Кіріспе

Британдық телесериал, жұмбақтар түрі. BrainTeaser – бұл түпнұсқа голландтық Puzzeltijd (ағылшын тілінде: Puzzle Time) форматына негізделген британдық ойын-шоуы. Шоу тікелей эфирде көрсетілді, студиядағы ойынмен қатар, эфирде көрермендерге арналған жұмбақтар жарияланып, ойнатылды. 2002 жылдың 5 тамызынан 2007 жылдың 7 наурызына дейін, ол бес күндік – дүйсенбіден жұмаға дейін, әдетте түскі үзілісте бір сағат бойы көрсетілді және әртүрлі жүргізушілер кезекпен жүргізіп тұрды (олардың ішінде ең танымал Алекс Ловелл, ол шоудың барлық уақытында жүргізуші болды). 2005 жылдың тамызынан бастап, шоудың көрермендердің қатысуына ғана бағытталған нұсқасы, Five және YooPlay арасындағы бірлескен кәсіпорын – YooPlay TV арнасында он үш апталық сынақ ретінде әр күн сайын төрт сағат бойы көрсетілді. 2007 жылдың 8 наурызында Channel 5 телеарнасы Cheetah Productions компаниясының көрермендерді жұмбақтардың жеңімпаздары туралы жаңылыстырғаны анықталғаннан кейін бағдарламаны тоқтатты (жұмбақтарға қатысу үшін премиум тарифті телефон нөмірі қолданылды). Бұған арнайы ойдан шығарылған есімдерді жариялау және өндіріс тобының бір мүшесін «жеңімпаз» ретінде көрсету кірді. 2007 жылдың 26 маусымында Channel 5 телеарнасы, медиа реттеушісі Ofcom арнаға 300 000 фунт стерлинг айыппұл салғаннан кейін, 1122 бөлімнен кейін шоу тоқтатылғанын хабарлады.

Ұсынушылар

Бастапқыда шоуды Алекс Ловелл мен Крейг Стивенс апта сайын кезекпен жүргізді. Кейін Рейчел Пирман оларға қосылды. 2004 жылдың басында Стивенс пен Пирман кеткен соң Ловелл Джонни Гулдпен ауысып жүрді. 2005 жылдың соңында Гулд шоудан кетіп, оның орны толтырылмады, Ловелл эпизодтық үзілістерден басқа жалғыз жүргізуші болып қалды (әдетте бұрынғы жүргізуші Крейг Стивенс осы үзілістерді жабатын).

2006-2007 жылдар

Соңғы формат 2006 жылдың 15 қарашасынан шоу тоқтатылғанға дейін және соңында жойылғанға дейін жалғасты. Әрбір шоуда төрт қатысушы болды, олардың бәрі алғашқы үш раундты ойнады. Үшінші, алтыншы және сегізінші раундтардан кейін ең аз ұпай жинаған қатысушы іріктеуден өтеді, нәтижесінде пирамида үшін тек біреуі ғана қалады. «Сөз дөңгелегі» мен соңғы «Пирамида» ойынынан басқа барлық раундтарда жылдам жауап беру жүйесі қолданылады, егер бірінші болып жауап берген ойыншы дұрыс жауап бермесе, қарсыласына жауап беру мүмкіндігі беріледі.

Қозғалыс

Сегіз немесе одан көп әріптен тұратын сөздер төрт немесе бес бөлікке бөлініп, орналасып, жарысқа қатысушыларға беріледі, олар оларды дұрыс құрастыруы керек. Осы турда әр дұрыс жауапқа бес ұпай қосылады. Ал қалған турларда әр дұрыс жауапқа он ұпай беріледі.

Табыс

Бұл – жалпы білімді тексеру кезеңі. Бәйгеге қатысушылар нәрсені (танымал адамды, телешоуды, фильмін, жерді сияқты) қысқаша сипаттамалар арқылы анықтауы керек. Бірінші категория көрсетіледі, содан кейін төрт қысқа сипаттама біртіндеп ашылады. Егер бәйгеге қатысушы жауап беруге тырысып, бірақ дұрыс жауап бермесе, сипаттамалар ашыла беруді жалғастырады. Бір бәйгеге қатысушытан басқа барлық бәйгеге қатысушылар жауап беруге талпынған кезде, қалған бәйгеге қатысушыға барлық төрт сипаттама толығымен көрсетіледі.

