Кіріспе

Әдебиетке ортақ қызығушылық танытқан адамдар тобы.

Әдеби қоғам – әдебиетке қызығушылық танытқан адамдар тобы. Қазіргі заманда бұл бір жазу жанрын немесе нақты авторды насихаттауды мақсат тұтқан қоғамды білдіреді. Қазіргі әдеби қоғамдар көбінесе зерттеулерді қолдайды, хабарламалар жариялайды және зерттеу нәтижелерін ұсынып, талқылайтын жиналыстар өткізеді. Бірқатары академиялық және ғылыми сипатқа ие, ал енді бірі – өздерінің сүйікті жазушылары туралы басқа хоббишілермен әңгімелесуге мүмкіндік алатын әуесқойлар тобы. Тарихи тұрғыдан алғанда, "әдеби қоғам" термині мадам де Сталь, мадам Джефрин және мадам де Тенсин сияқты салонды білдірген, алайда оларды әдеби айналымдар немесе котериялар деп санау дұрыс. Тағы бір мағынасы – АҚШ-қа тән колледж әдеби қоғамдары, студенттік топтар. Поэзияны жазу және насихаттау үшін құрылған ең көне ресми ұйымдар – Орта ғасырларға дейін тамыр тартқан Төменгі елдердегі риторикалық палаталар.

Американың әдеби университеттері

XIX ғасырда американдық колледждер мен университеттерде әдеби қоғамның ерекше түрі болды. Колледждердегі әдеби бірлестіктер дерлік барлық академиялық мекеменің құрамына кіретін. Әдетте, олар белгілі бір кампуста жұптап құрылып, мүшелер мен бедел үшін бәсекелесіп, оқу бағдарламасының классикалық білімін заманауи әдебиет пен ағымдағы оқиғалармен толықтыратын. Көптеген қоғамдар маңызды кітапханаларды ұстады, олар көбінесе колледж кітапханасымен теңесіп немесе одан асып түсетін. Қоғамдар таратылған кезде кітапханалар әдетте колледжге тапсырылды. Күні бүгінге дейін американдық колледждердегі ең көне кітаптардың көпшілігі әдеби қоғамның кітап таңбасын (bookplate) сақтайды. Бұл латын тілінде аталып, сол тілдегі тақырыптармен байланысты ұйымдар, олардың мақсаттары қоғамнан қоғамға өзгеше. Іс-шараларға мыналар кіреді, бірақ олармен шектелмейді: қоғам мүшелері жазған баяндамалардың апталық таныстырылымы және олардың артықшылықтары туралы пікірталас; мүшелердің және басқалардың еңбектерін оқу, одан кейін талқылау; әдеби қойылымдар, бұл сөз өнері шеберлігін дамытуға арналған жаттығулар; кампус ішіндегі спорт командалары; қоғамдық қызметтер; және әлеуметтік жиындар. Кездесулер көбінесе жержаңғақ немесе сардина сияқты шағын дәмдіктермен аяқталар еді. Ән салу мен музыка да қоғам өмірінде маңызды рөл атқарды, өйткені музыкалық аспаптар қолжетімді бола бастады. Иллинойс колледжінде жеті белсенді әдеби қоғам бар. Грек ұйымдарының алғашқылары осы латын тіліндегі әдеби қоғамдардан пайда болды. Мысалы, Beta Theta Pi студенттік бауырластығы 1839 жылы Майами университетінің 8 студенті Union Literary Society әдеби қоғамынан бастау алды. Көптеген алғашқы грек бөлімшелері латын қоғамдарындағы бөліністердің нәтижесінде құрылды. Грек бөлімшелері кішірек болды, әдетте 8-ден 15 студентке дейін топтасты. Бұл қоғамдармен салыстырғанда жақынырақ, ықпалдас топтар еді. Сенімдер бөлісе алатын, белгілі бір деңгейде құпиялылықты қамтамасыз ететін, грек бөлімшелерінің ерте белгісі болды. Грек ұйымдары өскен сайын әдеби қоғамдардың ықпалы төмендеді. Кейбір іздері сақталған, бірақ көбінесе қоғамдық өмір XX ғасырдың басында аяқталды.