Кіріспе

Франсуа Антуан, Корольдік бөлме офицері, Сент-Луи корольдік әскери орденінің кавалері, корольдің қару-жарақ сақтаушысы және Франция королі Людовик XV кезінде аңшылықтың лейтенанты болды. Ол 1765 жылдың 23 маусымы мен 17 қазаны аралығында Геваданның жыртқышы деп саналған аңды, оның жұбайын және балаларын қуған және өлтіргенімен ерекшеленеді. Антуан, корольдің жеке жарлығымен, 1765 жылдың 23 маусымында Мальзиеуге келді, бұл Жан-Шарль Марк Антуан Вомесле д’Энневал мен Жан-Франсуадан тұратын тиімсіз нормандық әке-баласының орнына қойылды. Олар наурыз айынан бері аң ауып келген, бірақ күш-қуатының нәтижесі ретінде тек қана қарапайым қасқырлардың терілерін ғана әкелген. Оның аңшылық тобында Корольдік аңшылық капитандарынан сегіз аңшы, Орлеан герцогынан уақытша алынған екі атты аңшы, Пентивр герцогының үш көмекшісі, Конде принцінің қызметшісі, екі итті баптаушы, жеке қызметкер және Антуанның ұлы, Ұлттық жандармериядан келген де Ботерн болды. Антуан өзімен бірге төрт еркек қасқыр иті мен бір әйел ақсүйек итін алып келді, барлығы Корольдік үйірмеден таңдалып алынған. Ол бұл шағын топты д’Энневалдың үйірмесінен алынған иттермен толықтыруды жоспарлады, себебі нормандықтар әлі корольдің бұйрығын алмаған еді, сондай-ақ Жәндікпен күрескен жергілікті үйірмелерден алынған тәжірибелі иттерді де пайдалануды көздеді. Антуан алғаш рет 23 маусымда, жексенбі күні Мальзиеу ауданында д’Энневалдармен бірге аң аулады. Гевуадандардың көпшілігі католик болғандықтан, олар сенбі күні ауыр жұмыс істеуге тыйым салынған, бірақ жексенбі күнгі аң аулау азаматтарға шіркеуден жаппай шығып, жергілікті билік өкілдері тағайындаған орындарына, көбінесе аңды қуып жететін топқа қатысуға мүмкіндік берді.

Өмірбаян

17 ақпанда д’Эневалдар капитан-майор Дюхамельді және оның елу жеті драгунын Гевадан аймағындағы аңшылықты басқару құқығынан айырып, олардың орнына өзі басшылық етті, бірақ олар да нәтижеге қол жеткізе алмады. 8 сәуірде Дюхамель өзінің аралас полкімен – Клермон еріктілерімен – Пон-Сен-Эспиритке жаңа қамалдаған жерге көшті. Ол Лавердидің бұйрығымен қызметтен алынып, қайта тағайындалды, өйткені Лаверди Дюхамельге сенім артқандықтан корольдің ықыласын жоғалтқан еді. Д’Эневал Нормандияда ұлы қасқыр аулаушысы ретінде танымал болғанымен, өмірінде 1200 қасқырды өлтіргеніне қарамастан, Жәндік әлі де қолға түспеді. Сонымен қатар, Гевадандықтармен және жергілікті билік өкілдерімен, тіпті Менде епискобымен де қарым-қатынасының дөңгелексіздігі, король сарайындағы оның беделіне қарамастан, оған жағдай жасаған жоқ, себебі оны провинциясының интенданты М. Лаллеман де Левигнен қолдаған. 24 мамырда Мальзиудегі халықтық жәрмеңкеде д’Эневалдарға деген сенім құлдырады. Жәндік күнінің алғашқы шабуылын Джулиангесте жасап, 20 жасар Маргарита Мартинді ауыр жарақаттады. Ол Сент-Приват шіркеуінің викаринен жол бойында соңғы қасиеттілік рәсімін қабылдады. Осы оқиғадан шамамен бір шақырым жерде, Амуретте, он бір жастағы бала ұсталды, бірақ көршілерінің араласуымен Жәндік қашып кетті. Содан кейін ол бір ұл мен қызға шабуыл жасады, олар тоғайға кірген кезде, он үш жасар Мари Валетті өлтірді, ал оның серігі шабуылшымен күресуге тырысты. Бала жергілікті тұрғындардан көмек келтіргенде, олар тек басы жоқ денесін тапты, оның етінің көп бөлігі желінген еді. Д’Эневалдың аңшысы Валеттің денесіне тұзақ қоюға жіберілді, бірақ Жәндік қайтадан келмеді. Оның орнына, ол Лорсьерге жетіп, Марсилак ауылының жанында 18 жасар Маргарита Бониге шабуыл жасады, ол шалғыдан шығып, оның киімдерін жыртып, белден жоғары жалаңаш қалдырды. Оған 16 жасар Пьер Танавелл көмектесті, оның әпкесі 23 ақпанда Жәндікпен өлтірілген еді. Ол қолдан жасаған сүңгісімен Жәндікті жарақаттап, ол қашып кетті. Осы құнқорлықтар туралы хабар Мальзиу базарына жеткенде, Жәндік өз ісін жалғастырып, көптеген адамдарды тауарларын жинап, үйлеріне қайтуға мәжбүр етті. Луи XV 24 мамырдағы оқиғалар туралы естігеннен кейін ашуланып, сотында Дюхамельден де жақсы нәтиже көрсетпеген д’Эневалдарды Антуанмен алмастыру ниетін білдірді. Корольдің қару-жарақ сақтаушысы 8 маусымда Геваданға аттанды. Антуан мен д’Эневалдар 18 шілдеге дейін бірлесіп жұмыс істеді, содан кейін де Лаверди Геваданның эстаттарының синдигі Этьен Лафонттың және Лангедок интендантының орынбасарының бұйрығымен Нормандыларды қызметтен алып тастауға және аңшылықты толығымен Антуанға беруге келісім берді. Д’Эневал мен ұлы король сарайындағы сәтсіз күш-жігерлері үшін ұятқа қалғаннан кейін Нормандияға оралды. Замандастарының бірі д’Эневалдардың "тазыға шалынған түлкідей ұятқа" ұшырағанын айтқан.