Үштік

Үш әріп берілген. Бәйгеге қатысушылар берілген ретпен осы үш әріпті қамтитын сөз беруі керек. Бұл Catchword ойынының және Masterteam ойынындағы In a Spin кезеңінің негізгі қағидасына ұқсас. Дегенмен, екі айырмашылық бар: бірінші берілген әріп сөздің басында болуы міндетті емес. Екінші және үшінші әріптер тіпті дұрыс ретпен келсе де, ертерек пайда болмауы керек. Мысалы, егер C L O әріптері берілсе, "colour" сөзіне рұқсат етілмейді, себебі L әрпінен бұрын O әрпі келеді. "Трио" аяқталғаннан кейін ең аз ұпай жинаған қатысушы іріктеуден шығарылады, ал қалған үш қатысушы нөлге қайтарылған ұпайларымен жарысын жалғастырады. Осы форматтың алғашқы күндері бұл кезеңде алдыңғы турлардың ұпайлары сақталды, ал Word Wheel турдан кейін ғана нөлге қайта орнатылды.

Сөздік ойын

Ойыншыларға әріптері шатасқан сөз көрсетіледі. Әріптер біреуден біреулеп төмендегі қатарға дұрыс орнына түседі, сосын бір ойыншы дұрыс жауап бергенше.

Анықтамалар

Ойыншыларға бір сөз және оның үш мүмкін анықтамасы көрсетіледі. Ойыншылар ең бірінші қалқып, дұрыс анықтаманы таңдауы керек. Егер ойыншы қателесіп қалса, ол ойыннан шығарылады және сол анықтама алынып тасталады. Қалған екі ойыншыға тағы да қалқып, қалған анықтамалардың біреуін таңдауға рұқсат беріледі. Көбінесе, бір сөз үшін берілген анықтамаларда ортақ тақырып болады. Бұл принцип Call My Bluff немесе Balderdash үстел ойынына ұқсас; аталған ойындардағы сөздерге қарағанда бұл ойындағы сөздер көбінесе жеңіл түсініледі, бірақ әлі де көптеген ойыншыларға қиындық тудыруға жеткілікті.

Сөз дөңгелегі

Кем дегенде он әріптен тұратын сөз дұрыс ретімен көрсетіледі, бірақ дөңгелек түрінде, сондықтан әріптер сағат тілі бойынша шеңбер бойымен орналасады. Жауабын бірінші болып берген қатысушы 10 ұпай алады. Одан кейін ойын солдан оңға қарай, ешқандай дабылсыз жүреді, сөзді тапқан ойыншыдан бастап, әр ойыншы кезекпен кем дегенде төрт әріптен тұратын сөз айтуы керек, ал әр әріп үшін бір ұпайдан алады. Мысалы, RATIONALLY сөзінен ойыншылар TRAY сөзі үшін 4 ұпай, TRAIN сөзі үшін 5 ұпай немесе RATION сөзі үшін 6 ұпай ала алады. Бұл форматтың басында қосымша талап болды: өз кезегінде сөз айта алмаған немесе жарамсыз сөз берген ойыншы раунд соңына дейін ойыннан шеттетілетін. Егер раунд аяқталғанға дейін барлық ойыншы шеттетілсе (мұндай жағдай бір рет болды), жаңа сөз беріліп, барлық қатысушылар қайтадан ойынға қосылатын. Аталған раундқа жеткен үш ойыншы да раунд бойы ойында қалады. Осы раундтан кейін бір қатысушы іріктеуден өтеді, қалған екеуі келесі кезеңге өтеді. Ұпайлар қайтадан нөлге теңестіріледі.

Қиылысқан атыс

Бұл жалпы білімді кроссворд ойыны. Компьютер кездейсоқ түрде бірінші сұрақтың көрсетілуі үшін таңдайды. Әрбір сұраққа дұрыс жауап берген ойыншы келесі сұрақты шешуге таңдайды. Егер екі ойыншының ешқайсысы дұрыс жауап бере алмаса, жауап ашылады және келесі сұрақ қайтадан кездейсоқ таңдалады. 2005 жылға дейін бұл жылдам жауап беру раунды болған жоқ. Оның орнына, бір ойыншы бір уақытта басқару құқығын иеленді, бастапқыда Scramble ойынында ең көп ұпай жинаған ойыншыдан бастап. Басқару құқығын иеленген ойыншы әр сұраққа жауап беруге алғашқы мүмкіндік алды, және басқару құқығы ойыншы дұрыс жауап бере алмаған жағдайда ғана өтті. Егер екі ойыншының ешқайсысы дұрыс жауап бере алмаса, басқару құқығы екінші ойыншыға берілді.

