Кіріспе

Америка Азамат соғысының теңіз шайқасы

Шербург шайқасы, кейде Шербург түбіндегі шайқас немесе CSS Alabama-ның батып кетуі – 1864 жылғы 19 маусымда Францияның Шербургының жанында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің «Кирсардж» және Конфедерациялық штаттардың әскери кемесі «CSS Alabama» арасында өткен Америка Азамат соғысы кезіндегі бір кемелік шайқас.

Өмірбаян

Атлант мұхитында сәтті бес сауда жеңісінен кейін, "Алабама" кемесі 1864 жылғы 11 маусымда Чербург портына кірді. Конфедерациялық Штаттардың соғыс кемесін бұрынғы CSS "Самтер" капитаны Рафаэль Семмес басқарды. Капитан Семмес кемесін құрғақ докқа қойып, француз портында жөндеу жұмыстарын жүргізуді ниеттенді. 22 ай теңізде болғаннан кейін, "Алабаманың" қазандықтары тозығы жетіп, машиналары жөндеуді қажет етті; барлық қосылыстар босап, мыс қаптамасы орамдалып қалды. Оның міндеті – болашақ шайқастың француз портының шегінен тыс жерде өтуін қамтамасыз ету болды.

Шайқас

Капитан Уинслоу Конфедерацияның кетіп бара жатқан жауынгерін байқап, кемесін француз суларынан шығарып алуға бұрды. Француз суларынан шыққаннан кейін Кирсардж қайта бұрылып, АҚШ Теңіз күштерінің туын көтерді және жақтан-жаққа оқ атуға дайындалды. Капитан Уинслоу өз артиллерияшыларына жақын қашыққа келгенше атуды тоқтатуға бұйрық берді. Алабама 100 фунттық айналмалы зеңбіректен алғашқы оқтарды атты. Екінші оқ та 32 фунттық болды, жарылып, тізбектің бір буынын жұлып алды. Екі оқ та су сызығынан бес фут жоғары орналасқан тізбекке тиді, сондықтан қазандықтар мен механизмдерге қауіп төндірмеді. Кирсардж артиллериясының атысы Конфедерация артиллериясынан дәлдігімен ерекшеленді. Ол жақсы мақсатталған оқтармен баяу атып, ал Алабама жылдам атты. Алабама шайқас кезінде 370-тен астам оқ атты; Кирсардж қанша оқ атқандығы белгісіз, бірақ ол Конфедерациядан әлдеқайда аз атқандығы мәлім. Бір сағаттан астам артиллериялық атыстың соңында Алабама Кирсардж Дальгрен зеңбіректернен су сызығының астына оқ алып, батты. Капитан Семмес Конфедерация туын түсірді, бірақ Кирсардж ақ туды көруге дейін атуын тоқтатпады, оны Конфедерация теңізшілерінің бірі қолымен көтерді. Шайқас аяқталды, сондықтан капитан Семмес өзінің қалған қайығын капитан Уинслоуға көмек сұрау үшін жіберді. Шайқас кезінде 40 Конфедерация теңізшісі зардап шекті (19-ы шайқаста қаза тапты немесе суға батып, 21-і жараланды). Тағы жетпіс шамалы теңізші Кирсарджпен жиналды. Отызға жуық теңізшіні «Дирхаунд» атты британдық яхта құтқарып алды, капитан Уинслоу Алабама экипажын эвакуациялауға көмектесуді сұрады, сондай-ақ үш француз тікұшағы да көмектесті. Капитан Семмес пен оның он төрт офицері «Дирхаунд» құтқарып алған теңізшілердің қатарында болды. Конфедерация әскерлерін Кирсарджға тапсырудың орнына, «Дирхаунд» Саутгемптонға бағыт алды, осылайша капитан Семмстің қашуына жағдай жасады. Бұл әрекет Кирсардж экипажының ашуын тудырды, олар өздерінің капитанынан британдық яхтаға оқ атуға рұқсат беруін өтінді. Капитан Уинслоу бұған рұқсат бермеді, сондықтан Конфедерация әскері қашып, тұтқындалудан құтылды. Кирсардж бортында үш теңізші жараланды, олардың біреуі келесі күні қайтыс болды.

Өнер саласында

Ұрыс аяқталғаннан кейін көп жылдар өткен соң, Конфедерация капитаны Семмес Керсарджді сынауға ешқашан бармаған еді, егер оның бронямен қоршалғандығын білгенде. "Алабама" Атлант мұхитындағы саяхаттарында ондаған одақтық сауда кемелерін жойды немесе басып алды. "Алабаманың" батқандығы туралы жаңалық АҚШ-тың солтүстік-шығысына жеткенде, көптеген солтүстік тұрғындары қуанды. Эдуард Мане бұл шайқасты бейнелейтін екі картина жасайды: "Керсардж бен Алабама шайқасы" (қазір Филадельфия өнер мұражайында) және "Булоньдегі Керсардж" (қазір Метрополитен өнер мұражайында). Америкалық теңіз суретшісі Ксантус Смит осы теңіз шайқасының алты нұсқасын салды. Олардың ең танымал туындысы – 1876 жылғы 100 жылдық көрмеде көрсетілген үлкен картина, қазір Филадельфиядағы Одақ лигасының қорында сақтаулы. "Les Tuniques Bleues" сериясының 37-ші альбомы "Duel dans la Manche" ("Ла-Манш бұғазындағы дуэль") деп аталады, оқиға USS Kearsarge кемесінде Шербург шайқасы кезінде өтеді. Бұл шайқас "Roll, Alabama, Roll" теңіз әнінде мәңгіленді.

Алабама кемесі апаты

1984 жылдың қарашасында француздық мина тазартушы "Circé" кемесі "Алабама" кемесінің қираған қалдықтарын Шербург жолының батыс жағалауынан солтүстікке қарай, біршама тереңдікте тапты. Кейін капитан Макс Героу бұл қираған қалдықтардың "Алабама" кемесіне тиесілі екенін растады. 1988 жылы қираған қалдықтарды ғылыми тұрғыдан зерттеу үшін CSS Alabama Association атты коммерциялық емес ұйым құрылды. Қазір ол француздың аумақтық суларында жатқанмен, АҚШ үкіметі "Алабама" Кеарсарджға шабуыл жасаған жер шайқас кезінде француз аумақтық суларында болмағандықтан, оған иелік құқығын талап етті. 1989 жылдың 3 қазанында Франция мен АҚШ екі ел үшін ортақ тарихи мұра ретінде қираған қалдықтарды мойындайтын келісімге қол қойды және оны зерттеу үшін бірлескен ғылыми топ құрды. 1995 жылдың 23 наурызында CSS Alabama Association және Әскери-теңіз тарихы және мұра басқармасы "Алабама" кемесінің археологиялық зерттеулерін жүргізу үшін ұйымды аккредиттеу туралы келісімге қол қойды. 2002 жылы 300-ден астам үлгілер табылды, оның ішінде кеменің қоңырауы, қарулары, кеменің конструкциясының бөліктері, жиһаздар және үстел жиырмасы. 2004 жылы қарудың астынан адамның жақ сүйегі табылды және ол Мобил қаласында (Алабама штаты) жерленді.