шілдеден қыркүйекке дейін

Антуан Нормандияға аттанғанға дейін далада жұмыспен болған. 6 шілдеде ол және оның серіктері Бруссольге келді, онда екі күн бұрын сиыршыны Аң өлтірген еді. Антуан соңғы шабуыл болған жерде екі із тапты: ірі еркек қасқыр мен ана қасқырдың іздері, ол оларды Аңның жұбайы деп күдіктенді. Егер Аң көбейген болса, Антуан болжағандай, ана қасқыр мен балаларын да жою қажет болар еді. Оның алғашқы ресми аң аулауы 11 шілдеде өтті, бірақ нәтижесіз аяқталды, ал қалған айда ауа райының нашарлығына байланысты, 24 және 28 шілдеде ірі аулаулар болды. Алайда, Аң ауа райына қарамастан, Геводандықтарға шабуылдауын тоқтатпады. Біраз уақыттан кейін, Луи Фелипео, Сен-Флорентин графы және министр, М. Мари Жозеф Эммануэль де Гиньяр де Сен-Прист, Лангедок интенданты, және Жан Баптист де Морин, Монкан графы, бастапқыда Духамельді аң аулауға тағайындаған провинциялық қолбасшы сияқты бірнеше жергілікті билік өкілдері Антуанның «Байқаулар» деген атпен жіберген хатын алды. Оның хаттары Геваданның өте қиын жер екенін көрсетті, Антуан соңғы елу жылда аң аулаған кез келген аймақтан, тіпті Францияның барлық аймақтарынан, сондай-ақ Германия, Пьемонт және Пиренейлерден де қиын деп тапты. Ол сондай-ақ, ірі аулауларда соққы ретінде жұмыс істейтін шаруаларды ұйымдастыру үшін он шақты сержант сұрады, сонымен қатар өзінің үйірінің иттерін ауыстыру үшін иттер мен жылдам жүретін иттердің отрядын сұрады, олардың жағдайы жақсы емес еді. Пентиев герцогы, бұрыннан Антуанның ісіне үш аңшысын сыйлаған, Антуан өтініштерін жіберген ақсүйектердің бірі болды. 11 тамызда Мари Жанна Валет және оның кіші қарындасы Польак-ан-Маржериден Бруссусқа бара жатқанда Дезгес өзенінің саласынан өту кезінде шабуылға ұшырады. Валет өзін және қарындасын қылышпен жабдықталған таяқшамен сәтті қорғады, Аңды жаралады, ол өзенге құлап, қашып кетуге дейін ақымақтықпен күресті. Антуан мен серіктері осы оқиғаны естігенде, Польакқа тез жетіп, Мари Жаннаның батылдығын мақтап, оны құттықтады. Корольдік қару ұстаушы оны Жанна д'Аркпен салыстырып, оны «Геводанның бойжеткені» деп атады. Алайда, Аңның жарақаты өлімге жетпегенін ойлап, ол далада қалды. Сен-Пристке хат жазып, Антуан Мари Жанна Валетке ақшалай сыйлық берілетінін сұрады. «Айтқандай», - деп қосты ол, - «Аң өлмеген жағдайда, көмек үшін корольдік иттер шаруашылығына хат жібердім. Осы көмек келгенше, біз барлық күшімізді және есімізді жинап, осы қайғылы оқиғаны аяқтаймыз, ол тым ұзаққа созылды». Антуан 19 тамызда Бессейреде болды, онда Киелі Рух құрметіне арнайы мисса өткізілді, онда айналасындағы приходтардың көптеген мүшелері қатысты, сонымен қатар Превактың аббаты, Нозейрольдің викарий аббаты, Польак, Сож және Вентюж викарийлері сияқты көрнекті тұлғалар басшылық етті. Антуанның аңшыларының толық киімдегі шеруі жақын маңдағы Бессе замгына жеткізілді, онда той өтті, содан кейін отшашу, атыс және аңшылық мүйіздерінің музыкасымен бірге Сен-Луи құрметіне мереке ұйымдастырылды. Тойдан кейін ерлер жақсы көңілде болды, кейбіреулері Мари Жанна Валеттің 11 тамыздағы қылышпен жасаған соққысы Аңды өлтірді деп сенді. Бірақ 2 қыркүйекте Диеж ауылының жанында жиырма екі жасар әйелге шабуыл жасалғанда олардың көңіл-күйі төмендеді. Айдың алғашқы апталарында, 8, 11, 12 және 13 қыркүйекте шабуылдар жиіледі, нәтижесінде төрт адам жарақаттанды және екеуі қайтыс болды, содан кейін Антуан бас тартуға асықты. «Егерде менде Вольтердей шешендік өнер болса», - деп жазды Антуан Сен-Прист пен Лафонтқа, - «қыс басталғанда отставкаға кетумен тең, - мен әсерлі қоштасу хатын жаза алар едім». 16 қыркүйекте ол аң аулаудан ресми түрде бас тарту туралы өтінішін жазып жатқанда, екі ит ұстаушы мен оншақты иттердің келуіне таң қалды, олар шілде айының соңында берген өтініштерінің нәтижесі болды. Көтеріңкі көңілде болған Антуан бас тартудан бас тартып, қайтадан далаға шықты.

