Кіріспе

Грек теориялық физигі (1951–1990)

Базилис К. Ксантопулос (сондай-ақ Василис; Βασίλης Κ. Ξανθόπουλος; 8 сәуір 1951 – 27 қараша 1990) – жалпы салыстырмалылық теориясы саласындағы, қақтығысатын жазық толқындарды зерттеуге үлкен үлес қосып, танымал болған грек теориялық физигі.

Алғашқы жылдар

Базилис Ксантопулос Драма қаласында дүниеге келген. Ол жоғары мектепте физика және математика пәндерінде жоғары талдау қабілеттерін көрсетті. 1969 жылы Грекия математикалық қоғамы ұйымдастырған ұлттық математикалық сайыста 1-орынды жеңіп алды, сондай-ақ сол жылы Грекиядағы барлық студенттер арасында ең жоғары баллмен Салоники университетінің математика факультетіне қабылданды. Төрт жылдан кейін ол топтың үздігі болып бітірді, ал GRE емтиханындағы ең жоғары 1%-ға іліге отырып, Чикаго университетінің физика мамандығына аспирантураға қабылданды. 1974 жылдың желтоқсанында Чикагоға көшіп, 1978 жылдың 30 мамырында профессор Роберт Герохтың ғылыми жетекшілігімен философия докторы (Ph.D.) дәрежесін алды. Оның диссертациясының тақырыбы «Айнштейн теңдеуінің сызықтық шешімдерінен алынған нақты вакуумдық шешімдер» болды. Осы кезеңде ол Субрахманян Чандрасекармен өмір бойына тығыз ынтымақтастық орнатты, ол оның бірлескен ғылыми жетекшісі болды және жақын досы мен өмірлік кеңесшісіне айналды. 1983 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығын алған Чандрасекар 1980-жылдардың ортасы мен соңында Ксантопулоспен бірлесіп жұмыс істеу үшін бірнеше рет Критке келді, тіпті 1991 жылы «Current Science» журналында «Базилиспен арадағы қарым-қатынасым ғылымдағы алпыс жылдық тәжірибемдегі ең маңызды байланыс» деп атап өтті.

Академиялық мансап

Докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін Ксантопулос 1979 жылдың маусымына дейін Монтана мемлекеттік университетінің физика кафедрасында қонақ ассистент-профессор болып жұмыс істеді, содан кейін Сиракуза университетінде постдокторант зерттеуші ретінде қызметін жалғастырды. 1979 жылдың желтоқсанында Салоники университетінің физика кафедрасына бас ассистент ретінде оралды. 1982 жылдың 29 қарашасында Крит университетінің жаңа құрылған физика кафедрасына факультет мүшесі ретінде ауысты, онда ол 1987 жылы толық профессор атағына ие болды. 1987 жылдан бастап кафедра меңгерушісі қызметін атқарды. 1990 жылдың 27 қарашасы күні кешке, 32 жастағы психикалық тұрақсыздықтан зарда көрген Георгий Петродаскалакис (кейіннен өз-өзіне қол жұмсаған) семинар кезінде оның әріптесі Стефанос Пневматикоспен бірге оққа ұшты.

Ғылыми еңбектері

Ксантопулос математикалық физиканың және жалпы салыстырмалылық теориясының бірқатар салаларына үлес қосты. Атап айтқанда, ол мыналар бойынша жұмыс істеді:
Уақыт-кеңістіктің асимптотикалық құрылымы. Бұл зерттеу саласына оның ғылыми жетекшісі Р. Герох және оның еңбектері (А. Аштекар, С. Хонселерс, В. Киннерслеймен бірлесе отырып) әсер етті;
Гравитациялық толқындардың соқтығысуы арқылы уақыт-кеңістікте "аномалиялар" тудыру. Бұл оның негізінен Чандрашехармен ынтымақтастығының екі тірегінің бірі болды, ол екі жазық гравитациялық толқынның соқтығысуын, сызықтық емес өзара әрекеттесуін және өзара әрекеттесу аймағында кеңістік-уақыттың Керр вакуумына жергілікті түрде изометриялық болатын қисық аймақты құруын модельдеді. Бұл қазір «Чандрашехар – Ксантопулос соқтығысқан жазық толқын моделі» деп аталады;
Уақыт-кеңістіктің бұзылуы (негізінен Райснер-Нордстром). Бұл оның Чандрашехармен ынтымақтастығының екінші тірегі және оның жұмысы осы саланың ерекшелігі болып табылады. Олар 1983 жылы Чандрашехардың «Қара тесіктердің математикалық теориясы» атты кітабының маңызды бөлігін құрады;
Космикалық жіптер. 80-ші жылдары Ксантопулос Критте жұмыс істеген кезеңдегі ғаламдық жіптерге қатысты математикалық мәселелерді де қарастырды;
Скалярлық өрістер, гравитациялық физикадағы өте маңызды тақырып. Ксантопулос осы бағытта В. Ферраримен бірлесіп, қара тесіктердің скалярлық өрістердің болуын қолдау мүмкіндігі туралы зерттеулер жүргізді. Оның жарияланымдарының толық тізімін NASA/ADS сайтынан, ал Google Scholar профилін мына жерден табуға болады.