Кіріспе
XIX ғасырдағы шотланд химигі Томас Кларк (1801–1867) – шотланд химигі. Ол сода фосфатын ашқандығымен және қатты суды әкпен жұмсарту процесін – "Кларк процесін" енгізгенімен белгілі болды. Судың қаттылығының Кларк дәрежесі (°Кларк) – судың бір империялық галлонында (4,55 литр) 64,8 мг CaCO3 мөлшеріне тең, бұл 14,254 ppm және 10^5 бөлік суға сай келеді.
Thomas Clark (1801–1867) was a Scottish chemist. He became known for the discovery of the phosphate of soda, and the process of lime softening of hard water the 'Clark process'. A Clark degree (°Clark) of water hardness is defined as one grain (64.8 mg) of CaCO3 per Imperial gallon (4.55 litres) of water, equivalent to 14.254 ppm. and 10^5 parts of water
Өмір
Кларк Айр қаласында кеме капитаны мен тігіншінің ұлы болып дүниеге келді. Ол Айр академиясында білім алды, содан кейін Глазгодағы Чарльз Макинтошқа қарасты есеп кеңсесіне жұмысқа орналасты. Бірнеше жыл өткен соң ол Сент-Роллокс химия зауытына ауысты. 1836 жылы Кларк Глазго механика институтында химия пәнінен лекция оқыды. Ғылыми әлемдегі беделін арттыру мақсатында 1827 жылы Глазго университетінің медицина докторы (M. D.) дәрежесін алуға үміткер ретінде қабылданды және 1831 жылы оқуын аяқтады; осы аралықта ол 1829 жылы аурухананың дәріханашысы болып жұмыс істеді. 1833 жылы ол бәсекелі емтихан нәтижесінде Абердиндегі Маришал колледжінде химия профессоры болып сайланды. Ол 1860 жылы Маришал колледжі мен университеті Король колледжі мен университетімен біріккенге дейін осы қызметте болды, бірақ денсаулығының нашарлауына байланысты 1843 жылы оның оқытушылық қызметі дерлік тоқтады. Ол 1867 жылдың 27 қарашасында қайтыс болды. Кларк Санкт-Эндрюс университетінің кеңесіне, көп жылдар бойы оны білген ректор Джон Стюарт Милл тағайындаған сарапшы ретінде қатысты.
Шығармалары
Кларк 1820-жылдардың соңында Глазго медициналық журналына фармацевтикалық мақалалар жазды. 1832 жылы ол Вестминстер шолуына салмақ және өлшемдер туралы мақала, ал 1834 жылы патент заңдары туралы екі мақала жазды. 1836 жылы ол натрий пирофосфатын ашты. Кларк ең көп қатты суды сынауларымен және балшық суды жұмсарту процесімен танымал. Оның 1841 жылы патенттелген сабын арқылы қаттылықты анықтау тестісі үкімет тарапынан қалаларға ұсынылатын суларға жылдам қабылданды. Оның тағы бір маңызды өнертабысы – ерітіндідегі кальций бикарбонатының болуынан қаттыланған суды жұмсарту процесі, оны Томас Грэм қолданбалы ғылымның үлгісі деп санады. 1851 жылы Грэм, Миллер және Хоффман бұл процесс туралы үкіметке жағымды баяндама жасағанмен, метрополитен су компаниялары оған қарсылық көрсетті және ол тек бірнеше жерде ғана қолданылды. Кларк сонымен қатар пікір таластырушы және памфлет жазушы болды. Оқыту мүмкіндігінен айырылғаннан кейін ол ағылшын филологиясы мен грамматикасын, сондай-ақ грек жазбаларының жаңа өсиеттерін зерттеді.