Кіріспе
Мэн штатының қаласы, АҚШ. Сако (SAHkoh) – Мэн штатының Йорк округіне қарасты қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 20 381 адамды құрайды. Бұл қалада Ферри Бич мемлекеттік паркі, Funtown Splashtown USA ойын-сауық паркі, Торнтон академиясы, сондай-ақ қорғаныс өнеркәсібінің General Dynamics компаниясының еншілес кәсіпорны – General Dynamics Armament Systems (бұрынғы атауы Saco Defense) орналасқан. Сако жаз айларында ойын-сауық парктері, Кэмп Эллис жағажайы мен пирсі, Ферри Бич мемлекеттік паркі және Олд Орчард Бичке жақын орналасқандықтан көптеген туристерді тартады. Сако Портленд – Оңтүстік Портленд – Биддфорд, Мэн метрополитендік статистикалық аймағының құрамына кіреді. Саконың туысқан қаласы – Биддфорд.
Saco ('/s//ɑː//k//oʊ/ SAHkoh) is a city in York County, Maine, United States. The population was 20,381 at the 2020 census. It is home to Ferry Beach State Park, Funtown Splashtown USA, Thornton Academy, as well as General Dynamics Armament Systems (also known by its former name, Saco Defense), a subsidiary of the defense contractor General Dynamics. Saco sees much tourism during summer months due to its amusement parks, Camp Ellis Beach and Pier, Ferry Beach State Park, and proximity to Old Orchard Beach. Saco is part of the Portland–South Portland–Biddeford, Maine metropolitan statistical area. Saco's twin city is Biddeford.
Тарих
Бұл Абенаки тайпасының жері еді, олардың бекітілген ауылы Сококис жолымен жоғарыда, Пекуокетте (қазіргі Фрайебург) орналасқан. 1600 жылдардың басында еуропалықтармен байланыс орнаған кезде Сако өзенінің сағасында үйлер мен тұрақты егіншілік болған. 1607 жылдың шілдесінде Микмак тайпасының сакмоу (Ұлы басшысы) Анри Мемберту бастаған 500 жауынгер қазіргі Сакодағы ауылға шабуыл жасап, олардың 20 батырын, соның ішінде екі басшысы Онмечин мен Марчинды өлтірді, бұл 1615 жылға дейін жалғасқан қақтығысқа әкелді. 1630 жылы Плимут компаниясы Томас Льюис пен Ричард Бонитонға Сакода қала құруға арналған жарғы берді, ол теңіз бойында 4 мильге (6 км), ал іш жаққа қарай 8 мильге (13 км) дейін созылған жерді қамтыды. 1631 жылы Қысқы гаваньның бір бөлігі ретінде (Биддфорд Пул алғаш рет осылай аталды) құрылды. 1636 жылдан 1653 жылға дейін қалада Фердинандо Горгес басқарған Мэн үкіметі орналасқан. 1653 жылы Массачусетс Бас соты оны Сако деп қайта ұйымдастырды, ол 1718 жылы Биддфорд деп аталды. 1675 жылы Филипп патша соғысы кезінде қонысқа үндістер шабуыл жасады. Қоныс аударушылар өзеннің сағасына көшіп кетті, ал олардың артында қалған үйлері мен диірмендері өртеліп кетті. Сако Жаңа Англия мен Жаңа Франция арасындағы даулы аймақта орналасқан, ол үндістерді одақтастар ретінде тартты. 1689 жылы король Уильям соғысы кезінде оған тағы шабуыл жасалып, бірнеше тұрғындары тұтқынға алынды. 1702 жылдан 1709 жылға дейін жағдай ушыға түсті, содан кейін 1713 жылы Портсмут шартымен тоқтатылды. Қоғам қайта құрылды және 1718 жылы Биддфорд деп аталды. Бірақ бейбітшілік ұзаққа созылмады, қала 1723 жылы Даммер соғысы кезінде қайтадан шабуылға ұшырады, сол кезде он төрт гарнизон болды. 1723 жылдың тамыз және қыркүйек айларында Сако, Мэн және Довер, Нью-Гэмпшир штаттарына үнділердің шабуылы болды. Бірақ 1724 жылы Массачусетс ополчениесі Кеннебек өзеніндегі Абенаки бекінісі Норриджвокты жойды, ол ағылшын қоныстарына шабуылдарды ұйымдастырған. 1745 жылы Луисбург шайқасында француздар жеңілгеннен кейін аймақ қауіпсіздігі арта түсті. Француздар мен үндістер соғысы 1763 жылы Париж шартымен аяқталды. Аудан 1775 жылы Пепперллбороу қаласы ретінде құрылды. Тұрғындары бұл атаудың қиын екенін сезді, сондықтан 1805 жылы ол Сако деп аталды. Ол 1867 жылы қала ретінде тіркелді. Сако ағаш өңдеу орталығы болды, Little Falls Plantation (қазіргі Дейтон, Лайман, Холлис және Лимингтонның бір бөлігі) өзеннен төмен ағаштарды айдады. Сако-Фолс қаласында 17 ағаш кесу зауыты ағаш кесу жұмыстарын жүргізді. 1827 жылы қала 21 000 000 фут (6 400 080 м) пісірілген ағаш өндірді, оның бір бөлігі кеме жасауға пайдаланылды. Фабрика аралында Сако темір зауыты 1811 жылы жұмыс істей бастады. 1826 жылы Saco Manufacturing Company мақта зауытын құрды, ал су қуатын қамтамасыз ету үшін канал қазылды. 1830 жылы зауыт өртеніп, 1831 жылы оны York Manufacturing Company алмастырды. 1842 жылы Портленд, Сако және Портсмут теміржолының келуіне байланысты Фабрика аралы ірі тоқыма өндірісі орталығы болып қалыптасты, Сако және Биддфорд су жағалауында кең көлемді кірпіш фабрикалары болды. Басқа кәсіпорындар құю зауыттары, белбеулер мен арматуралар жасау және машина жасау цехтары болды. Бірақ 20 ғасырда Жаңа Англияның тоқыма өнеркәсібі құлдырап, 1958 жылы York Manufacturing Company жабылды. Алайда, гүлденген диірмендік қала дәуірі артында грузин, федералды, грек қайта өркендеу және Виктория стильдеріндегі көптеген әдемі сәулет салттарын қалдырды. Көптеген ғимараттар қазір Ұлттық тарихи орындар тізілімінде тіркелген. 1844 жылы Лорел-Хилл зираты құрылды. Ол әлі күнге дейін жұмыс істеп келеді және ауылдық зираттар қозғалысының алғашқы үлгілерінің бірі болып табылады. Сако қаланы экологиялық таза ету үшін шаралар қабылдады. 2007 жылдың басында Фронт көшесінің етегінде су тазарту қондырғысының жанында шағын жел турбинасы орнатылды. 2007 жылдың желтоқсанында Йорк Хиллдің басына тағы бір үлкен жел турбинасы орнатылды, ол Amtrak Downeaster жаңа теміржол вокзалына қуат өндіруі күтілді, бірақ 2018 жылы жел турбинасы ешқашан уәде етілген энергияны өндіруге жақындамағаны үшін бұзылды. Сакода екі бизнес-парк бар.
