның қазіргі Пәкістан провинциясындағы Гуджанвала қаласында индус әкесі мен сикх анасынан туған пунджаб хатри отбасында дүниеге келді. Оны білім беруші Джеймс Дуглас Тейттер, Дели мемлекеттік мектебі мен Summer Fields мектебін қоса көптеген мемлекеттік мектептердің негізін қалаушы тәрбиеледі. 2011 жылы тек индустарға ғана арналған Пуридегі Джаганнатх храмына кіргені Одиша заң шығару жиналысында оның діні туралы сұрақтар тудырды. Тейттер христиан дініне ауысқанын жоққа шығарды және оны тәрбиелеген Джеймс Дуглас Тейттерге деген алғысын білдіру үшін атын өзгерткенін айтты. Конгресс жастар ұйымының мүшесі ретінде ол 1980 жылы алғаш рет Лок Сабхаға сайланды. Ол алдымен Азаматтық авиация министрлігінде, содан кейін Еңбек министрлігінде қызмет етті. 1991 жылы қайта сайланып, Жер үсті көлігі жөніндегі мемлекеттік министр болып тағайындалды. 2004 жылы ол үшінші рет Лок Сабхаға сайланды.

1984 жылғы сикхтерге қарсы көтерілістер

Титлер 1984 жылы Үндістанда сикхтарға қарсы болған тәртіпсіздіктерге қатысы бар деп айыпталды, бірақ ол бұл айыптаманы жоққа шығарады. Бұл тәртіпсіздіктер сикх күзетшілер Үндістан премьер-министрі Индира Гандиниді өлтіргеннен кейін болған. Титлер Гандидің мәйітін жерлеу рәсіміне қатысу үшін Тин Мурти Бхаванға келгенін және осы оқиғалар Азад базарының жанындағы Гурудуара Пулбангашта болған кезде қайғырып жатқанын мәлімдеді. Оған 1984 жылғы тәртіпсіздіктерге қатысты қылмыстар тағылды және 2023 жылдың 20 мамырында Титлерге қарсы айыптама парағы тіркелді. 2004 жылдың сәуір айында Үндістан Ұлттық Конгресі Делидегі Дели Садар округінен Жағдиш Титлерді парламент депутаты кандидаты етіп жариялады. 2019 жылы Титлер сикхтарға қарсы тәртіпсіздіктерге қатысты айыптаулар төңірегіндегі дау-дамай туралы: "Мен бұл даудың неге туындағанын түсінбеймін. Шараға 5000 адам келді, мен де солардың бірі болдым. Маған қарсы ешқандай қылмыстық іс тіркелмеген. CBI үш рет тергеп, менің кінәм жоқ деп тапты. Менің кінәм бар ма, жоқ па, соны БЖП-дан сұраңыз" деді.

Сот төрешісі Нанавати комиссиясы

2000 жылы мамыр айында Ұлттық демократиялық одақ (ҰДО) үкіметі құрған, 1984 жылғы сикхтарға қарсы қырғын кезінде "тәуелсіз сикхтардың өлтірілуін" тергеуге арналған "әділ Г. Т. Нанавати" комиссиясының баяндамасында Тайтлердің шабуылдарды ұйымдастыруға "көп үміттенуге болатын" қатысы болғаны айтылды. Алайда, Конгресс басқаратын Үндістан үкіметі, нақты дәлелдердің жетіспеуіне байланысты оны немесе баяндамада аталған басқа ешкімді соттамауға шешім қабылдады. Резидент емес азаматтар ісі жөніндегі дербес жауапты мемлекеттік министр болып тағайындалған Тайтлер өзін кінәсіз деп мәлімдеп, бұл қате тану болғанын айтты. Ол сол кезде сол ауданда болмағанын және бұрынғы сегіз тергеу комиссиясы оны кінәсіз деп танығанын мәлімдеді. 2005 жылдың 10 тамызында Нанавати баяндамасы жарияланғаннан кейін оппозициялық партиялардың ахуалды саяси пайдаға айналдыруын болдырмау үшін, бұл өзінің "адамгершілік міндеті" екенін айтып, ол Министрлер кабинетінен кетіп қалды.

Жамандау туралы айыптаулар

2004 жылы адвокат Х. С. Фулька Людхиана сотында Тайтлерге қарсы іс қозғап, оны сол жылы телеарнадағы бағдарламада қаралап жамандады деп айыптады. Тайтлер Фульканың адамдарды шантажтап ақша табуда деген мәлімдеме жасаған. 2014 жылы Фулька Тайтлердің ұсынған "шартсыз кешірімін" қабылдаудан бас тартты. Сот 2015 жылы Тайтлерге қатысты айыптау қойды. 2018 жылдың шілде айына дейін сот шешімі шығарылмады.