Лу де Шаз

19 қыркүйекте бір аңшы Антуанға Сен-Жулиен-де-Шазеде ірі қасқырдың көрінгенін, ал ана қасқыр мен балаларының жақын маңда жүргенін хабарлады. Антуан мен оның серіктері дереу іс-қимылға көшті, ал 21 қыркүйекте ит бағушы бүкіл қасқыр тобының Сан-Мари-де-Шаз аббаттығының солтүстігіндегі Помье орманында табылғанын қуанышпен жеткізді. Ормандар тез арада қоршауға алынды. Антуанның аң аулау тобы, Ланжеактан және басқа жерлерден келген қырық мергеннің күшімен толықты, ағаштарға енді, алдарында иттер. Антуан өзі Бель шатқалы деп аталатын шатқалдың шығысына орналасты, және осы жерде ол ормандан шыққан қасқырмен кездесті. Оның мылтығына кемінде бес доза оқ, бір доп және "қасқыр оғы" деп аталатын отыз-қырық сынықтан тұратын оқ-дәрі салынған, ол елу метр қашықтықтан атып, қарудың кері соққысынан ол жартылай құлап кетті. Қасқыр оң көзіне, оң иығына және қабырғасына рет келгеннен кейін құлап түсті. Антуан жеңіс туралы дауыстап айғайлағанда, қасқыр аяғына тұрып, оған шабуыл жасауға тырысты, бірақ Антуанның туысы Риншар, Орлеан герцогы берген атты аңшылардың бірі, оқ атып қасқырды кері шегіндірді. Риншардың оғынан жараланған қасқыр жиырма бес метрдей қашып, соңында өлді. Кейін ол "Шаз қасқыры" деп аталды, оның ұзындығы алты фут, биіктігі үш футтан сәл асып, салмағы жүз қырық фунтқа жуық болды. Антуан алдында жатқан өлген жануардың сол Жәндік екеніне шүбәсіз көз жеткізуді қалағандықтан, ол дереу Бессеге жеткізілді, онда хирург Буланже некропсия жасады. Оның асқазаны мен ішегінен адамның қалдықтары табылған жоқ, бірақ Жәндіктің шабуылына ұшыраған бірнеше адам Антуанның қасқырының өзін шабуылдаған жануар деп таныды, соның ішінде Антуан "Геваданның бойжеткені" деп атаған Мари Жан Вале де болды. Оның үміті расталғаннан кейін, Антуан жануардың денесін бальзамдауға бұйрық берді, оның денесі XV Людовикке көрсетілуі керек еді. Шаз қасқырының өліміне қарамастан, Антуан қасқыр тобының қалған бөлігін таба алмады. Ана қасқыр мен балалары қазан айына дейін табылмай қалды. Ол кезде айтылғандай, Антуан, әкесі Антуан жеңіс дауысы берген кезде Помье орманындағы бекетін тастап, ана қасқыр мен балаларының қашуына мүмкіндік берді, ол олардың қашып кеткен орман шетінде орналасқан еді.