Сөздік дауыл

Байқауға қатысушылар белгілі бір әріп санымен, сондай-ақ берілген бірінші және соңғы әріптерімен сөз табуы тиіс.

2002-2006 жылдар

Соңғы форматқа өтуге дейін бір уақытта тек екі қатысушы ойнайтын. Алғашқы үш раунд Скрамбл, Кросфайр және Трио болды, және олар екі топқа бөлініп ойналды, сондықтан барлық төрт қатысушы осы үш раундты ойнады. Әр топтың жеңімпазы "жартылай финалға" өтті, ол Clued Up және Wordstorm раундтарынан тұрды. ("Финал" – пирамида ойыны, жеке ойналатын.) 2005 жылға дейін Трио орнына Wordplay ойнатылды, ал жартылай финалда Wordstorm, Clued Up-тан бұрын ойнатылды. Wordplay, соңғы форматтағы раундтан екі жағынан өзгеше болды: Егер бір қатысушы жауап бере алмайтын болса, екінші ойыншыға жауаптағы бір ғана әріп көрсетілді. Әріптер бастапқы анаграммадан жойылмайтын, олар жауапта ашылғанда, кейінгі форматтағыдай болды (бұл ойынға тікелей әсер етпейді).

Күшін жою

ICSTIS-тің түрлі интерактивті британдық телебағдарламаларында премиум тарифтік нөмірлерді пайдалануға қатысты жүргізген тергеуіне байланысты, "BrainTeaser" форматын жасаған Cheetah Productions (Endemol бөлімшесі) шоудың кейбір қатысушыларының жалған екенін мойындады. 8 наурыз 2007 жылы Channel 5 осылайша премиум тарифтік қызметтерді қамтитын барлық бағдарламаларды тоқтатты және олар алаяқтық туралы ештеңе білмейтінін мәлімдеді. Дегенмен, күнделікті жеңімпаздарды тексерудің қарапайым процедурасы алаяқтық әрекетті бірден анықтауға мүмкіндік берген болар еді. Кейіннен Channel 5-тің бас продюсеріне Cheetah Productions бірнеше жеңімпаздың жалған екенін хабарлаған. Арна бұл кеңеске құлақ аспай, ICSTIS тергеуі аяқталғанға дейін бағдарламаны көрсетуді жалғастырды. Осы уақыт ішінде Avon және Somerset полициясы Channel 5 пен ICSTIS-тен алынған есептерді қарап, 2006 жылғы Алаяқтық туралы заңға қайшы келетін қылмыстық құқық бұзушылықтар туралы айыптаулар немесе дәлелдер бар ма деп тексерді. ICSTIS тергеуі 2007 жылдың 26 маусымында аяқталғаннан кейін Ofcom Channel 5-ке 300 000 фунт стерлингтік рекордтық айыппұл салды. Арна 1122 бөлімнен кейін бағдарламаны тоқтатты. Ofcom есебінде жалған жеңімпаздарды пайдалану тікелей эфир форматының үздіксіздігіне көмектесу үшін ыңғайлы шара ретінде басталғаны айтылды; сондықтан, жалғандық 2007 жылға дейін жиі қолданылмады, ол кезде көрермендердің викторинасына Quickfire форматының енгізілуі қатысушыларды табуға уақыт шектеулерін күшейтті. Қоңырау шалушыларды көк, қызыл немесе жасыл деп белгілейтін жүйе болды; бұл дұрыс жауап берген шалушыны ("көк"), дұрыс жауап бермеген шалушыны ("қызыл") немесе жеңімпаз табылмаған ("жасыл") жағдайда жалған есім немесе қызметкермен ауыстырылатындығын білдірді. Endemol "жасыл қоңырауларды" пайдаланған кездегі бастапқы ниеттері бағдарламадан кейін нақты жеңімпазды таңдау болғанын мәлімдеді; алайда, мұндай жағдай бір рет қана орын алды. Кейіннен Channel 5 басшылығы мен Endemol UK өтініш айтты.