Істі 2007 жылы қайта ашу

Үндістанның Орталық тергеу бюросы (CBI) 2007 жылдың қараша айында Индира Гандинің 1984 жылдың 31 қазанындағы қазасынан кейін сиктерге қарсы дүрлікіді ұйымдастыруға қатысқан деген айып бойынша Титлерге қарсы барлық істерді жапты. CBI Дели сотына есеп берді, онда Титлерге қарсы дүрлікідің кезінде халықты қоздырды деген айыптаманы растайтын ешқандай дәлел немесе куә табылмағаны айтылды. 2007 жылдың 18 желтоқсанында Дели сотының қосымша бас мегаполитен судьясы Санжив Джайн, бұрын CBI-дың сотына ұсынған есебінен кейін істі тоқтатқаннан кейін, Титлерге қатысты дүрлікідің мәселесі бойынша істерді қайта ашуға CBI-ға бұйрық берді.

CBI-нің таза сыныбы

2009 жылдың наурыз айында CBI тәртіпсіздік оқиғаларын тергеу жөніндегі соңғы есебін ұсынды және Джагдиш Тайтлерді кінәсіз деп таныды. Оппозицияда болған БЖП «сайлауға дейін осындай ақталғандық» CBI-дың теріс пайдаланылғанын білдіреді деп айыптады. 2 сәуірде CBI Тайтлерге қарсы жеткілікті дәлелдердің болмағанын мәлімдеп, тәртіпсіздік ісін жабуға рұқсат сұрады. 2010 жылы CBI Тайтлерді тағы да кінәсіз деп таныды.

Лок Сабхаға жолдамадан бас тарту

Аяқ киім лақтыру оқиғасынан кейін Конгресс партиясы 2009 жылғы Лок Сабха сайлауында Титлер мен Саджан Кумарды кандидаттыққа ұсынбады. Титлер бұқаралық ақпарат құралдары оны медиа-процесс арқылы қудалап жатыр деп айыптады. Титлер Широмани Акали Дал мен Конгресс партиясы ішіндегі "жауларының" өзінің кандидатурасын қолдамағанын айтты.

2010 жылы CBI-нің тазалық құжатын қайталау

2010 жылдың ақпан айында Делидегі сотта, қосымша бас қалалық судья Ракеш Пандит алдында, CBI өз аргументтерін аяқтады, куәгерлердің көрсетулері "жалған және құрастырылған" екенін мәлімдеді. CBI, толқу ісі бойынша Тайтлерге айып тағылмағанын көрсететін жабылу туралы есебін қолдады. CBI прокуроры: "Жасбир Сингхтің көрсетуі мүлдем жалған және құрастырылған. Ол Тайтлерді жалған айыптау мақсатымен мәлімдеме жасады" деді. Келесі тергеулерде куәгерлер ретінде Абишек Верма және Амитабх Баччан да болды. CBI 2014 жылы үшінші жабылу туралы есебін ұсынды (алдыңғы жабылу туралы есептер 2007 және 2009 жылдары ұсынылған). Алайда, Делидің Каркардума соты 2015 жылдың 4 желтоқсанында Лакхвиндер Каурдың наразылық петициясы бойынша CBI-ның үшінші жабылу есебін қабылдамады және CBI-ға тергеуді жалғастыруды тапсырды. 2016 жылы CBI Тайтлерден 4 сағат сұрақ алды.

Адвокат Х.С. Фуолканың шешімі

1984 жылғы сикхтерге қарсы қырқындарда кінәлі деп танылғандарды жазалауға ұмтылған аға адвокат және белсенді Х.С.Фулька 2016 жылы CBI Джагдиш Титлерді қорғап жатыр деген мәлімдеме жасады, сондай-ақ Акали Дал – БЖП үкіметі Титлерді қорғау үшін барлық шарасын қолданып жатқанын айтты. 2019 жылдың 4 желтоқсанында ол: "Сажан Кумарды түрмеге жібергеннен кейін, енді Камал Натх пен Титлерді де түрмеге қамауға қол жеткіземін" деді.

Пәнжаб Ассамблеясында Акали Далдың Тайтлерді тұтқындау туралы ұсынысы

2021 жылдың қараша айында Широмани Акали Дал президенті Сухбир Сингх партиясының келесі Пәнджаб штатының мәжілісінде Титлерді қамау туралы резолюция ұсынатынын мәлімдеді. Оған жауап ретінде Сонкачтан сайланған Конгресс партиясының депутаты Саджан Сингх Верма: "Акали Дал сотқа сенімсіздікпен қарады. Олар сот рөлін өзіне алып, үкім шығаруға тырысады" деді.

Жеке өмір

Ол шотланд анасы мен ирланд әкесінің қызы, Делиде туған Джениферге үйленген, ол J D Tytler мектебінің директоры. Олардың Сиддхартха есімді ұлы мен қызы бар. Оның ұлы Сиддхартха – сәндік дизайнер. Джагдиш Тайтлерді христиан пасторы тәрбиелеген, бірақ ол өзін индус деп жариялайды. 2011 жылы оның Джаганнатх Пури храмына барғаны дау тудырды, себебі индус емес адамдарға храмға кіруге рұқсат жоқ. Тайтлер өзінің индус екенін және бұрын Пури храмына төрт рет барғанын мәлімдеді.