Қасқыр ана мен оның балалары

Антуан, аңның аштығы мен қатыгездігі оның балаларына көшуі мүмкін деп қорқып, 21 қыркүйектегі оқиғаларға байланысты ерте тойлауды елемей, қасқырды және оның балаларын жоюға бел буды. 22 қыркүйектен 3 қазанға дейін Антуан мен оның серіктері аң аулауды жалғастырды, бірақ нәтижеге қол жеткізбеді. 4 қазанда Антуан Сен-Мари-де-Шазес аббаттығына оралды, онда оның аңшылары бірге келе жатқан екі қасқырдың біреуін жаралады. Қолдағы дәлелдерге сүйене отырып, Антуан жараланған қасқырдың балаларының бірі екеніне және қанағаттандырмайтын жарақат алғанына сенді. 5 қазанда Антуан тағы да Шазес орманды аралап, оның мергендері қашқан қасқырды атып жаралады. Оның жаңадан бастаған әрекеттері аңның жұбайы мен оның балаларын тыңғырыққа тікеді; осы аптада олар тек қойларды ғана өлтірді. 13 қазанда Антуан Сен-Мари-де-Шазес шіркеуінің приоры, мадам де Герен де Люгеактың шақыруымен Шазеске оралды, ол өзінің ағаш өсіретін жерлерінде екі қасқырдың бар екенін хабарлады. Шамамен бір жарым сағаттық қуалаудан кейін, Корольдік аңшылық капитандықтарының сегіз аңшысының бірі, Рено, қасқырды жаралады, ал оны 21 қыркүйекте Антуанның Шазес қасқырына атқан жерінен жиырма метр қашықтықтағы Ланжеактан келген екі мерген атып өлтірді. Бұл қасқырдың иығы жиырма алты дюймге дейін созылып, жақында бала емшегенінің белгілері байқалды. 4 қазанда алғашқы баланың құлағанына сенген Антуан, енді тек бір қасқыр қалғанын болжады. 17 қазанда Антуаннің өзі атқан соңғы қасқыр өлді. Қасқыр мен оның анасының денелері, жыртқыш аңның денелері сияқты, нашар сақталды және Версальге жөнелтуге дайындалды. Аңды өлтіргені үшін он мың ливрден тұратын сыйақыны Антуан аңшылары арасында бөліп, өзіне шамалы бөлігін алды. Төрт айдан астам уақыт далада болғаннан кейін Антуан 3 қарашада Геваданнан Версальге аттанды. Патша сарайына жеткенде, ол жеңісі үшін көп мақтау алды, Сент-Луи орденінің кресті, мың ливр зейнетақы және оның гербіне аңның бейнесін қосу құқығын алды. Шазес қасқыры, қасқыр және оның балалары жойылғаннан кейін шабуылдар біраз уақытқа тоқтады, бірақ 1765 жылдың 3 желтоқсанында қайта басталды және 1767 жылдың 19 маусымына дейін жалғасты. Геваудалық Жан Шастель қасқырлардың азабын біржола тоқтатты, ол М. ле Маркиз д'Апшер ұйымдастырған аң ауру кезінде жаңа аңды Маунтмушеде өлімге ұшыратты. Көптеген адамдар сол кезде Антуанның 4 қазанда өлімге ұшырады деп сенген бала, Шастель өлтірген жануар екенін болжады, ол екі ай бойы Маржерид тауларына тартылып, қалпына келген және өсіп, әкесінің талан-таражын жалғастыруға оралды.

Танымал мәдениет

Антуан француздық «Қасқыр бауырластығы» фильмінде кейіпкер ретінде пайда болады, оны Йохан Лейзен сомдайды. Алайда, оның кейіпкеріне жасалған көрсету ресми оқиғалар нұсқасымен күрт қайшы келеді.