География
АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 52,76 шаршы миль (137 км²), оның ішінде 38,46 шаршы миль (100 км²) құрлық, ал 14,30 шаршы миль (37 км²) су. Мэн шығанағындағы Сако шығанағының жанында орналасқан Сако қаласы Сако өзенімен суға толады. Сако Биддефорд қаласымен, сондай-ақ Скарборо, Бакстон, Дейтон және Олд Орчард Бич қалаларымен шектеседі.
Жер бедері
Сакода жағажайлар, далалар, ормандар, батпақтар және қалалық аймақтар сияқты әртүрлі жер бедерлері бар. Қаланың жағажайлық бөлігі – Кемп-Эллис 1860 жылдары Армия инженерлік корпусы Сако өзенінің сағасында жағажай құрылысын салғаннан бері эрозияға ұшырап келеді, ол құрылыс Кемп-Эллис жағажайларын құммен толықтыруды тоқтатты. Бұл жағдай Мейн штатындағы теңіз деңгейінің көтерілуімен және климаттың өзгеруімен одан әрі ушықты. Бұл – Сако қаласының Кемп-Эллис ауданындағы эрозия мәселелеріне қатысты құжаттар архиві.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 18 482 адам, 7 623 шаруашылық және 4 925 отбасы тұрды. Халық тығыздығы құрады, ал тұрғын үй бірліктерінің орташа тығыздығы болды. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 95,7% ақ нәсілді, 0,7% афроамерикалық, 0,2% американдық үндістер, 1,7% азиялық, 0,3% басқа нәсілдерден және 1,4% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 1,3% құрады. 7 623 шаруашылықтың 28,5%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 49,2%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 10,7%-ы күйеуі жоқ әйелдер, 4,7%-ы күйеуі жоқ еркектер және 35,4%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 27,0%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 10%-ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрды. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,38 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,88 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 41,9 жас. Тұрғындардың 21,9%-ы 18 жасқа дейін, 7,6%-ы 18 мен 24 жас аралығында, 25,6%-ы 25 пен 44 жас аралығында, 30,5%-ы 45 пен 64 жас аралығында және 14,3%-ы 65 жасқа толған немесе одан асқан. Қаланың жыныстық құрамы: 48,3% еркек және 51,7% әйел.
Бұрынғы мектептер
Нотр-Дам де Лурд мектебі (1-8 сынып) – 2009 жылы бюджеттік қиындықтар мен оқушылардың жетіспеуі салдарынан жабылды.
Жоғары білім
Университет колледжінің Сакода кампусы бар.
Көлік
Сако көлік орталығы Портленд пен Бостон қалалары арасындағы қатынасты Downeaster жолаушылар пойызы арқылы жүзеге асырады. Сако қаласына Interstate 95, АҚШ 1-жолы және Interstate 195 арқылы баруға болады. Қалаға 5, 9, 112 және 117 мемлекеттік бағыттары да қызмет көрсетеді. Таксилер Три-Сити аймағында (Сако, Биддефорд және Олд Орчард Бич) жұмыс істейді. Портленд халықаралық әуежайы Сакодан шамамен 23 километр (14 миль) солтүстікте орналасқан. ShuttleBus және Zoom Bus жергілікті көлік қызметтерін ұсынады.
Қоршаған ортаның ластануы
1960 жылдан бері Сако қаласы Сако муниципалды қоқыс орталығына иелік етеді және оны басқарады. Орталық төрт бөлек қоқыс тастау аймағынан тұрады, олардың төртіншісі – жақында жабылған, тұрмыстық қалдықтарды және хром мен басқа да ауыр металдарды, сондай-ақ ұшпалы органикалық қосылыстарды қамтитын тері өңдеу шламасын қабылдаған қоқыс орталығы. 1990 жылдың ақпан айында осы орын Ұлттық басымдықтар тізіміне енгізілді. 1992-1994 жылдары EPA жер асты суларының ластануын зерттеді. 1996 жылдың қыркүйегінде EPA қоқыс орталығын жабу жұмыстарын бастады. 2000 жылы институционалдық бақылау шаралары енгізілді, олар осы орынды пайдалануға шектеулер қояды.